Full text of "Chip 6/1997 (Polish)"

See other formats

321133 ISSN 1230-817X Czerwiec 1997 


"LL 


Magazyn komputerowy 


10 zł 


OD REDAKCJI KEEEEENZEZZNZZZNNNNNNNNNEEENENEMA 


Kontrapunkt 


ROCZzNICOWO... 


y 4 nając niepokorną i buntowniczą naturę moje- 
go Sąsiada z trzeciej strony CHIP-a jestem 
przekonany, że nie znosi On Jubileuszy. Dla takich 
natur wszelkie uroczystości, kwiaty, medale, roczni- 
cowe przemówienia — tchną sztucznością, brakiem 
autentyczności; są nadęte i zbędne. I oto los spłatał 
Sąsiadowi figla. Musi odtrąbić własne święto. 
W dzisiejszej kilkudziesięcioosbowej strukturze na- 
szego wydawnictwa Adam Chabiński należy do tych 
nielicznych, którzy „Awanturę o CHIP-a” cztery la- 
ta temu zaczynali. Dzisiaj ci najstarsi stażem zapisać 
mogą na swoim koncie — i jest to ich autentyczny 
sukces zawodowy — wydanie okrągłej liczby pięć- 
dziesięciu numerów magazynu komputerowego, 
o którym wielu mówi, że jest najlepszy w kraju. 
Skłonny jestem zgodzić się z nimi — pozwólmy sobie 
na odrobinę próżności przy tej okazji... 

Zapytam więc nieco złośliwie — jak się czujemy, 
Sąsiedzie? Trzeba ubrać marynarę, krawat; trzeba 
przyjmować niezliczone gratulacje, trzeba zrobić 
właściwą minę, gdy szef wydawnictwa wręczy zwy- 
czajową, jubileuszową kopertę... A jeszcze nie tak 
dawno — kontestowało się. Politechnika, plecak 
z bibułą, happeningi Pomarańczowej Alternatywy, 
zaczadzenie komputerami, które przyszły razem 
z wiatrem wolności... Jest w każdym jubileuszu coś 
smutnego — każą nam mierzyć upływ czasu, a ten 
nie chce płynąć w drugą stronę. I coraz bardziej ro- 
bienie miesięcznika staje się częścią normalnego ży- 
cia, tracąc posmak dynamicznej, młodzieńczej 
przygody. Popadamy w rutynę? A może rutyna to 
właśnie profesjonalizm? Jak pogodzić fascynację 
światem wielkiej techniki, chęć aktywnej w nim 
obecności — z powtarzalnością ruchów przy comie- 
sięcznej produkcji czasopisma, a więc zbieranie 
wiadomości, opracowywanie ich, sprawdzanie fon- 
tów, tytułów, kształtu gotowej kolumny, wprowa- 
dzanie korekt. 

Jak długo udaje się godzić obie postawy — świeżo- 
ści spojrzenia i profesjonalnej realizacji, tak długo 
magazyn będzie dla Czytelnika atrakcyjny i cieka- 
wy. Do tej pory udawało się. Zyczę Ci, Sąsiedzie, 
następnych pięćdziesięciu CHIP-ów robionych 
w zgodzie z obiema postawami. 


ak... Co by nie rzec minęły 4 lata z okładem, 

kiedy to przestępując progi byłego wydawcy 
udałem się na rozmowę kwalifikacyjną. Był strach, 
lekko zwilżone potem podekscytowania dłonie... 
„Wydawnictwo, redagowanie miesięcznika, dzien- 
nikarska praca...” — magiczne jeszcze wtedy słowa 
plątały mi się po głowie wypełnionej chaosem my- 
śli. Nawet wtedy nie włożyłem marynarki i nie 


Marek Zimnak 
Redaktor naczelny 


Adam Chabiński 
Redaktor 


spętałem się krawatem. Tym bardziej teraz... Że ju- 
bileusz, że się powinno, że wypada? Rzeczywiście, 
okazja jest dość wyjątkowa. Odtrąbię — jak powie- 
działeś Sąsiedzie — to święto. Tyle, że nie w „przepi- 
sowym” uniformie. Włożę ten sam stareńki sweter, 
w którym 50 numerów temu... Może za kolejnych 
kilkadziesiąt wydań CHIP-a, kiedy pęknie okrągła 
setka i popruje się mój ulubiony golf wbiję się 
z uczuciem bliskim obrzydzeniu w coś bardziej po- 
ważnego i oficjalnego. 

Pomyślę wtedy z pewnością o rutynie, która zabija 
sztukę. A czy jest profesjonalizmem? W pojęciu pro- 
fesjonalizmu pobrzmiewa nutka rzemiosła, wyrob- 
nictwa, machinalności czy swego rodzaju automaty- 
zmu. Trzeba się go bać i bacznie strzec. Oho! Popa- 
dam w mentorski ton, czas więc kończyć temat, 
a przynajmniej wątek. Dla odmiany powspominam 
sobie nieco czasy, kiedy „hartował się” CHIP. 

Były to zamierzchłe — biorąc pod uwagę postęp 
w branży — czasy. Zalążki redakcji (tak trzeba po- 
wiedzieć o kilku osobach, które zaczęły całą zaba- 
wę) siedziały w jednym pokoju. Nie było sieci. Za- 
miast porządnych maszyn mieliśmy wtedy do dys- 
pozycji (pożyczone) dwie lodówki (legendarny Ma- 
cintosh Classic), jednego PowerBooka 100 i „trzy- 
osiemszóstkę”. Wkrótce nasz były chlebodawca po- 
stanowił w nas zainwestować i przekazał nam kolej- 
nego notebooka spod znaku tęczowego jabłuszka. 
Sieci jako takiej nie było (nie licząc spiętych „na pa- 
jęczynę” AppleTalkiem Maków). 

I tak z wielkim trudem i mozołem powiększając 
powoli zespół zaczynaliśmy istnieć na rynku pism 
komputerowych. Po drodze zmienił się „wydafca”, 
nastał nowy porządek i zmiana siedziby. W między- 
czasie — mój interlokutorze — do „naszego bałaganu” 
dokooptowaliśmy Ciebie. Pamiętam Twoją niewy- 
raźną i zmieszaną minę, po wejściu do redakcyjne- 
go pokoju... Miałeś przed sobą zgraję nieufnych 
i sceptycznie nastawionych buntowników, którzy 
badali Cię wzrokiem... Teraz pospołu kręcimy kie- 
rat, utrzymujemy w ruchu maszynerię, która — miej- 
my nadzieję — nigdy się nie zatrzyma... 


= pojrze | 


1 


_ „Na okoliczność” okrągłej pięćdziesiątki sięgnęliśmy 


z historii naszego pisma. 


1992 
*_ Grudzień — spotkanie trzech tajemniczych 
> gentlemanów w jednym z wrocławskich lo- 
kali. Od tego spotkania wszystko się zaczę- 
ło, a do szczegółów odsyłamy do wypowie- 
dzi Jarosława Zalewskiego. 


1993 

Styczeń — utworzenie redakcji Magazynu Mi- 
krokomputerowego CHIP w składzie: Jaro- 
sław Zalewski (dyrektor redakcji), Adam 
Chabiński, Martin Conradt, Ewa Dziekań- 
ska, Elżbieta Dziuba (korekta), Piotr Kubi- 
szewski, Jerzy Michalczyk. Piotr Wądołkow- 
ski składa nas, projektuje, fotografuje i robi 
fikuśne fotomontaże — zresztą do dziś. Roz- 
poczęcie prac nad zerowym (sygnalnym) ze- 
szytem CHIP-a, liczącym 8 stron. 
Luty-Marzec — opracowywanie (w bólach 
i przerażeniu) pierwszego numeru. Owcze- 
sne wyposażenie redakcji: Macintosh Clas- 
sic, zwany w redakcji potocznie „lodówką”, 
Macintosh PowerBook 100. Kolejne maszy- 
ny (następny Classic i PowerBook 100) do- 
kooptowaliśmy nieco później. Pierwszy wy- 
jazd służbowy na targi (CeBIT 93); odwie- 
dziny — połączone z odbiorem pierwszej par- 
tii magazynu — w drukarni w Wiirzburgu. 
Kwiecień — odejście Martina Conradta z ze- 
społu redakcyjnego (problemy z aklimatyza- 
cją, zaczynamy polonizować, co niemieckie). 
Maj — pierwszy pecet w redakcji pisma o PC- 
-tach — niewiarygodnie szybka maszyna 
z procesorem 386SX (8 MB RAM-u!), Jerzy 
Michalczyk — by uczcić to święto — zostaje 
zastępcą redaktora naczelnego, a już w 
Czerwcu — Ewa Dziekańska obejmuje funk- 
cję sekretarza redakcji (zemsta trwa do dziś!). 
Lipiec — nowa twarz w zespole: Jaromir Łań- 
ski (przyszedł do nas, choć o giercowaniu 
jeszcze nie marzył...). 

Sierpień — ukazuje się reportaż Piotrka Kubi- 
szewskiego o Optimusie. Pomyśleć, że tak 
dobrze się zaczynało... 

Wrzesień — pierwszy konkurs z nagrodami 
w CHIP-ie. Jurek Michalczyk pisze wstęp- 
niaka o rybaku. 

Listopad — na okładce pojawił się Phil Col- 
lins, a więc — witajcie, multimedia! 
Grudzień — opisujemy debiutujący dopiero 
co Corel DRAW! 4.0 


1994 

Styczeń — brak marketingu — CHIP na włosku. 
Sprzedanych 8 stron — głód zagląda w oczy, 
ale było za to co poczytać. Odgórne polecenie 
wydawcy: wyjazd całej redakcji na Komputer 
Expo i zebranie reklam (sic!). Uszarpaliśmy 
nędzne pół strony... 


L4 ET 


ł do zakamarków naszych archiwów pamięciowych 
"i odgrzebaliśmy garść dat — ważniejszych faktów 


Luty-Marzec — Kłopoty finansowe Phoenix 
Intermedia owocują podwójnym (łączo- 
nym) zeszytem magazynu (zszywanym, a nie 
= jak dotychczas — klejonym). Jerzy Karwelis 
dyrektorem ds. wydawniczych. Piotr Kubi- 
szewski we wstępniaku dramatycznie pyta: 
Alienacja? Wolność? Przeżyjemy albo pad- 
niemy — jak pewien znajomy twardy dysk. 
Kwiecień — w sytuacjach krytycznych Polak 
może liczyć na sąsiadów. Przychodzi ratunek 
zza Odry. Utworzenie spółki — Vogel Publi- 
shing. Wydajemy Katalog Oprogramowania 
— nasz pierwszy nie-periodyk. Choroba bę- 
dzie się powtarzać co roku. 
Maj - otrzymujemy wsparcie w postaci 
działu marketingu. Przewodzi mu Marcin 
HF = Ba o stalowym spojrzeniu 
1 złotym charakterze. Za nim ciągni 
młodych, zdolnych... "kg 
Czerwiec — szefem laboratorium zostaje Ro- 
bert Bielecki (alias Ścigany). Zaczynamy ro- 
bić testy u siebie. 
Wrzesień — w redakcji pojawia się dziwny je- 
gomość, ponoć dziennikarz. Na razie nam 
się przygląda, a my jemu. Nazywa się Marek 
Zimnak 1 za trzy miesiące zostanie naczel- 
nym. Zmiany w dziale korekty: Elę Dziubę 
zastępuje Aga Nowak. 
Grudzień — nowe wydawnictwo, nowa mio- 
tła, nowe porządki. Papiery w sądzie podpi- 
sane. Prezesem Wydawnictwa zostaje Jerzy 
Karwelis. W biurach pojawia się Aldona Ja- 
neczko — ma nas wreszcie kto zatrudnić, i kto 
kac honoraria. Ufff! Robimy Katalog 
programowania *9 i i 
RAA a 5 z pierwszym polskim 


1995 


Styczeń — Cały miesiąc trwa przeprowadzka — 
idzie nowe, czyli z wieżowca z lat siedemdzie- 
siątych przeprowadzamy się do porządnej 
poniemieckiej kamienicy. W szeregi redakcji 
wstępuje Jarek Młodzki z Bajtka, wspomaga 
go w Warszawie Małgosia Luzińska, szefowa- 
nie laboratorium przejmuje Tomek Czarnec- 
ki. Łowcy głów szukają Bieleckiego, którego 
ostatnio widziano na Kamczatce. 
Luty — komputeryzacja na maks! Zakładanie 
sieci w nowym lokalu. Wujek Hans dba o nas. 
Kwiecień — CHIP ukazuje się w nowej szacie 
graficznej. Krwistą czerwień na okładce za- 
stępuje wyzywająca biel. Chabiński z Zimna- 
kiem przeżywają w związku z tym wstępnia- 
kowe rozterki. Ruszył hot-line — Jarek Pra- 
czyk dyżuruje co poniedziałek z rana. Mał- 
gosia — dziś już Chabińska — dogląda naświe- 
tlań i robi nam awangardowe obrazki. 
Czerwiec — zapraszamy do Sobótki na noc 
słowiańskich czarów grupkę naszych czytel- 
ników z całego kraju. W nocy dzieje się z ni- 
mi coś dziwnego. Jeden zostaje z nami na 
zawsze — Radek Pelc obejmuje kierowanie 
oddziałem stołecznym. 


| _ 
Lipiec — nakład sięga pięćdziesięciu tysięcy. ZE 


Nie ma żartów, widać nas już. Co to będzie? 
Sierpień — zastosowania przejmuje Marcin 
Pawlak. W rocznicę utworzenia wydawnictwa 
Vogel Publishing Czech, Lech i Martin wy- 
puszczają ptaki ze statku na Odrze. | 
Listopad — w stopce redakcyjnej pojawia się ad- 
res Compuserve. Jaro Łański zaczyna walczyć z 
z pierwszymi wydaniami specjalnymi. Stajemy 
się pełnoprawnymi członkami światowych sie- 
ci. Ale jak to chodzi — pożal się, Boże... 
Grudzień — we wstępniaku Pelc zdradza, co 
powiedział mu Trygław w Sobótkową Noc. 
Odnalazł się Bielecki. Był na Alasce. 


1996 » 
Styczeń — ruszył CHIP-owy BBS. Jesteśmy 
w Związku Kontroli Dystrybucji Prasy. Za 
ozdrowieńczą moc tej organizacji wręczamy 
Dariuszowi Fikusowi Srebrnego Ptaka w trak 
cie Komputer Expo. Marzena Tuszyńska (na 
sza promotion lady) publikuje osiem powo 
dów, dla których warto prenumerować nas 
magazyn. Pierwszych osiemnaście rozgłośn 
radiowych zaczyna emitować naszą audycj 
radiową. 4 
Kwiecień — jedziemy na Infosystem z ciężarów 
ką pełną komputerów i robimy na miejs 
na oczach zwiedzających Dziennik Targow 
Nakład „regularnego” magazynu skacze do ś 
tysięcy. Zaczynamy w redakcji posługiwać si 
e-mailem, głupie dowcipy aż huczą na ł 
czach... Po raz pierwszy CHIP ma 124 stron 
Po drodze różni biorą śluby i mają dzieci. 
Sierpień — zaczyna lekko pachnieć CD-RO. 
-ami oraz Internetem. Przeżywamy nawet C) 
kusję, czy papier się ostoi. Mira Horudko zm 
nia Agę Nowak, by poprawiać nasze „ort 
Październik — no i jest. Produkowaliśmy j 
wiele „cedeczków” do wydań specjalnych, « 
tym razem jest przy CHIP-ie. Do tego 1: 
strony, test notebooków, 75 tysięcy nakł l 
Powstaje ElPub. Prostujemy mylne wrazen 
jakoby był to redakcyjny bar. Skrót ozna 
elektroniczne publikacje i kręci nim Piotr 
Kubiszewski. 
Grudzień — jak nie ma co robić, to trzeba zr 
bić na święta numer 158 stronicowy... Tu: 
przed świętami, z lekkim falstartem, który 
wdzięczamy TP SA, ruszają chipowe stro! 
www. Macie więc już CHIP-a w kioskach, 
płytach, w radio, w Internecie. Zimowe ga 
rony kraczą, że idą telewizory. 


1997 hw 
Styczeń — w stopce adres internetowy, rózne 
ciała wybierają nasze strony najciekawszymi, 
debiutuje tamże Zimny Reset. Tworzymy / 
news-room — by zrobić coś rozsądnego z poto- L 
pem wiadomości, napływających z całego 


świata. . y 
Kwiecień — ponownie na Infosystemie reda 
wanie Dziennika Targowego. It is a peanut. 


W oczy zaglądać zaczyna jubileusz. Mówi się 
o ponad dwustu stronach, o stu tysiącach 


nakładu... . 
zebrali: Adam Chabiński, Marek Zimnak 


Czerwiec 6/97 


Okruchy historii 


Pierwszym redaktorem naczelnym Ma; nu Mi 
komputerowego CHIP, a właściwie dn 5 a 
ka wówczas nomenklatura obowiązywała, był Jaro- 
sław Zalewski (dzisiaj szef poważnego wrocławskiego 
ee. „ELA — AKD). Korzystamy z jubile- 
zowej okazji, by z orygin. źró iedzieć 
OE. I Jalnego źródła dowiedzieć 
- w przeddzień Wigilii 1992 roku w jednym z wrocław- 
skich lokali, przy kawie spotkali się trzej dżentelmeni 
Lech Kunkel, wydawca _ popularnych magazynów 
z Niemiec, Gerald Dick — wieloletni redaktor naczelny 
niemieckiego*CHIP-a, któremu tytut ten zawdzięcza 
swoją wielkość;-i:ja= skromny wy- 
dawca wrocławski. Pomyst był ja- 
sny — wydawać CHIP-a w Polsce. 
Prawdę mówiąc — moja obecność 
w tym gronie spowodowana była 
głównie faktem, że jako jedyny 
w wydawnictwie Phoenix Interme- 
dia miałem jako takie pojęcie 
o komputerach (i miałem ten kom- 
puter), a magazyn miał wszak ich 
dotyczyć. 

Gdy zapadła decyzja „Robi- 
8 e mną stanęło zadanie 
— skompletować zespół r j- 

ny. Według ustalonych przez nas FH erdh, "bodi 
to być ludzie o sporej wiedzy informatycznej, ze znajo- 
mością języka niemieckiego i z żyłką do pisania, reda- 
gowania. W owym czasie nie byłem w stanie we Wro- 
cławiu wyłonić takiej ekipy. Odpuściłem więc jeden 
z warunków — ten o łatwości posługiwania się piórem 
Poszukałem głównie informatyków ze znajomością je- 
zyka niemieckiego. Tak trafiiem do Adama Chabińskie- 
go, Ewy Dziekańskiej, Jurka Michalczyka i Piotra Kubi- 
szewskiego. To, że dzisiaj są znakomitymi dziennika- 
rzami komputerowymi, jest rezultatem ich paroletniej 
pracy. Wystarczy wspomnieć, że prawie całą objętość 
ówczesnego CHIP-a stanowiły tłumaczenia z języka 
niemieckiego. Dzisiaj jest ich mniej niż dwadzieścia 
procent, a ito są materiały surowo wyselekcjonowane 
najwartościowsze. Myślę, że te wyważone proporcje 
również legły u podstaw sukcesu magazynu. 


— taka dramatyczna refleksja towarzyszy 
każdemu wydawcy, dziennikarzowi, czy 
komukolwiek parającemu się piórem. 
Bezpośrednią weryfikacją obecności te- 
go Czytelnika jest znikający z kiosków nar 
kład. Jaki jest jednak wizerunek kupują- 
cego — do tego potrzebne są już badania, 
ankiety, studia z zakresu socjologii ra- 
czej, niż edytorstwa. _ 

Co jakiś czas próbujemy imy dowiedzieć 
się bardziej szczegółowo — kto nas czyta. 
Jakie ma preferencje, co sądzi o magazy- 
nie, czym się interesuje poza komputera- 
mi, skąd pochodzi itp.itd. Rezultaty ostat- 
niej ankiety, jaką publikowaliśmy kilka mie- 
sięcy temu, przedstawiamy właśnie teraz. 
Jubileuszowe wydanie CHIP-a wydaje 
nam się dobrą ku temu okazją. 

Jaki zatem jesteś, Czytelniku CHIP-a... 
Przede wszystkim — mężczyzna (97% od- 
powiedzi na ankiety), co wskazuje na Ol- 
brzymie rezerwy i możliwości tej firmy 
komputerowej, która będzie umiała trafić 
w gusta Pań. 

Czytelnik naszego magazynu ma 19-35 
lat, wykształcenie średnie i wyższe, czyta 
nas rok lub dłużej i określa stopień swoje- 
go „wtajemniczenia” jako zaawansowany 
i dość biegły (dwie trzecie odpowiedzi). 
Blisko 40% naszych czytelników mieszka 


Zaklęte rewiry CHIP-a 


W czasie ostatniego długiego weekendu znudzony 
bezczynnością, po raz któryś już z rzędu oglądną- 
tem film pt. „Zaklęte rewiry”. Na ten aktorski debiut 
Marka Konrada można patrzeć z różnych punktów 
widzenia, dla wielu jest to moralitet o dorastaniu 
i godności, dla mnie — wydawcy CHIP-a — ten week- 
endowy seans był pretekstem do pewnej metafory. 

W „Zaklętych rewirach” rzecz się dzieje w niezłej 
restauracji. Tamże świat dzieli się na dwie, komplet- 
nie nieprzystające do siebie rzeczywistości. Sala re- 
stauracyjna, pełna wykwintnych gości, grzeczności 
kelnerów i zapachu potraw, za kulisami zaś — 
w kuchni, przy bufecie, za kasą prawdziwa rzeczy- 
wistość — podchody kelnerów, intrygi szefów kuch- 
ni, rodzące się i upadające „miłości w pracy”, przy- 
bieranie uprzejmych min, gdy wy- 
chodzi się do gości. 


nie swoje winy, ale taka jest rola restauratora — to on 
jest odpowiedzialny za wszystko. 

Kiedy mnie poproszono, bym dał jakieś „słowo 
od prezesa”, to zamiast menedżerskiego ble ble 
„o wzroście” i że „należy wzmóc” chciałbym Pań- 
stwu powiedzieć parę słów. 

Po pierwsze — podziękować i pogratulować takiej 
frekwencji i zaufania. 

Po drugie — powiedzieć, że za kulisami „w kuchni” 
naprawdę wre praca i dobrze, że widzicie Państwo ty|- 
ko jej (mam nadzieję, że coraz lepsze) efekty, nie zaś 
kucharzy proszonych do stolika, gdy coś się przypali. 

Po trzecie — tak jak na filmie, pamiętajcie, że od 
czasu do czasu, oko restauratora omiata uważnie sa- 
lę, przegląda dzisiejszy spis potraw, czujny krok prze- 
mierza kuchnię, ręka poprawia przekrzywioną musz- 
Taka jest dola wydawcy. Nie- 


Tak też jest w CHIP-ie. To zna- 
czy „kulisy” nie wyglądają tak pie- 
kielnie, nawet powiedziałbym, że 
stosunki panują tu zaskakująco po- 
prawne. Analogia polega tu na 
szczęście na czym innym. Na po- 
dziale świata na dwie rzeczywisto- 
ści — salę i kuchnię. I tu jest jak na 
filmie. Goście (czytelnicy) zama- 
wiają ulubione potrawy (artykuły), 
które dostarczają im kelnerzy (kio- 
skarze, poczta w przypadku pre- 
numeratorów). | jeżeli goście są 
zadowoleni, to delektują się już 
tylko przyjemną atmosferą i jakością 


ulubionych dań, dla których tu przyszli. A tam za ku- 
lisami „w kuchni” trwa praca całego sztabu ludzi, dla 
których najważniejsze jest to by atmosfera była do- 
bra, a kuchnia smakowita, obfita i świeża. I tu, tak jak 


na sali restauracyjnej, kiedy już gość prosi do stołu 


kucharza, to raczej nie jest zadowolony z potraw, kie- 
dy czeka zbyt długo na kelnerów (ach ta poczta z pre- 
numeratą!), to znaczy, że nie wszystko jest w porząd- 
ku. Oznacza to jedno — ludzi „z kuchni” nasi czytelni- 


cy widują rzadko, a nawet jeśli już, to raczej wtedy, 


gdy coś nie gra. Czasami musimy tłumaczyć się za 


w miastach 100—250 tysięcznych i jest to 
najliczniejsza reprezentacja „terenowa”. 
Jako uczniowie i studenci zdeklarowało 
się 35% ankietowanych (a więc co trzeci), 
a co piąty to inżynier i pracownik umysto- 
wy. Nie brakuje lekarzy, menedżerów i na- 
uczycieli; prawie 7% określiło swój zawód 
jako „pracownik fizyczny”. Najbardziej za- 
stanawiającą część autoportretu, jaki na- 
rysowali sami sobie nasi ankietowani, są 
dochody. Oto 40% z nich określiło swój 
miesięczny dochód na... poniżej stu 
złotych! Proszę nam wierzyć — ankieta na- 
prawdę nie powstała w kooperacji z Izbą 
Skarbową! Nie ma potrzeby aż tak dra- 
stycznie zaniżać swoje prawdziwe dane... 
Trochę tu żartujemy, ale jeśli zestawić tę 
informację z faktem, że już co czwarty 
nasz Czytelnik pracuje na pentium, a co 
piąty na 486 — hm... i 
| jeszcze kilka stów o stosunku Czytelni- 
ków do obiektu, czyli do naszego magazy- 
nu. Dominują oceny pozytywne, a naj- 
mniej sympatycznie — czego można się 
było spodziewać — ankietowani traktują re- 
klamy, pożerające powierzchnię do czyta- 
nia, no i cenę. Najchętniej sięgają do czy- 
tania testów i tipsów, co nie dziwi w piśmie 
na tyle specjalistycznym, jakim jest CHIP. 
Przy zakupach sprzętu i oprogramowania 


Kim jesteś, Mój Czytelniku — 


widoczny, odpowiedzial- 
ny za wszystko i wszyst- 
kich. | muszę Państwu 
powiedzieć bez kokiete- 
rii, że wcale mi to nie do- 
skwiera. Jeśli bowiem to 
ja będę proszony na sa- 
lę, to znaczy, że idzie coś 
już na prawdę źle, a — 
chwalić Boga — zdarzyło 
się to tylko parę razy. 

Po czwarte — zza Ścian 
naszej sali restauracyjnej 
niektórzy goście słyszą 
już stukot młotków. Tak, 
tak... Rzeczywiście, przy- 
gotowujemy już nowe sale, by tam schlebiać coraz 
to bardziej różnicującym się gustom naszych gości. 

Szef restauracji w „Zaklętych rewirach” zjawiał się 
na sali dość rzadko. Oznaczało to najczęściej kłopo- 
ty, ale i czasem składanie życzeń świątecznych, 
otwieranie szampana na Nowy Rok. Niech mi więc 
teraz będzie dane to rzadkie zejście do Państwa na 
salę, by wspólnie z Wami i Załogą wznieść toast za 
naszą wspólną pomyślność. 


Jerzy Karwelis 


nasz czytelnik kieruje się w głównej mierze 
ceną towaru i jego jakością, mniej uwagi 
zwracając na dobre rady kolegów i markę. 


Taki jesteś, nasz statystyczny Czytelniku. 
Spodziewałeś się tego? 


Ankiety opracowała Joanna Berka 
Tekst napisał 
Marek 
Zimnak 


Adres redakcji: Plac Czerwony 1/3/5, 53-661 Wrocław, tel. (0-71) 73 44 75 http://www.chip.pl/ 


na przetomie trzeciego tysiąclecia? 


nawczy 50 płyt głównych prze- 
znaczonych dla procesorów klasy 
Pentium 


Aktualności 


70 Karty wideo: Aviator Speed — 


6 Nowości na rynku jedna z najtańszych dostępnych no Konfiguracja komputera: 


I 
| 60 Wywiad: pierwsza część roz- I 81 Akcesoria komputerowe: 
| mowy ze Stanisławem Lemem | zestaw głośników komputero- 
| na temat sztucznej inteligencji i wych z wbudowanym efektem 3D 
I I — Primax SoundStorm Speaker 
I 62 Opinie: Lech Stępniewski — System 300W 
I o moralnych aspektach I 
komputeryzacji | 81 Urządzenia radionawiga- 
| | cyjne: Garmin 12 XL 
! 64 Opinie: Janusz Korwin-Mikke - | Personal Navigator — test urządze- 
| kapitalizm „komputeryzmu” | nia GPS wyposażonego w funkcje 
| komunikacji z komputerem 
' 66 Opinie: Michał Ogórek — I 
I o komputerze dla Polaka | 82 CD-Recordery: porównanie 
Nowe media w sztuce I możliwości siedmiu urządzeń do 
Nowoczesne technologie otwierają | 68 Opinie: Andrzej Horodeński — I nagrywania płyt kompaktowych 
zupełnie nowe perspektywy przekazu. współczesne dylematy prasy ! 
Jaki będzie ich wpływ na sztukę | komputerowej | 94 Płyty główne: test porów- 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 


komputerowym na rynku kart wideo PC-tuning, czyli o przyspieszaniu 
komputera słów kilka 
8 Hardware 70 Drukarki laserowe: 8 
14 Software Optra N Plus, czyli biurowy smok Software || 
20 Internet w wydaniu Lexmarka 


informacji i przestępcy niszczący 


— polska propozycja modemu 


I 
I 
I I 
I I 
I I 
I I 
I I 
I I 
l || 
I I 
| 
| 24 Wydarzenia | | 16 CAD/CAM: AutoCAD Release 
I | 71 Zasilacze awaryjne: I 14 przed światową premierą 
| 24 Reportaż: wirtualny odlot, I Merlin-Gerin Pulsar ESV5 — I 
performance, sztuka wideo, UPS przeznaczony do podtrzy- ! 16 Zabezpieczanie danych: 
gwiazdy największego formatu — I mywania zasilania pojedynczych Norton Your Eyes Only — intere- 
I festiwal WRO 97 | komputerów | sująca propozycja firmy Symantec 
l I l 
I l I 
| 28 Reportaż: w relacji z targów | 71 Skanery: kolorowe, płaskie | 17 Narzędzia: PartitionMagic — 
i Infosystem 97 m.in.: pierwszy I skanery A4 firmy Kye — Genius | nowa edycja programu do zarzą- 
I polski koncert transmitowany I ColorPage-SP2 i Color Page-HR2 dzania partycjami dyskowymi 
I na żywo w Internecie | 
| 74 Notebooki: Aristo FI-9000 120 Systemy operacyjne: 
! 352 Reportaż: światowa prapre- | MMX — pierwszy testowany u nas | ocena polonizacji wersji 
I miera nowych urządzeń amery- ! notebook z procesorem Intel Workstation systemu 
i kańskiego producenta drukarek-  ;, Pentium MMX 200 I operacyjnego Windows NT 4.0 
Lexmarka | | 
I ' 74 Adaptery MMX: (120 Rozpoznawanie tekstu: 
' 54 CD-ROM: pierwsza polska ! CM-VAS5SC-01, 02 oraz | Recognita Plus 3.2 — najnowsza 
Encyklopedia Seksu i PL-PRO/MMX -— podstawki pod I edycja węgierskiego pakietu do 
I procesory MMX dla starszych | rozpoznawania tekstu 
| 55 Książki: nowości wydawnicze | płyt głównych | 
I wewnętrznego modemu 
!' 356 Superkomputery: maszyny I 33,6 kbit/s - HSP Modem firmy 
do zadań specjalnych, kreowania CinAction 
I sztucznej inteligencji, „galernicy” I 
I badań naukowych — najszybsze |! 77 Napędy CD-ROM-ów: dwie 
komputery na świecie i w Polsce „szesnastki” — Hitachi CDR-8130 
I | 16maX oraz Wearnes CDD-1620 
' 46 Nowe media w sztuce: I 
i nowoczesna forma dialogu artysty | 78 Modemy: OfficePorte Voice — 
z odbiorcą, sztuka elektroniczna, ! modem umożliwiający jedno- 
I wideoart, mailart i perspektywy i czesne przesyłanie po linii 
I dla sztuki końca XX wieku I telefonicznej fonii i danych 
| binarnych 
! 54 Hackerzy: subkultury ery | 
i komputerowej — łowcy tajnych I 78 Modemy: ComTel 3 RCV 33,6 
| | 


niedostępne bazy danych 


z protokołem V.34+ 


Czerwiec 6/97 


121 


125 


126 


132 


152 


154 


162 


porzez zzccczzczccccccczzczczcccccczcccczcccccczcczcccccczcccccccccczccccccc20-- 


= 


166 
174 


180 


198 


Praca grupowa: co nowego 
w piątej już wersji pakietu 
GroupWise firmy Novell? 


Superkomputery 
i ich zastosowania 


Nowy fin de sićcle, 
czyli związki technologii 
ze sztuką 


82,142 Technologia CD-R — 
przegląd sprzętu i opro- 
gramowania do nagry- 
wania własnych płyt CD 


Obróbka obrazu: smaczny 
kąsek dla amatorów obróbki 
zdjęć — Microsoft Picture-It! 


Pakiety graficzne: pełna 
wersja Micrografx Graphics 
Suite 2 


94 Wielki test - porównanie 
możliwości 50 płyt 
głównych 


Bazy adresowe: nowa edycja | 
komputerowej książki kodowej — , 
Kody Pocztowe PRO gdańskiej 
firmy Studio JZK 


152 100 najciekawszych multi- 
medialnych CD-ROM-ów 


Technologia ActiveX 


Systemy operacyjne: 
najważniejsze nowości następcy 
systemu Windows 95 


Wydawnictwa multime- 
dialne na CD: przeobrażenia 
na polskim rynku wydawnictw 
multimedialnych na CD-ROM- 
-ach na tle 100 najpopularniej- 
szych tytułów 


CD-R software: przegląd Strona 


dostępnego w Polsce oprogramo- zę 
wania przeznaczonego 


do nagrywania płyt CD Zacznij od podstaw 
Podczas planowania konfiguracji 
Systemy operacyjne: prezen- nowego komputera płycie 


gtównej — skądinąd podstawowe- 
mu elementowi konstrukcji 
peceta — poświęca się zwykle 
niewiele uwagi. Przeprowadzony 
w laboratorium CHIP-a test 

| kilkudziesięciu motherhoardów 

_ dowodzi, że różnice pomiędzy 

| nimi mogą być bardzo znaczące 


53 Od redakcji 


tacja możliwości najnowszej 


wersji Windows 95 — OSR 2 


Shareware: „złota pięćdziesiąt- 
ka”, czyli najciekawsze programy 
z BBS-u CHIP-a 


Zdalny dostęp: porównanie 
dwóch pakietów przeznaczonych 
do sterowania odległymi kompu- 
terami — pĘEANYWHERE32 

i Carbon Copy 32 


IF nuci =, 


I 

s 
" k; 
1 

: 
jr 


4 Jubileuszowe strony CHIP-a 


165 Kupon zamówienia 
programów dostępnych 
w CHIP-shopie 


Technologie: opis możliwości 
kontrolek AtiveX — alternatywy 
dla apletów w języku Java 


I 

I 

I 

I 

I 

| I 
| 

druga część kursu programowania | ! 
I 

I 

I 

I 

I 

I 


w JavaScript .202 Forum: odpowiedzi 195 Kupon zamówienia 
I na pytania Czytelników zeszytów CHIP-Special 


Oprogramowanie do pracy I i kupon prenumeraty 


w Sieci: poradnik internauty '206 Publikacje elektroniczne: 


I Dziennik Targowy CHIP na stro-  |204 Listy 
nach WWW, historyczna trans- 
misja koncertu zespołu Perfect 207 Konkurs 
w Internecie oraz zawartość 


CHIP-CD 6/97 


Workshop: krok po kroku | 
z Worldgroup Managerem 2.50 — 210 Spis reklam, 
multimedialnym i wielowątko- stopka redakcyjna, 
wym programem terminalowym  '208 Gietda CHIP-a | w następnym numerze 


EMI 7 | 


A 


Hardware — Infosystem '97 


Podczas targów krakow- 
ski Veracomp zaprezen- 
towat PageEXPRESS — 
tani (500 zt) skaner do- 
mowego użytku firmy 
Mustek. Rozdzielczość 
optyczna 24-bitowego 
urządzenia wynosi 300 
dpi (maksymalna 1200). 


Vizy Lock II jest bodaj 
jedynym polskim zabez- 
pieczeniem hardwa- 

re' owym komputera 
przed dostępem osób 
niepowołanych. System 
wrocławskiej Radiotech- 
niki działa na dowolnym 
komputerze PC i nie zaj- 
muje czasu procesora, 
pamięci, a także nie ko- 
rzysta z przerwań. 


Na stoisku spółki Forlans 
pokazywano multime- 
dialne kioski informa- 

cyjne publicznego do- 
stępu, bazujące na tech- 
nologii ekranów dotyko- 
wych. Technologia ta po- 
zwala na organizowanie 
punktów informacyjnych, 
w których baza danych 
jest sterowana za pomo- 
cą sygnałów przesyła- 
nych z czułego na dotyk 
ekranu monitora. 


Gestetner 3220 jest po- 
łączeniem laserowej dru- 
karki o wydajności 20 
str./min, faksu o dużej 
szybkości skanowania, 
transmisji i odbierania 
dokumentów (maks. A3), 
a także cyfrowej 

kopiarki tworzącej 


|--R 20 kopii na minutę. 


Ls EM 


Fargo Signature CD 
Color Printer 


Kolorowanie GD 


Drukarka Fargo Signature CD 
Color Printer nanosi na krążki 
CD kolorowe lub czarno-białe 
obrazy z maks. rozdzielczością 
600x600 dpi. Do drukowania 
wykorzystuje się płyty typu 
„printable surface”. Można 
zadrukowywać nie tylko krąż- 
ki, ale również wkładki do pla- 
stikowych pudełek. Prędkość 
druku wynosi ok. 2 min (ko- 
lor) i mniej niż 30 sw przypad- 
ku nadruków czarno-białych. 
KSK, Katowice, tel.: (0-32) 51 
43 50, fax: 156 20 86, e-mail: 
officeQ©ksk.com.pl 


e..coeooco0000000000 


Apocalypse 3D 


HP LaserJet 6L 


AKTUALNOŚCI KEENENEENENNNNNNNNNEEEE 


Pierwsza odstona (za kulisami) 


Ukłonem  Hewlett-Packarda 
w stronę prasy komputerowej 
był zakulisowy pokaz najnow- 
szego modelu drukarki lasero- 
wej HP Laserjet 6L. Dzięki 
specjalnej technologii skróco- 
no czas oczekiwania na pierw- 
szą stronę do 18 s. La- 
serówka posiada roz- 
dzielczość 600x600 
dpi i drukuje z szyb- 
kością 6 stron na mi- 
nutę. Następczyni 
popularnej  „piątki” 
wydłużono cykl pracy 
do 6000 stron i wypo- 
sażono ją w podajnik 


mieszczący 100 kartek od for- 
matu Legal począwszy, na 
pocztówkach skończywszy. 
Hewlett-Packard, Warszawa, 
tel.: (0-22) 608 77 00, fax: 
608 76 00, e-mail: malgorzata 
_goralskaQ© hp.com 


ce.ocoocoocooo.oo.o.o...0000000000000000000 


Ouciążenie procesora 


Kartę PCI Apocalypse 3D za- 
projektowano dla najnow- 
szych gier 3D. Rozszerza ona 
możliwości _ zainstalowanej 
w komputerze karty graficz- 
nej i odciąża procesor podczas 
czasochłonnych 
operacji graficz- 
nych. 4 MB pamięci 
dla tekstur, proce- 
sor NEC PCX1 
(8 miliardów opera- 
cji na s) oraz wyko- 
rzystanie technolo- 
gii PowerVR opra- 
cowanej przez firmy 
VideoLogic 


i NEC sprawiają, iż moduł ten 
potrafi wyświetlić milion wie- 
lokątów na sekundę i wypeł- 
nić do 60 milionów pikseli/s. 
Ab, Wrocław, tel.: (0-71) 342 
20 66, fax: 342 60 85. 


DuoScan 


Slajdy i fotki w jednym skanerze 


Podczas tegorocznej Poligrafii 
Agfa oferowała całe mnóstwo 
produktów, wśród których 
można się było doszukać pła- 
skiego skanera  DuośScan 
wczytującego obrazy z odbi- 
tek i slajdów. Optycz- 
na rozdzielczość ska- 
nera wynosi 2000x 
1000, a interpolowa- 
na 4000x4000 dpi. 
Konstrukcja urządze- 
nia umożliwia skano- 
wanie jednych mate- 
riałów (np. odbitek) 
podczas ładowania 
innych. Czas wczyty- 


wania (przykładowo) fotogra- 
fii formatu A4 wynosi ok. 120 
sekund. Agfa, Warszawa, tel.: 
(0-22) 636 75 76, fax: 38 91 
14, e-mail: agfapolGikp.atm. 
com.pl 


SONY GDM-W900 


1920x1200 


Na pokaźnym stoisku war- 
szawskiego przedsiębiorstwa 
Tornado szklane oko wytrze- 
szczał najnowszy model mo- 
nitora Sony GDM-W900. 
Głównym elementem potęż- 
nej „konstrukcji” jest 24-calo- 
wy ' kineskop  Trinitron 
o plamce wynoszącej 0,25 
(w narożach 0,28 mm) i ma- 
ksymalnej rozdzielczości 
1920x1200. W monitorze za- 
instalowano mechanizm za- 
rządzania energią zgodny 
z normą TCO 95. Tornado, 
Warszawa, tel.: (0-22) 651 
24 01, fax: 651 24 07. 


OkiFax 4100, 740 


Rzeka faksów 


Na stoisku firmy River miała 
miejsce polska premiera fa- 
ksów OkiFax 4100, 740. Faksy 
wykorzystują technologię po- 
prawiania rozdzielczości i mo- 
gą być opcjonalnie połączone 
z PC-tem. OkiFax 4100 to tak- 
że drukarka (600 dpi), modem 
V.32bis (14 400 bps), skaner 
i kopiarka. Przeznaczony dla 
małych biur OkiFax 740 wy- 
posażono w 512 KB pamięci 
do zapamiętywania przycho- 
dzących faksów, gdy zabraknie 
papieru. River, Kraków, tel.: 
(0-12) 3649 51, fax: 3661 33, 
e-mail: riverQriver.krakow.pl 


Czerwiec 6/97 


A 


Hardware 


CalComp TechJET 
5500 


Od A1 do AO 


CalCompa TechJET 5500 to 
seria ploterów  atramento- 
wych, na którą składają się 
modele 5524 A1 i 5536 AQ. 
Obydwa urządzenia charakte- 
ryzują się m.in. rozdzielczo- 
ścią 720 dpi w trybie mono 
oraz 360 dpi w wielobarw- 
nym, 32-znakowym panelem, 
czujnikiem ilości tuszu w ka- 
setach i czterema cartrid- 
ge ami (CMYK). Plotery zao- 
patrzone zostały również 
w sterowniki do Windows 
3.1x, 95 1 NT. Agraf, Łódź, 
tel.: (0-42) 74 11 77 w. 366, 
fax: 74 15 35. 


..eeaooac.c...000 
Alpha 21164 


Ża momencik... 


Dobiegają już końca prace nad 
szybszą (600 MHz) wersją mi- 
kroprocesora Alpha 21164, 
przeznaczoną dla serwerów 
i stacji roboczych. Procesor 
wykonuje maksymalnie 2,4 
miliarda operacji na sekundę. 

Digital zapowiedział również 
ukazanie się płyty głównej Al- 
phaPC 164LX, która akceptuje 
najnowszą wersję procesora 
oraz umożliwia konstruowanie 
stacji roboczych 1 serwerów 
z wykorzystaniem standardo- 
wych elementów, stosowanych 
w aplikacjach środowiska Win- 
dows NT. Płyta bazująca na 
chipach Alpha 400 i 600 MHz, 
zawiera m.in. pamięć SRAM 
z trójpoziomową pamięcią no- 
tatnikową, 128-bitową szynę 
danych. Digital Equipment 
Polska, Warszawa, tel.: (0-22) 
640 01 23; fax: 640 01 11, 
e-mail: magdalena _golanskaQ© 
al_agat.warmes.rpw.mts.dec. 
com 


L10 FH 


Motorola SlimLite 


Ponad 100 minut gadania 


Motorola przedstawiła nowy 
model telefonu dla systemu 
GSM. SlimLite w najlżejszej 
konfiguracji waży 122 gramy, 
a jego grubość nie przekracza 
19 mm. Aparat zaopatrzony 


jest w kilkuliniowy wyświe- 
tlacz oraz baterie gwarantujące 
czas rozmowy od 100 do 140 
minut. Zastosowana w apara- 
cie opcja „swap and talk” po- 
zwala na dołączenie dodatko- 
wego akumulatora bez zerwa- 
nia połączenia. Model SlimLi- 
te może zostać podłączony do 
lap- lub palmtopa. Wykorzy- 
stany system kompresji danych 
DDF (Digital Data Fast) umoż- 
liwia komunikowanie się 
z szybkością do 36 kbps. Mo- 
torola Polska, Warszawa, tel.: 
(0-22) 640 04 84, fax: 640 04 
82, e-mail: motpol(©Oemail. 
corp.mot.com 


STB Nitro 3D 


W trzech wymiarach 


Karta graficzna firmy STB Sy- 
stem wyposażona jest w chip- 
set S3 VIRGE GX. W celu 
otrzymania bardziej gładkich 
i realistycznych obiektów ak- 
celerator wykorzystuje funk- 
cje cieniowania płaskiego 
i Gourauda. Dzięki za- 
stosowaniu _ najnow- 
szych rozwiązań tech- 
nicznych STB Nitro 3D 
uzyskuje dużą szybkość 
i jakość odtwarzania 
obrazów trójwymiaro- 
wych. Układ RAMDAC 
pozwala pracować 


w maksymalnej rozdzielczości 
1600x1200 pikseli i odświe- 
żaniu do 160 Hz. Karta ofero- 
wana jest z 2 lub 4 MB pamię- 
ci EDO DRAM. Commpol, 
Kraków, tel.: (0-12) 33 77 88, 
fax: 34 24 33. 


HP ScanJet 5s 


Wyrolować obrazek 


Do rodziny kolorowych skane- 
rów  rolkowych  Hewlett- 
-Packarda dołączył kolejny 
model. HP Scanjet Ss (ze 
względu na rozmiary) przezna- 
czony jest do użytku w małym 


biurze lub w domu i charakte- 
ryzuje się m.in. rozdzielczością 
300 dpi (z rozszerzeniem do 
600), 24-bitowym kolorem 
oraz 8-bitową skalą szarości. 
Ponadto urządzenie zaopa- 
trzone jest w automa- 
tyczny podajnik i złącze 
równoległe. _ Skaner 
działa pod kontrolą sy- 
stemu Windows 3.1x, 
95 lub NT. Hewlett- 
-Packard Polska, War- 
szawa, tel.: (0-22) 608 
77 00, fax: 608 76 00, 
e-mail: malgorzata 
_goralska© hp.com 


AKTUALNOŚCI KEINIENNNNNNNNNNNNE 


Wyse Winterm 4000 


Miodzik 


Soft-tronik rozszerzył ofertę 
terminalami z serii Wyse Win- 
term 4000 (najmłodsze z ro- 
dziny Winterm). Są one zop- 
tymalizowane m.in. pod ką- 
tem lokalnego uruchamiania 
apletów w języku Java, umoż- 
liwiają dostęp do aplikacji 
Windows 3.1x, 95 i NT oraz 
danych w formacie HTML za- 
pewniając im odpowiednią 
ochronę. 

Sprzęt zaopatrzony jest 
w RISC-owy procesor Strong- 
ARM 110 firmy Digital 
Equipment Corporation, ak- 
celerator graficzny (rozdziel- 
czość 1280x1024), złącze PC- 
-Card oraz kartę Ethernet 
10BaseT. Model objęty jest 3 
letnią gwarancją. Soft-tronik 
Polska, Wrocław, tel.: (0-71) 
55 05 17, 55 92 71, fax: 55 
80 78, e-mail: info©soft- 
-tronik.com.pl 


AXIS PrintPoint 
560/100 100base 
TX Fast Ethernet 


Sieciowy druk 


Axis Communication wzboga- 
ca zestaw multiprotokołowych 
serwerów druku AXIS PrintPo- 
int 560/100 100base TX Fast 
Etbernet. Urządzenie dostar- 
czane jest wraz z oprogramo- 
waniem AXIS Print Monitor 
dla Windows 95 i NT pozwa- 
lającym drukować w sieciach 
peer-to-peer. Softex Data, 
Warszawa, tel./fax: (0-22) 46 
65 50. e-mail: softex©ikp. 
atm.com.pl 


Czerwiec 6/97 


A 


Hardware 


Highscreen LeBook 
Premium jest noteboo- 
kiem uzbrojonym m.in. w 
kość Pentium MMX 166 
MHz, 2-megabajtową 
kartę graficzną 800x600, 
32 MB RAM-u, dysk 
twardy o pojemności 1,3 
GB (maks. 2,1), CD 10xi 
wyświetlacz SVGA o 
przekątnej 12,1”. Maszy- 
nę oferuje szczeciński 
Vobis Microcomputer. 


Intel zaprezentował nowy 
procesor Pentium Il — 
następcę procesora Pen- 
tium Pro, rozszerzony 
technologią MMX. Całość 
stanowi moduł nazwany 
przez Intela „cartridge”, 
który zawiera chip z 512 
KB pamięci cache dru- 
giego poziomu. 


Spółka TLC computer ze 
Szczecina, będąca dys- 
trybutorem firmy FIC, 
rozpoczęta sprzedaż płyt 
głównych bazujących na 
chipsecie Intel 430TX 
PCiset, Intel 440FX 
PCISet oraz VIA Apollo 
590VP2/97. 


Napęd CD-ROM-ów fir- 
my Panasonic 
LK-MC686BP pracuje 

z 24-krotną prędkością 

i posiada transfer da- 
nych 3,6 MB/s. Urządze- 
nie występuje w wer- 
sjach E-IDE lub SCSI-2. 


Linię RS/6000 IBM-a po- 
większono o komputery 
z procesorami PowerPC 
233 MHz. Systemy 43P 
140 i 240 wyposażone 
są w 64 MB pamięci 
RAM i twardy dysk 2,1 
GB. Użytkownicy posia- 
dający już komputery se- 
rii RS/6000 mogą (za do- 
płatą) wymienić maszyny 
na nowsze. 


[1 EMI 


Gulipin Net Power 


Serwuj, a dobrze! 


Serwer Gulipin Net Power 
przeznaczony do obsługi ma- 
łych i średnich sieci, pracują- 
cych w systemach Novell Net- 
Ware i Windows NT, umożli- 
wia rozbudowę kontrolerem 
macierzy dyskowej RAID oraz 
zwiększeniem cache'u. Zasto- 
sowanie (na życzenie) redun- 
dantnego zasilacza podtrzy- 
muje pracę komputera w przy- 
padku awarii. Pecet dostarcza- 
ny jest z procesorem Pentium 
Pro 200 MHz. Soft-tronik Pol- 
ska, Wrocław, tel.: (0-71) 55 05 
17, 55 92 71, fax: 55 80 78, 
e-mail: info©soft-tronik.com.pl 


Picobird-10 


AcerPower PRO 


Mocy! Przykywaj! 
Acer rozpoczął w Polsce 
sprzedaż stacji roboczej Acer- 
Power PRO z procesorem 
Pentium Pro 200 MHz. Kon- 
strukcyjnie jest ona zbliżona 
do standardowego modelu 


OTTOTANĄ 


AKTUALNOŚCI KEINE 


AcerPower M. Oprócz wcze- 
śniej wymienionego CPU 
komputer zaopatrzony jest 
m.in. w 256 KB pamięci ca- 
che, 32 MB pamięci EDO 
RAM, kartę graficzną Acer 
ATI-P24VT 2 MB 
PCI, dwugigabajtowy 
dysk twardy Ultra SC- 
SI oraz napęd CD- 
-ROM-ów 12x ze złą- 
czem SCSI. 
Sugerowana cena 
komputera wynosi 13 
691 zł. System 3000, 
Kraków, tel.: (0-12) 13 
77 22, fax: 16 23 15. 


Baco| 


PRML i SMART w twardzielach 


Do rodziny 3,5-calowych dys- 
ków twardych firmy Fujitsu 
dołączyła nowa seria o nazwie 
Picobird-10. W jej skład 


wchodzi 6 modeli o pojemno- 
ściach od 1,75 do 5,25 GB. 


=. 


Napędy wykorzystują techno- 
logie PRML (Partial Respon- 
se, Maximum  Likelihood) 
oraz SMART (Self-Monito- 
ring Analysis and Reporting 
Technology), który ostrzega 
o potencjalnych błę- 
dach w pracy urzą- 
dzenia. Transfer opi- 
sywanych _ dysków 
wynosi 16,7 MB/s, 
a średni czas dostępu 
10 ms. Alstor, War- 
szawa, tel.: (0-22) 
675 55 15, fax: 675 
43 10, e-mail: alstor 
(©ikp.atm.com.pl 


StarMax 5000/300 


Motorola Computer Group 
oferuje komputer StarMax 
5000/300, w którym po raz 
pierwszy zastosowano kość Po- 
werPC 603e o częstotliwości 
300 MHz. Urządzenie kontro- 
lowane jest przez system opera- 
cyjny MacOS 7.6 i posiada na- 
pęd CD-ROM 16x, 4 MB pa- 
mięci VRAM, 32 MB RAM-u, 
dysk twardy 4,3 GB. Do zesta- 
wu dołączane jest m.in. opro- 
gramowanie Norton Utilities, 
Symantec Antyvirus. Motoro- 
la, Warszawa, tel.: (0-22) 606 
04 50, fax: 60 60 460, e-mail: 
motpolQ©email.corp.mot.com 


DocuLink 5690 


CDserve 


Zapamiętać CD 
Serwer CD-ROM-ów firmy 
Atlantis wykorzystuje twardy 
dysk do zapamiętywania obra- 
zu płyt CD. Urządzenie może 
być instalowane w dowolnym 
segmencie sieci Ethernet oraz 
Token Ring i pozwala na jed- 
noczesny dostęp do skopio- 
wanych danych wszystkim 
użytkownikom bez pośrednic- 
twa serwera plików. CDserve 
w zależności od konfiguracji 
może zapamiętać od 10 do 
100 CD-ROM-ów. Microstar, 
Warszawa, tel.: (0-22) 632 03 
55, fax: 632 66 94, e-mail: 
microstarQ©qdnet.pl 


Gutenberg się chowa 


Xerox DocuLink 5690 jest ko- 
piarką z układem optycznym, 
dzięki której można druko- 
wać 135 kopii na minutę. 
„Kombajn” przeznaczony jest 
do pracy (pod nadzorem ope- 
ratora) w zakładach drukar- 
skich oraz w działach powie- 
lania i kopiowania w dużych 
firmach i instytucjach. System 
umożliwia zwiększenie liczby 


podajników papieru przy pro- 
dukcji złożonych dokumen- 
tów drukowanych na zróżni- 
cowanym materiale lub po- 
jemności przy drukowaniu 
wielkich nakładów jednoli- 
tych dokumentów. DocuLink 
5690 jest wyposażony w czuj- 
niki monitorujące i korygują- 
ce jakość kopii, oferując po- 
ziom zbliżony do druku offse- 
towego. Rank 
Xerox Poland, 
Warszawa, 
tel.: (0-22) 26 
62 76, fax: 27 
69 33. 


Czerwiec 6/96 


yi AKTUALNOŚCI KEEEENENNNNNNNNNNN 


Software — Infosystem '97 


L14 ET 


Elle Beauty Guide, 
Zycie i twórczość 
Pabla Picassa 


Paryskie CD 


Francuska firma zajmująca się 
dystrybucją aplikacji multime- 
dialnych przyjechała do Po- 
znania z Zyciem i twórczością 
Pabla Picassa oraz Elle Beauty 
Guide. Ciekawostką prezen- 
towaną przez Axall Media był 
program edukacyjno-rozryw- 
kowy Pipi Langstrumpf oraz 
aplikacje do nauki francuskie- 
go, angielskiego i niemieckie- 
go dla dzieci nie potrafiących 
czytać. Axall Media, Paryż, 
tel.: (0-033) 140 99 08 28, 
fax: 141 18 93 43, e-mail: 
100775 Qcompuserve.com 


Saari 30 FK 


Słownik polsko-angielski i 


ski Collinsa 


angielsko-pol- 


Wprost z Young Digital Poland 


Przebojem trzeciego dnia In- 
fosystemu, była premiera 
Słownika polsko-angielskiego 
i angielsko-polskiego optaco- 
wanego przez firmę YDP. No- 
wy Collins jest słownikiem za- 
wierającym 80 000 haseł, 120 
000 znaczeń, tysiące idio- 
mów, fraz i zwrotów. Multi- 
medialna aplikacja udostępnia 
dwa interfejsy użytkownika: 
graficzny i standardowy. 
Użytkownik ma możliwość 
odsłuchania wymowy wszyst- 
kich haseł, a ich rozwinięcia 
mają charakter hiperteksto- 
wy. Całość uzupełniają tabele 


gramatyczne. Young Digital 
Poland, Gdańsk, tel./fax: (0- 
58) 52 66 90, e-mail: 
ydpmmQ©ydp.com.pl 


5 szęynił. 
[w 0 | SŁÓW! 


ma piski 


a 
a, 
o, 


gyo00lelsk = 
p - 
- 
- 


Planowanie kont, księgowanie etc. 


Na tegorocznych targach Info- 
system po raz pierwszy zwie- 
dzający mieli możliwość zapo- 
znania się z programem typu 


f-k firmy Chandney Software — 


Saari 30 FK. Aplikacja jest prze- 
znaczona dla małych i średnich 
firm — realizuje wszystkie ope- 
racje księgowe, począwszy od 
proponowania planu kont, 
księgowania _ doku- 
mentów, pełnych roz- 


rachunków i rozliczeń 


aż do gotowych lub de- 


finiowanych zestawień 


i sprawozdań. Chand- 


ney Software, Warsza- 


wa, tel.: (0-22) 47 31 


aE_--H 


81 w. 291, fax: 43 18 
40, e-mail: chandney 


(Qwaw.pdi.net 


Elfcośo owsa || | 


KIik uczy czytać 


Elementarz na CD 


Na stoisku _ Wydawnictw 
Szkolnych i Pedagogicznych 
można było zapoznać się 
z pierwszym polskim multime- 
dialnym elementarzem, prze- 
znaczonym dla dzieci w wieku 
od 5 do 9 lat. Klik uczy czytać 
zawiera animowane prezenta- 
cje liter, ponad 100 zabaw, 
krzyżówek, łamigłówek, rebu- 
sów i ok. 160 układanek połą- 
czonych z odczytywaniem 
nazw układanych przedmio- 
tów. Cena programu — 99 zł. 
Wydawnictwa Szkolne i Peda- 
gogiczne, Warszawa, tel.: (0- 
22) 622 00 03, fax: 622 00 24. 


MegaPLAJ 


Sprachkurs 
Deutsch 


Na 3 płytach 


Sprachkurs Deutsch jest kur- 
sem niemieckiego składającym 
się z 3 części zapisanych na 3 
płytach CD. Sprachkurs Deut- 
sc, podobnie jak Flying Colo- 
urs, udostępnia nagrania słów, 
zdań, dialogów i scenek, opcję 
rejestrowania wypowiedzi 
i porównywania ich z wersją 
lektora oraz zestaw ćwiczeń 
i testów, które można rozwią- 
zywać klikając myszką. Young 
Digital Poland, Gdańsk, 
tel./fax: (0-58) 52 66 90, 
e-mail: ydpmmQydp.com.pl 


Wielowarstwowa sieć 


Firma CAD-Projekt prezen- 
towała program MegaPLAJ, 
będący nakładką na Mega- 
CAD-a. Pakiet umożliwia 
współpracę z dowolną bazą 
danych przechowującą infor- 


macje o wielowarstwowej sie- 
ci połączeń. 

MegaPLAJ został stworzony 
z myślą o wykorzystaniu go 
w telekomunikacji, może być 
jednak także używany do pro- 
z jektowania i zarządza- 


WER 


papa 
alelej 5|5| olejde| =E|_|| nia innymi rodzajami 


sieci, np. wodociągo- 
wymi, energetycznymi, 
drogowymi itp. Aplika- 
cja pracuje w Środowi- 
sku Windows 95 i Win- 
dows NT. CAD-Pro- 


jekt, Warszawa, tel.: 
(0-22) 658 13 17, fax: 


[A) 

gle des 
| alle l zm 
REJNERAN 
EE EE + 
[e] >| | Za 
imi | > 
bk | Naa 
o|e. ZŹ 
EAT UI 
ER d 
>|UBBR 
ZEK 1 
3] >| 
oj 

— — 
pecnen_: zoon - Ausschnitt EJ 


<zya| 658 13 17. 


Czerwiec 6/97 


Ah 


__ | Software 


... W Skrócie 


LEKTOR 
polski proceior mowy 


= a ET ZJESZ ETA TAT HEF] 
KICICSCI ZEE AFA 


L16 FM 


Polka dla Windows 


Za friko! 


Firma M.K.J. bezpłatnie oferu- 
je okrojoną wersję systemu ob- 
sługi sprzedaży Polka dla Win- 
dows. Można za jej pomocą wy- 
stawiać m.in. faktury VAT, ra- 
chunki uproszczone, tworzyć 
kartoteki kontrahentów i towa- 
rów. Program współpracuje 
z drukarkami fiskalnymi Pos- 
net, Elzab, Optimus i CompArt 
oraz posiada opcję współdziała- 
nia z czytnikiem kodów kresko- 
wych. Polkę w wersji mini moż- 
na skopiować ze strony 
http://www.atm.com.pl./ 
—polka. M.K.]., Warszawa, 
tel.: (0-22) 663 08 41, e-mail: 
polka©ikp.atm.com.pl 


Delphi 3.0 


Wieczna miodość 


Wersja 3.0 Delpbi jest już 
w Polsce. Pakiet obsługuje 
tworzenie obiektów kontrol- 
nych ActiveX. Do zastosowań 
biznesowych dodano dwa ze- 
stawy komponentów: Deci- 
sion Cube (wspomaganie po- 
dejmowania decyzji) oraz Tee- 
Chart (komponowanie wykre- 
sów). Możliwości BDE (Bor- 
land Database Engine) rozsze- 
rzono obsługą baz Access i Fo- 
xPro oraz standardem Multi- 
byte Characters. Dzięki wirtu- 
alnym obiektom DataSet moż- 
na stworzyć własny mecha- 
nizm dostępu do danych. Del- 
phi oferowane jest w trzech 


AKTUALNOŚCI KEINE 


wersjach: Standard, Professio- 
nal i Client/Server. SoftPoint, 
Warszawa, tel.: (0-22) 635 81 
25, fax: 635 69 50, e-mail: 
sales(Osoftpoint.com.pl 


The easiest 
high-performance 
visual development tool 


Matter 
dataane apcntnra 


Bin agar tma 
"M ser aglcadons 
kiaad tąltss 


Client/Server Suite 


Profesor Henry - Gramatyka 


Ucz się języków 


W skład pakietu Profesor 
Henry — Gramatyka wchodzi 
podręcznik gramatyki angiel- 
skiej, około 900 ćwiczeń, 
słownik angielsko-polski, po- 
radnik jak zdawać egzaminy. 
Wszystkie przykłady i zadania 
mówione są przez bry- 
tyjskich lektorów. Użyt- 
kownik ma do dyspozy- 
cji 12 metod nauki, 
w tym układanie zdań, 
dyktando, zadawanie 
pytań, wybieranie od- 
powiedzi itp. Materiał 
zawarty w programie 
jest w pełni oryginalny — 


nie jest tłumaczeniem zachod- 
nich podręczników i odpo- 
wiada rozszerzonemu progra- 
mowi szkoły średniej. Edgard 
Multimedia, Warszawa, tel.: 
(0-22) 47 44 32, e-mail: 
edgard(©waw.pdi.net 


wnikami niepoliczaktymi 


please. 
trochę herbaty proszę, 


imagineer 
Technical 2.0 


Ruchome projekty 


Innowacją w Imaginer Tecbni- 
cal 2.0 jest wizualizacja działa- 
nia mechanizmów w ruchu za 
pomocą wbudowanych narzę- 
dzi do animacji. Użytkownik 
może udostępniać w sieci zbio- 
ry programu jako dokumenty 
ActiveX lub pliki ActiveCGM. 
Dzięki translatorom projekty 
Imaginera są „zrozumiałe” dla 
programów: AutoCAD, Solid 
Edge, Mechanical Desktop, So- 
lidworks. Intergraph Europe 
(Polska), Warszawa, tel.: (0- 
22) 49 78 82, fax: 49 46 91. 


Voice Plugin 


Zamiast pisania 


Wtyczka firmy Digital do 
Netscape Navigatora 3.xx 
umożliwia zapis i wysyłanie 
poczty w postaci głosowej 
bezpośrednio ze stron WWW. 
Adresat może odsłuchiwać 
otrzymane przesyłki za pomo- 
cą istniejących już, popular- 
nych aplikacji. Program jest 
ciekawą propozycją dla twór- 
ców stron 3W, którzy oczeku- 
ją szybkiego odzewu użyt- 
kowników. Bezpłatne opro- 
gramowanie Voice Plugin do- 
stępne jest stronie http:// 
interface.digital.com/voice 


Mechanical 
Desktop PL 


Już po polsku 


Autodesk opracował polską 
wersję zintegrowanego syste- 
mu do trójwymiarowego mo- 
delowania bryłowego lub po- 
wierzchniowego. _ Autodesk 
Mechanical Desktop PL oferu- 
je narzędzia opisywania geo- 
metrii oraz możliwość pracy 
zespołowej. W skład systemu 
wchodzą: AutoCAD Designer 
w wersji 2, AutoSurf w wersji 
3, AutoCAD oraz AutoCAD 
IGES Translator. Agraf, Łódź, 
tel.: (0-42) 74 10 43, fax: 676 
06 49, e-mail: agraf©lodz. 
pdi.net 


ManageWise 2.1 


Rozszerzenie 


Korporacja Novell oferuje 
użytkownikom _oprogramo- 
wania ManageWise 2.1 bez- 
płatne uzupełnienie tej plat- 
formy zarządzającej, przezna- 
czonej dla PC-tów. W skład 
ManageWise 2.1 Enbance- 
ment CD wchodzi zestaw na- 
rzędzi rozszerzający i ujednoli- 
cający możliwości administro- 
wania. Aplikacje te są integral- 
ną częścią platformy Manage- 
Wise. Novell Polska, Warsza- 
wa, tel.: (0-22) 620 39 79, 
fax: 620 31 03, e-mail: 
jaroslaw kowalski ©novell.com 


Czerwiec 6/97 


k 


Internet 


Corel opracowuje 
„wtyczkę”, które pozwoli 
na umieszczenie na stro- 

nach HTML aplikacji 
utworzonych w Corel 
Click 8 Create. Plug-in 
w wersji beta można 
znaleźć na stronie 
http://www.corel.com/ 
clickandcreate/ 
index.htm 


Spółka dmt specjalizują- 
ca się w systemach au- 
tomatycznej identyfikacji 
(kody kreskowe, OCR, 
OMR, karty magnetycz- 
ne...) uruchomiła wiasny 
serwis WWW. http:// 
www.dmt.com.pl 


Inter-Design Tessel Sy- 
stems specjalizujący się 
w tworzeniu oprogramo- 

wania do obsługi doku- 

mentów rastrowych 

(głównie skanowanych) 
udostępnił w Sieci swoją 

stronę WWW (http:// 
www.interdesign.com.pl 


W Internecie dostępna 
jest już wersja Preview 
(nie beta) 
przeglądar- 
ki Internet 
Explorer 
4.0. Odno- 
śniki do 
polskich 
mirrorów 

z aplikacją 
znajdują 


się pod 
adresem http://www. 
microsoft.com/ie 


L18 FT 


AKTUALNOŚCI 


http://www. 
microsoft.com/ 
msdownload/ 
netmeeting2/03.htm 
Światło i dźwięk 
Pod adresem  bttp://www. 
microsoft.com/msdownload/ 
netmeeting2/03.btm dostępna 
jest polska wersja programu 
Netmeeting 2.0 (beta 4). Apli- 
kacja obsługuje wideokonfe- 
rencje i posiada dobre para- 
metry kompresji sygnału. 


http:/www.pdi.net/ 


—art4/komiks/ 
Hans Kloss i inni 
Wielbiciele komiksów! Nie 


przegapcie tej sttony. Marcin 
Szumiela postarał się umieścić 
na niej informacje o większości 
polskich opowieści rysunko- 
wych, suto okraszone grafiką. 
Można tu znaleźć opisy, zdję- 
cia, recenzje komiksów oraz 
wiadomości o ich twórcach. 


http://www.pcegielda. 
wroc.net 


Sprzedam, kupię, 
zamienię 


Jeśli chcesz być na bieżąco 
z nowinkami komputerowymi, 
powinieneś odwiedzić stronę 
Wroclawskiej Gieldy Kompute- 
rowej. Tam zetkniesz się z cie- 
kawostkami ze świata softwa- 
re'u i hardware'u. Serwis two- 
rzony przez Witolda Warczaka 
zawiera m.in. cennik z każdej 
niedzielnej giełdy (wraz z odno- 
towanymi zmianami cen nie- 
których produktów), katalog 
wystawców, informacje o no- 
wych podzespołach (w tym listy 
rankingowe), regulamin, ofi- 
cjalne ogłoszenia oraz wiado- 
mości dotycząca położenia 
kiermaszu i cen biletów. 


http://www.acalta.com.pl/hydepark 


Mów, co chcesz... 


ciekawe, irytujące, draż- 


niące, estetyczne, nieobli- 


czalne, piękne, pasjonują- 
ce, niezwykłe, poruszają- 
ce, szokujące i przede 
wszystkim Śmieszne. Ak- 
tualnie na stronie znajdu- 
ją się m.in. bardzo cieka- 
we ogłoszenia samocho- 
| dowe (trabant limuzyna 


Jak wiadomo Hyde Park jest 
miejscem dla wszystkich, 
którzy chcą coś powiedzieć 
innym. Tu możesz podzielić 
się tym, co uważasz za ważne, 


1 syrena kabrio), jadłospis 
restauracji, której maksymą 
jest: „Gwarantujemy satysfak- 
cję konsumenta lub zwrot po- 
siłku” oraz wiele innych dow- 
cipnych tekstów i zdjęć. 


http://www.firemax. 
com.pl/psp 


Pionie stodoła! 


s rd ee 
fa] | | nu | ma | u 


SIZE gi 
Jeśli wybuchnie pożar w 
Twoim domu, to broń Boże 
nie próbuj czytać poradni- 
ków, tylko gaś (lub wiej)! Na- 
tomiast jeśli siedzisz wygo- 
dnie przed komputerem i bu- 
szujesz po Sieci, to koniecznie 
odwiedź Stronę Fanatyków 
Pożarnictwa. Możesz również 
zawołać swoje dziecko, które 
właśnie chce zostać straża- 
kiem. Nauczysz go podstaw 
bezpieczeństwa, jednym sło- 
wem zniechęcisz leniucha raz 
na zawsze. 


http://interface. 
digital.com/voice 


Gadaj zdrów! 

Nie trzeba męczyć się już pisa- 
niem e-maili. Wtyczka do prze- 
glądarki Netscape Navigator 
3.0 lub Gold 3.x umożliwia wy- 
słanie listu ze strony WWW 
z załącznikiem MIME w posta- 
ci głosu. Program Digitala moż- 
na skopiować ze strony bttp:// 
interface.digital.com/voice 


http://free.polbox. 
pl/k/kmarkow/ 
Pozaziemskie 
cywilizacje 

Mało kto brał udział w bli- 
skim spotkaniu trzeciego 
stopnia. Każdego jednak (na- 
wet sceptyków, chociaż wsty- 
dzą się do tego przyznać) in- 
trygują zadziwiające i niewy- 
tłumaczalne zjawiska. 

Tytuł niedawno stworzonej 
strony mówi sam za siebie. 
„Strona poświęcona zjawi- 
skom niewyjaśnionym, zagad- 
kowym, niezbadanym” trak- 
tuje m.in. o UFO (katastrofy, 


uprowadzenia), trójkącie ber- 
mudzkim, zjawisku reinkar- 
nacji, ' Śmierci / klinicznej 
(brr...), percepcji roślin i taje- 
mniczej długowieczności nie- 
których ludzi. 

Tematyka tego miejsca nie 
pozwala autorom pominąć 
nieśmiertelnego serialu, jakim 
jest „X-Files”. Spragnieni ko- 
lejnych sensacji mogą skorzy- 
stać z odnośników do innych 
stron poświęconych podobnej 
tematyce. 


Czerwiec 6/97 


k 


Internet 


http://free.polbox.pl/a/abyrtek/sw/htm 


Randka z Vaderem 


Jak mawia Jabba the Hut: 
„Han, Han, mukka  tshi 
se”(Han, Han, mój chłopcze, 
jesteś najlepszy). Podobnie 
można ocenić stronę Adama 
Byrtka, licealisty z Cieszyna, 
która poświęcona została kul- 
towej trylogii: Gwiezdnym 
Wojnom George a Luca- 
sa. Zawiera ona wszystko 
(a nawet więcej), co może 
zainteresować potencjal- 
nego maniaka Star Wars. 

Znajdują się tam m.in. 
podstawowe informacje 
o filmie, grach kompute- 
rowych rozgrywających 
się w świecie Luke'a Sky- 


walkera, pliki dźwiękowe, sce- 
nariusze wszystkich odcinków 
(w kilku wersjach) oraz linki 
do innych stron poświęconych 
tej tematyce. Zajrzyj więc do 
kantyny w Mos Eisley... aha, 
i jeszcze jedno: Niech Moc bę- 
dzie z Tobą! 


AZMEJ ND > 
ZAMOSES 


http:/www.ld.onet. 
pl/filatelistyka. 


Mauritius? 
Czy wiecie, że niektóre warto- 
Ściowe znaczki są reperowane 
przez specjalistów? Operacja 
ta polega na dostawianiu ząb- 
ków, zarabianiu tzw. prześwi- 
tek, usuwaniu podlepek, uzu- 
pełnianiu gumy itp. 

Fachowe porady dla filateli- 
stów można teraz znaleźć 


w prowadzonym przez Opti- 
musa „Serwisie filatelistycznym 
dla wszystkich”. Na stronach 
umieszczone są m.in. zdjęcia 
znaczków emitowanych przez 
Pocztę Polską jak również za- 
graniczne agencje pocztowe. 


TEE (CEE (EEE (ATA (KORCYA . 


|EFto=nr 


http://www.numbers. 
net 


Wykręcili numer 
Firma mumbers.net wprowa- 
dziła usługę, dzięki której każ- 
de miejsce w Sieci może posia- 
dać adres w postaci numeru te- 
lefonu, niezależnie od tego, czy 
dysponuje domeną, czy nie. 


[20 FT 


AlterPage 
Enterprise 


Genesis 2.0 


Najpierw Novell stworzył 
ManageWise — platformę za- 
rządzającą siecią lokalną kom- 
puterów PC. 

„Drugiego dnia” firma Ge- 
neva Software opracowała 
program AlterPage Enterprise 
oparty na Javie, zapewniający 
kontrolę z dowolnego stano- 
wiska nad ManageWise za po- 
mocą przeglądarki WWW. 
Umożliwił on monitorowanie 
stanu sieci i generował rapor- 
ty w HTML-u. 

Widziały wszelkie firmy, że 
oprogramowanie jest dobre 
i dały nad nim władzę admini- 
stratorom. Wersję ewaluacyj- 
ną można znaleźć pod adre- 
sem  http://www.genevasoft. 
com 


Polska OnLine 


AKTUALNOŚCI KEINE 


http://www.geocities.com/Heartland/ 
Plains/2305/polmidi.htm 


Niech gra muzyka... 


Wiele jest miejsc w Internecie 
poświęconych muzyce. Jednak 
Strona Polskiej Muzyki stwo- 
rzona przez Ryszarda Pie- 
przyckiego, elektronika z Po- 
znania, jest ciekawym i ambit- 
nym przedsięwzięciem. Aktu- 
alnie znajduje się tam 36 
zespołów i wykonawców 


Jeśli nie posiadasz karty 
dźwiękowej z wavetable, nie 
przejmuj się — odtwarzanie 
tych przebojów z wykorzysta- 
niem syntezy FM to również 
świetna zabawa i odświeżanie 
wspomnień z dawnych lat. 


z lat 50-90. Autor umie- 
Ścił również zbiór „Cie- 
kawych MIDP”, który za- 
wiera melodie polskich 
filmów i seriali. Twórca 
nie osiadł na laurach i sy- 
stematycznie uaktualnia 
swój bogaty zbiór. 


Strona Polskiej Piosenki 
(Y symayno 


Lata 50' | _Lata 60' | 
Lata 70' | Lota 80' | Lata 90" 


Alfabetyczny spis zespołów i wykonawców: 


http://www. 
rzeczpospolita.pl 


Prasa w Sieci 


Kolejna gazeta doceniła walo- 
ry Internetu. Wszystkim tym, 
którzy cenią sobie szybkość 
dostępu do najświeższych in- 
formacji dziennik Rzeczbo- 
spolita w elektronicznym wy- 
daniu bezpłatnie prezentuje 
swoje „wnętrze”. Codzienny 
serwis Świadczy też typowo 
online'owe usługi: wyszuki- 
wanie artykułów, galerię 
zdjęć. 


Nie tylko dla podróżników 


Polska OnLine wprowadza 
nowa usługę przeznaczoną dla 
ludzi, którzy podróżując jed- 
nocześnie chcieliby bez wzglę- 
du na miejsce pobytu mieć 
możliwość skorzystania z In- 
ternetu bez potrzeby dokony- 
wania kosztownych, między- 
narodowych połączeń do pol- 
skiej firmy internetowej. PoL 
Global ROAM pozwoli ko- 


rzystać ze wszystkich siecio- 
wych usług (w tym WWW 
oraz e-mail) podczas pobytu 
w dowolnym ze 159 krajów, 
w którym działają operatorzy 
związani umową i PASS 
Alliance. Specjalny program 
i-Pass DialWizard dla Win- 
dows 95 ułatwi odnalezienie 
numeru telefonu do najbliż- 
szego węzła dostępowego. 


http://www.coldcase. 


Kto zabił JFK? 


CBS — amerykański producent 
telewizyjny uruchomił serwer 
WW/W o nazwie Cold Case po- 
zwalający internautom wcielić 
się w rolę detektywów ścigają- 
cych morderców. Można na 
nim znaleźć informacje doty- 
czące nierozwiązanych docho- 
dzeń z całych USA, takie jak: 
zeznania świadków czy zdjęcia 
z miejsc zbrodni. Twórcy ser- 
wisu wierzą, że pomogą roz- 
wiązać zagadki, które utknęły 
w martwym punkcie. 


Czerwiec 6/96 


= AKTUALNOŚCI KEENENNEENEENNNNNNNNNNNNNNNE 
| Wydarzenia 


Nie lada wydarzeniem 
jest pojawienie się limito- 
wanej serii maszyn High- 

screen Millenium firmy 

Vobis Microcomputer. 
Komputery (procesor 
K6/166 MMX, 16 MB EDO 
RAM-u, HDD 2 GB, akce- 
lerator graficzny Boostar 
3D 4 MB, 32-bitowa karta 
dźwiękowa, CD-ROM 
16x) oznaczone numera- 
mi od 0001 do 1000 ofe- 
rowane są w Trójmieście 
oraz wysyłkowo na tere- 
nie całego kraju. 


W wyniku podpisania 
umowy pomiędzy Publi- 
shing Institute (filia SAD 

Ltd.) a Linotype-Hell 

Desktop Color Solu- 
tions, na rynku pojawiły 

się skanery JADE (ok. 

2770), Saphir (ok. 8000 
zł), Saphir Ultra (ok. 15 

600 zł) i OPAL po korzy- 
stniejszych cenach (ok. 
20% niższe). 


Biuro Informacji Tech- 
nicznej American Power 
Conversion zmieniło sie- 

dzibę. Podajemy nowe 

„namiary”: ul. Powstań- 

ców Śląskich 44, 01-381 
Warszawa, tel.: (0-22) 
666 00 11, fax: 666 00 22. 


W przyszłych narodo- 
wych wersjach oprogra- 
mowania (francuskiej, 
holenderskiej, niemiec- 
kiej i hiszpańskiej) Mi- 
crosoft będzie używał 
mechanizmów języko- 
wych Novella: Collexion 
Grammar Checker 
(sprawdzanie pisowni 

i poprawności grama- 
tycznej dokumentów na- 
pisanych w różnych języ- 
kach), Collexion Morpho- 
logy (odnalezienie rdzeni 
wyrazów oraz wspomaga 
sprawdzanie gramatyki; 
zawiera zaawansowane 
funkcje przeszukiwania). 


[22 EMI 


Delta Software 


PomocyyyV! 


Działa już polski bezpłatny 
serwis telefoniczny, tzw. hot- 
-line, firmy Delta Software, 
która w Warszawie ukryła się 
pod nazwą „Biuro Pomocy 
Technicznej Microsoft”. Po- 
moc obejmuje produkty Mi- 
crosoftu z wyłączeniem soft- 
wareu z grupy BackOffice 
i oprogramowania preinstalo- 
wanego na nowych kompute- 
rach (tzw. Original Equip- 
ment Manufacturer). Delta 
Software zatrudnia obecnie 
czterech certyfikowanych in- 
żynierów, którzy udzielają 
około trzech tysięcy porad 
miesięcznie. Warunkiem 
otrzymania pomocy jest reje- 
stracja produktu w bazie da- 
nych Microsoft i pozytywne 
przebrnięcie przez system we- 
ryfikacji zgłoszeń. 

Biuro Pomocy Technicznej 
Microsoft udziela cennych 
rad w dni powszednie w go- 
dzinach od 900 do 1700 pod 
numerem telefonu: (0-22) 
621 67 93. 


Silicon Graphics 


Efekty specjalne na 


Do tegorocznej na- 
grody Oscara, ame- 
rykańskiej Akademii 
Filmowej, w dziedzi- 
nie efektów specjal- 


nych nominowano 
aż trzy filmy („Twi- 
ster”, „Ostatni 


smok” i „Dzień Nie- 

podległości”) zrealizowane 
przy użyciu komputerów Sili- 
con Grapbics. Do stworzenia 
efektów specjalnych tych ob- 
razów wykorzystano oprogra- 
mowanie stowarzyszonej 
z SGI firmy Alias| Wavefront. 
Twórcy „Twistera” realistycz- 


Ka? 


Hewiett-Packard 


U podnóża Alp 


Hewlett-Packard zaprosił 


przedstawicieli prasy kompu- 
terowej do centrum projekto- 
wania, rozwoju i produkcji 
komputerów PC w Grenoble. 
Fabryka komputerów znajdu- 


je się kilkadziesiąt kilometrów 
od Grenoble, w Isle d' Abeau. 
PC-ty montuje się na taśmie 
produkcyjnej sy- 
stemem  gniaz- Linia pro- 
dowym. dukcyjna | 
Komputery pecetów 
produkowane są HP — pro- 
„na  zamówie- dukcja 
nie” — konfigu- w syste- 


racja sprzętowa, mie gnia- ($ 


system operacyj- zdowym 
ny, wersja języ- 


kowa oprogramowania i do- 
kumentacji jest dopasowywa- 
na dla kazdego nabywcy. 

Testy rozpoczynają się od po- 
szczególnych komponentów, 
następnie sprawdza się współ- 


pracę 
Fabryka _podzespo- 
" kompute- łów. Po 

zgą TÓW typu  rozpoczę- 
„ PGwisie ciu  pro- 
d'Abeau, dukcji da- 
s koto nej partii 

Grenoble maszyn, 

praca labo- 

ratoriów 


testowych nie kończy się — 
komputery są ciągle moderni- 
zowane. 


„Siliconach” 


nie przedstawili niezwykłe 
zjawiska atmosferyczne. Do- 
konali tego przy pomocy sy- 
mulacji zachowania wielu mi- 
lionów pojedynczych cząstek, 
do czego potrzebna była 
ogromna moc obliczeniowa 
komputerów. 

W „Ostatnim smo- 
ku” wykorzystano zaś 
technikę komputerową 
do wykreowania i oży- 
wienia postaci smoka 
o imieniu Draco, mają- 
cego 6 m wysokości 
i 15 m długości, który 
„grał” na jednym pla- 
nie z aktorami. 


Elfa 


Bihlijne produkty 


Dystrybutor elementów i przy- 
rządów elektronicznych, 
szwedzka firma Elfa otworzyła 
oddział w Polsce. Jest to 
pierwszy „ruch” Elfy poza 
Skandynawię. Firma sprzedaje 
ponad 31 tys. różnych produk- 
tów. Jej działalność handlowa 
oparta jest m.in. na niezmien- 
ności cen i asortymentu (przez 
1 rok!), a przede wszystkim na 
„Biblii Elektroniki” — olbrzy- 
mim, kolorowym katalogu, za- 
wierającym dokładny opis i ce- 
ny (w polskich złotych!) ofero- 
wanych podzespołów. Katalog 
ten, przypominający wielko- 
ścią i sposobem opracowania 
encyklopedię _ powszechną, 
stanowi niejako sklep firmo- 
wy, gdyż zamówienia składa 
się faksem, przez telefon lub 
e-mailem. Katalog jest wyda- 
wany raz do roku i rozsyłany 
bezpłatnie do wszystkich zain- 
teresowanych. Jest już dostęp- 
na „Biblia” w języku polskim. 


Czerwiec 6/97 


4 - 


____ | Wydarzenia 


„Komputerek” 


Dziecko też informatyk 


Ukazał się pierwszy numer 
(majowy) miesięcznika o na- 
zwie „Komputerek”. Jest to je- 
dyny dotąd magazyn kompu- 
terowy przeznaczony 


dla 


dzieci w wieku od 5 do 11 lat, 
z dołączonym krążkiem CD. 
Ambicją jego twórców jest 
rozbudzenie u dzieci kreatyw- 
ności i samodzielności w ob- 
cowaniu z komputerem oraz 
zapoznanie z maszyną jako na- 
rzędziem pracy bez propono- 
wania gier pełnych przemocy. 
Uwaga redaktorów czasopi- 
sma skupia się na programach 
i grach edukacyjno-rozrywko- 
wych (Edutainment). 

Wewnątrz pisma, a także na 
dołączonej do niego płycie, 
dzieci znajdują opisy progra- 
mów, rozrywki umysłowe, in- 
teraktywne lekcje, dużo do- 
brej grafiki, komiks, konkursy 
i wiele innych atrakcji. 


TCH Components 


Oni tu są 


TCH Components został au- 
toryzowanym dystrybutorem 
kart graficznych STB. Oferują 
m.in. STB Velocity 3D — 64- 
-bitowy akcelerator 2D/3D, 
oparty na kości S3 Virge VX 
z 4 MB EDO VRAM-u. Wszy- 
stkie karty STB posiadają ste- 
rowniki do Windows 3.x, 95, 
NT i AutoCAD-a oraz pro- 
gram do konfiguracji karty 
i monitora — STB Vision 95 
w języku polskim. 


EW24 


W jeden dzień 


EW24 to nie kryptonim tajnej 
akcji, lecz skrót nazwy progra- 
mu Extended Warranty 24h. 
Nowa oferta firmy 3Com (re- 
prezentowanej przez Soft-tro- 
nik) zapewnia wymianę 
uszkodzonego urządzenia na 
sprawne w ciągu jednego dnia 
roboczego od momentu po- 
wiadomienia o awarii. Ele- 
ment jest dostarczany w trybie 
in advance, co oznacza, że 
wcześniejsze odesłanie uszko- 
dzonego elementu nie jest ko- 
nieczne. Wykupienie EW24 
po upływie czasu gwarancji 
przedłuża ją o okres trwania 
umowy (maks. do 7 lat). 


[22 EM 


Siemens Nixdorf 


Dla niewidomych 


Siemens Nixdorf we współpra- 
cy z laboratorium badawczo- 
rozwojowym C-LAB skonstru- 
ował system komputerowy dla 
niewidomych bazujący na 
komputerze osobistym. Ma- 
szyna wyposażona jest w wy- 
świetlacz Braille'a, zastępujący 
interfejs graficzny oraz synte- 
zator mowy, poprzez który 
można wprowadzać dane i po- 
lecenia do systemu. Dzięki 
programom adaptacyjnym nie- 
widomi mogą prawie bez ogra- 
niczeń korzystać z systemów 
operacyjnych Windows 3.1x, 
95, NT i OS/2. Zainstalowany 
w PC-cie skaner, karta siecio- 
wa i modem pozwalają na pra- 
cę z dowolnym źródłem infor- 
macji zewnętrznej, w tym na- 
wet na korzystanie z Internetu. 


...eecccccae.o.ooo00 
Daewoo-FSO Motor 


Za milion dolców 


Firma Daewoo-FSO Motor 
zamówiła w CSBI (dla zakła- 
dów na Zeraniu i w Nysie) sy- 
stem MFG/PRO oraz współ- 
działające z nim moduły Ka- 
dry, Płace, Środki Trwałe, 
Wyposażenie, RCP, Przelewy 
Elektroniczne. Umowa ma 
wartość ok. miliona dolarów. 


Sylvan Prometric 


Papier na wiedzę 


Wkrótce będzie można zdo- 
być międzynarodowy certyfi- 
kat dla instruktorów i użyt- 
kowników Corel WordPerfect 
Suite 7. Testy opracowuje Sy- 
lvan Prometric, oddział firmy 
Sylvan Learning Systems, Inc. 
Egzaminy z Corela WordPer- 
fecta 7 rozpoczną się w czerw- 
cu, a z Corela Quattro Pro 7 
i Corela Presentations 7 nieco 
później.  Przeprowadzaniem 
ich zajmie się sieć około 1100 
autoryzowanych _ ośrodków 
firmy Sylvan Prometric (Au- 
thorized Prometric Testing 
Centers — APTC) w ponad 80 
krajach. 

Więcej informacji na ten temat 
—- w firmowym serwisie 
WWW, pod adresem http:// 
www.corel.com/education 


MetaTools, Fractal 
Design 


Metafuzja 


Korporacje Fractal Design 
i MetaTools, zajmujące się 
tworzeniem m.in. narzędzi 
wizualnych, podpisały poro- 
zumienie o połączeniu oby- 
dwu firm, na mocy którego 
każdy udziałowiec akcji Frac- 
tal Design otrzymał 0,749 ak- 
cji kompanii MetaTools. 


Solution City 


AKTUALNOŚCI KEENEEENENNNNNN 


Sundance 
Mountains 


Wakacje 
tla pracoholików 


Wiejski ośrodek Sundance 


Mountains (stan Utah w USA) 
jest zacisznym miejscem wy- 
poczynku dla osób piastują- 
cych wysokie stanowiska. Do 


listy usług oferowanych wypo- 
czywającym tam gościom do- 
dano możliwość korzystania 
z Intranetu (IntranetWare No- 
vella), co zapewnia im szybki 
i łatwy dostęp do sprawozdań 
z rynku akcji oraz do poczty 
elektronicznej za pośrednic- 
twem Internetu. Co jakiś czas 
organizuje się tam konferen- 
cje. Ośrodek jest bowiem wy- 
posażony w wiele kompute- 
rów. Biznesmeni mogą „za- 
siąść” przed nimi nawet w ba- 
rze. No cóż, szef nie wie, co to 
prawdziwe wakacje... 


Dziewiętnastu dla reszty Świata 


Solution City to program 
opracowany przez Novella 
i osiemnaście innych firm. Ma 
on na celu dostarczanie infor- 
macji pomocnych w integro- 
waniu sprzętu i oprogramo- 
wania opatrzonego certyfika- 
tem Novell Yes w kompletne 
rozwiązania komercyj- 


i telefonii. Znajdują się tam 
ponadto instrukcje dotyczące 
wdrażania _ poszczególnych 


rozwiązań, spis komponen- 
tów potrzebnych do zbudo- 
wania kompletnego rozwiąza- 
nia i kryteria, według których 
je przetestowano. 


nych sieci komputero- 


wych. Strona WWW 
poświęcona programo- 
wi (http://www.novell. 
com/partner/scity) za- 
wiera informacje o ak- 
tualnych rozwiąza- 
niach dotyczących 
m.in. systemów kont, 


zarządzania projektami 


Czerwiec 6/96 


Reportaż: WRO 97 


Total media show 


FAMM I UJAŁIWUYDUI 


Kraj: Polska. Miasto: Wrocław. Miejsca akcji: galerie 
(„Foto-Medium-Art”, BWA „Awangarda”), teatry („Na 
Świebodzkim”, „Kalambur”), Ośrodek Grotowskiego, 
OPE, Akademia Muzyczna, Duże Studio TVP. 

Czas: 30 IV-4 V 1997. Bohater: VI Międzynarodowe 
ZENEE Sztuki Nowych Mediów WRO 97. 


| W 
zy to jawa, czy performance? Gdzieś 

w pozorńym nieładzie leżą zżmuto- 

" wane lalki, zamiast trzewi kawał:krwistej 
wołowiny, gruzu. Jedna z nich — w czer- 
wonym krawacie i białej koszulinie (Kwa- , 
_śniewski?) — = ma dwie głowy. Poukładane 
w krąg cebule — to-„Radiostacja zasiłek” 
Przemysława Kwieka. 


= Ża „winklem” kilo grafik komputero- 


wych. — autorstwa Japończyka Yoshiuki 


Abe — wygenerowane z pomocą Wzorów *. 


matematycznych wielobarwne, przenika- 
race, się para- i hiperbole, » 


Finał konkursu WRO 97 


Pierwsza nagroda 
David Larcher „Text Videovoid” 


3 równorzędne drugie nagrody 
- Irit Batsry „Scale” 
| | Istvan Kantor „Nineveh” 
Piotr Wyrzykowski „Oglądaj mnie” 


| Nagrody specjalne TVP 2 
_| Juan Pueyo „Sóc Jo” 
— Christin Bolewski „Weltende” 


Nagroda „Piątki” Regionalnego 
Programu TVP 
Jacek Szleszyński „In Progress” 


się głos 
„ radia 
:ca do 
[am re- 
ana ku- 
ski ro- 
ekt S”. 
ry. Mi- 
Mowa, 
łeakcja 
, CZer- 
".. Peł- 
ykona- 
biorcy- 
era 

osobie 


, W za- 

w Edy- 

: Jacka 

|= CJA, 

„<-, — grafika- 

mi Czesława Niemena. W innym miejscu 

Dzieci już od dawna śpią Izabeli Gustow- 

skiej — stary kredens z metalowymi ka- 

mieniami, w których tkwią małe moni- 

_ torki wyświetlające ludzkie kc kocie. 
- pyski. Coś mówią, miauczą... .- 

"What Will Remain of These do Do- 


RZZERRRNZSACCZREA 


a= dge'a: instalacja interaktywna — pięć mo- 


nitórów. Z kamerami. Mocno zniekształ- 
cony i rozproszony obraz -z kamer pozio- 
mo przepływa jak rzeka, kolejno poprzez 
wszystkie, ustawione obok siebie ekrany. 

Demokracja a informacja, etyka infor- 


„ macji a ekonomia, wartości kultur: lokal-- 


„ nych a ekspansja kultury, autonomia in-. 


foterytorium 'a geopolityka — tematy-in-- 


_ grediencje . międzynarodowej - debaty 


- Geo/lnfoteritory na temiat SZTUKI EE - 


taj Nook: pErar ci 


Sawożdzie: . LJ 


> Pierwszy. 'Antonio" Pabłodać analltyć A 


— mediów XX wieku. Drąży, rozbiera, ma- 


e ceruje machaniejny” globalnej komanika- 


-cji "masowej. . 
- Drugi. Stelarć zódddi. z Cypis ZA EA 


afy a 


* Ausiettdzyk: Człowiek-historia, perfor- z: 


mer-gigant, twórca. interfejsu ekranowe- 
- go działającego na zasadzie dotyku, który 


r. yć z u sai R ACE » [l KET 
Fi „uró p, = JE, 


ne na całym JAJ Ę wiecie ha 

Kiedyś — sondaż y wizhaln kara: 
własnego ciała, filmowanie swoich trzewi. Kij 1) 
(żołądek, okręźnica, płuca), podwięsza-. LĄ 


nie samego siebik nych pożycjach. - 
(p.'str. 51). Teraz = O orudinQ zredRże: z 
wano-protetyczne systemy do potęgowa- 
nia wykonawczych*parametrów ciała. 

Performance „Third Hand”. Stelarc gi- 
bie się, zwija. Nagi. Obwieszony setkami 
kabli, czujników, transmiterów. W wirtu-- 
alnych okularach wyświetla mu się chore- 
ografia, pozy. Pot ścieka po łysawym czo- 
le. Telebim oślepia animowanym mode- 
lem ludzkiego ciała. Przybyli tłumnie wi- 
dzowie szczelnie otaczają wijącego się ze- 
lektronizowanego mistrza. "Ufff! Świeże 
powietrze, drzewa, trawa — żadnej indu- 
strialnej sztuki, (SĘ protez. 

Trzeci. Jaron 
ści wirtualnej. K 
jęcie VR i 
nych.-Filozof j 
z blond dreda 
autor najrozmai 
Internetu i moca 
alnego, artysta p 


Dźwiękochłonne 
prosto w źrenice, 
się lekko z boku 
Cisza — tylko ka 
się pierwsze słodk 
Save the Soul o 
kompozycja — mae 
ruchami dłoni. R 
ten z kolei model 

„dźwięk. Kosmos... W 
"cje obsługuje stacja . 
"żę zdj Poj A 


' Sztuka?. 
„To eksploracja rozmaitych terytoriów... 
- Sama zaś definicja sztuki jest dzisiaj dość 
mętna i rozwodniona: Obecnie j już chyba -—-; 
" nikt nie wie czymsoria jest” .— Jacek SzlEś | 
Szyński Bok „ahimatór). * BE 
, Adam Gbabiński 


"Czerwiec 6/97 - 


Reportaż: Infosystem 97 


Podzwonne dla 
infosystemu? 


Rosnące zniechęcenie (moim zdaniem) w stosunku do 
poznańskich targów objawiło się m.in. pozainfosystemo- 
wymi, premierowymi pokazami procesora K6 i pakietu 


Microsoft Office 97 PL. 


oś niedobrego dzieje się z Infosyste- 

mem. Moja konstatacja może wzbu- 
dzi niezłe zamieszanie wśród krewnych 
i znajomych królika. I dobrze. Jakie za- 
rzuty można postawić tej ważnej, bądź co 
bądź, imprezie informatycznej? Wystar- 
czy zapytać wystawców. Proponuję wy- 
brać losowo (!) próbkę i zbadać... 

Zeby nie być posądzonym o gołosłow- 
ność nadmienię, że nasze (CHIP-owe) 
boje o przyłącze z Internetem do stoiska 
trwały dosyć długo — kolejne telefony re- 
dakcyjnego kolegi rozbijały się o mur 
niekompetencji, indolencji i niewiedzy. 
Codzienna walka z TP SA 
o „ciągłość” łączności to już inna sprawa, 
której — szczerze „pi- 
sząc” — nawet nie chce 
mi się komentować. 

Ale, wracając do mal- 
kontenctwa wiecznie 
niezadowolonego zrzę- 
dy, zadam prowokacyj- 
ne pytanie: dlaczego 
premiery — zarówno 
procesora K6 korpora- 
cji AMD, jak i microso- 
ftowego pakietu Office 
97 PL — odbyły się kilka 
dni przed targami? Ni- 
by odpowiedzieć po- 
winni przedstawiciele 
ww. firm, ale biorąc 


28 


pod uwagę ich dyplomację uczynię to 
sam i pokuszę się o przytoczenie kulu- 
arowo-obiegowej opinii na ten temat: 
„deprecjacja”. 

Nie wiem, niestety, jakie nastroje pano- 
wały wśród zwiedzających, ale wystawcy, 
z którymi miałem okazję chwilę pokonfe- 
rować, nie byli zbyt zadowoleni. Niektórzy 
narzekali na pobieranie opłat w toaletach 
(niby szczegół, a jednak...), inni z obojętno- 
Ścią w głosie stwierdzali, że sami nie wiedzą 
dlaczego przyjechali, jeszcze inni zdecydo- 
wanie zaprzeczyli, że będą tu w przyszłym 
roku, a jeszcze innych po prostu nie było. 

Powinienem już chyba ugryźć się w kla- 
wiaturę, i nieco spasować, bo narażę się 
tym Czytelnikom, któ- 
rych noga na Infosyste- 
mie w tym roku nie po- 
stała. Tak więc tym, któ- 
rzy chcieliby się coś nie- 
coś dowiedzieć, spieszę 
z workiem dobrych (cie- 
kawych) wiadomości. 

Z premedytacją i kom- 
pletnym brakiem 
skromności zacznę od 
nas samych. 


| żywa legenda: 
koncert Perfectu 
transmitowany 
na żywo (po raz 
pierwszy w Pol- 
sce) w Sieci 
przejdzie z pew- 
nością do historii 
zarówno 
rodzimego Inter- 
netu, jak i rocka 


m. chabińska 


Podobnie jak w ubiegłym roku redago- 
waliśmy na żywo Dziennik targowy 
CHIP. Ci, którzy TAM byli, mieli okazję 
przypatrzeć się tzw. speedowi, z którego 
dzień po dniu rodził się kolejny numer 
targowej gazety. Jak byśmy mieli niedo- 
syt pracy wzięliśmy sobie „na garb” stro- 
nę www.infosystem.pl, gdzie oprócz 
opracowywanych materiałów targowych 
znalazło się okienko, w którym można 
było zobaczyć aktualny widok naszego 
stoiska-mrowiska z zainstalowanej ka- 
mery-webserwera. Nie licząc przerw 
w transmisji, owocujących potyczkami 
z Telekomunikacją 
Polską, udało nam 
się wysyłać obraz 
do Sieci. 

Znacznie jednak 
donioślejszym, hi- 
storycznym i - 
rzekłbym — wieko- 
pomnym wydarze- 
niem był udział 
CHIP-a w pierw- 
szej (na tej szero- 
kości  geograficz- 
nej) transmisji onli- 
ne koncertu w In- 
ternecie. Za 
sprawą firm 
Positive 
Charge, Per- 
fekt, Trio 
Studio 
i CHIP-a 
udało się 
„na żywca” 
przesłać do 
Sieci 
„bezprądo- 
wy” występ 
legendarnej 


Czerwiec 6/97 


— lub kultowej, jak kto 
woli — kapeli Perfect 
(można go jeszcze zoba- 
czyć na naszej stronie 
domowej). Kto nie wi- 
dział i nie słyszał, niech 
załuje — był prawdziwy 
czad! 

Dość  przechwałek! 
Wypadałoby też wspo- 
mnieć o innych wyda- 
rzeniach _ targowych, 
które wydają się w jakiś 
sposób istotne. Tym ra- 
zem zacznę od „mięk- 
kości”, za co 
z pewnością bę- 
dzie mi wdzięczny 
Piotruś Kubiszew- 
ski (alias Qbł) za- 
silany kawą i pisa- 
niem aplikacji 
w Delphi. 

Jak już nadmie- 
niłem premiera 
Office'a 97 odby- 
ła się przed targa- 
mi, co praktycz- 
nie pozostało bez 
wpływu na wiel- 
kie halo wokół 
pakietu.  Produ- 
cent aplikacji gra- 
ficznych — Micro- 
grafx zdecydował 


"= 


się na „pierwsze oglądanie” Graphics Su- 
ite 2 podczas targów. Podobnie do Auto- 
deska, który zorganizował konferencję 
i obwieścił urbi et orbi, że czternastka Au- 
toCAD-a przybyła (opisujemy ją na s. 
Xx). Nie licząc „ludzi z Redmond” pra- 
wie wszyscy wyczekali i pochwalili się no- 
wościami dopiero na Infosystemie. 
Tak więc nowinkami były: 
„umlaut” (słownik polsko-niemiec- 
ki „i na odwrót” warszawskiej 
kompanii Premiere Trading), któ- 
rego betę można było podpatrzeć 
na tegorocznym Expo; Euro Plus+ 
Deutsch (interaktywny kurs nie- 
mieckiego autorstwa Gdańszczan 
z Young Digital Poland); Collins 
dictionary (słownik z angielskiego 
na nasze i z powrotem — również 
YDP); Partition Magic 3.02 (narzę- 
dzie nie tylko do partycjonowania 
dysku oferował warszawski West- 
wood). 

Równie niebłahą rzecz związaną na poły 
z softwarem i Internetem stanowiła aplika- 
cja InterTel 2.0, która pozwala na prowa- 
dzenie rozmów via Internet (w czasie rze- 
czywistym). Jedną z najważniejszych zalet 
programu jest fakt, iż za rozmowy między- 
miastowe i międzynarodowe płaci się jak 
za lokalne połączenia telefoniczne! 

Pisząc o nowinkach, byłbym nieuczci- 
wy, gdybym nie wspomniał o przedpre- 
mierowych pokazach: Internet Explorera 
4.0, SuperMemo8 i polskiej wersji Adobe 
Photoshopa 4.0. 

Ze sprzętem było nieco gorzej, przynaj- 
mniej z mojego punktu widzenia. A to dla- 
tego, że większość sprzętów widziałem już 
na targach CeBIT. Mianem debiutów in- 
fosystemowych można by ochrzcić kartę 
DV Master (Positive Charge); monitory 
ciekłokrystaliczne (KSK); palmtop Cas- 
siopeia z Window CE (Zibi); Tosca i Otel- 
lo — multimedialne komputery Gulipin 
z procesorami Intel Pentium MMX i pły- 
tami głównymi ATX (Soft-tronik). 

Wypada wspomnieć coś o imprezach 
równoległych, których nie barakowało, 
bo był i PolMan, i Internet-Expo, i Multi- 
media, i Poligrafia. Właśnie. Poligrafia jest 
niezbyt często odwiedzana przez infosys- 
temowców. A szkoda, bo interesujących 
maszyn było sporo: chociażby naświetlar- 
ki (ekologiczna DrySetter firmy Linotype- 
-Hell i agfowska SelectSet Avantra 258) 
czy skanery (pionowy bębnowiec TAN- 
GO, płaski StudioScan IIsi). 

Zaś podczas PolMana na ekspozycji 
ATMx-u zestawiono połączenie za pomo- 
cą sieci SDH Tel-Energo, dzięki któremu 
przeprowadzono na żywo telekonferen- 
cję pomiędzy stoiskiem a biurem w stoli- 
cy (nie tylko) Mazowsza. 


Działo się pewnie jeszcze dużo innych 
rzeczy, które umknęły mojej uwadze. Cóż 
nie sposób wychwycić wszystko co istot- 
ne. To chyba tyle... 

A byłbym zapomniał... Jeszcze coś na 
deser. Drugiego dnia na potężnym stoisku 
Hewlett-Packarda uroczyście świętowano 
25. rocznicę kalkulatorów HP. Zachęca- 
no mnie do spróbowania tortu w kształcie 
kalkulatora, ale obawiałem się, że zaszko- 
dzą mi klawisze i gniazdo zasilania... 


Adam Cbabiński 


Medale Infosystemu__ 


© Microsoft Windows SĘ 
NT Server 4.0, Microsoft Corp. 

© Program do analizy konstrukcji 
inżynierskich Robot V6 — Firma 
Informatyczna RoboBAT 

© Sieciowy system operacyjny 
LANtastic 7.0 PL — Artisoft Inc. 

© Encyklopedia multimedialna PWN 
— Wydawnictwo Naukowe PWN 

© LANGmaster — interakcyjny pro- 
gram multimedialny do nauki języ- 
ka angielskiego — Dr Lang Group 
© Zabezpieczenie komputerów 
Vizy Lock II — Radiotechnika 
Marketing 

© Komputer Scenic Po M5 

z czytnikiem kart procesorowych 
— Siemens Nixdorf 

© Ocć 9400 kopiarko-ploter — Oce 
© OKIFAX 4100 — Oki Europe 

© Telefon GSM Ericsson GF 788 — 
Ericsson Mobile Communications 
© Karta graficzna 3D Mystique — 
Matrox Graphics Inc. 

© Komputer przenośny Cassio- 
peia A-11 — Casio Computer 

© Modułowy system obsługi 
sprzedaży z rejestracją VAT — 
Zakłady Urządzeń Komputero- 
wych Elzab S.A. 


29 


chabińska 


A 


Kurczaki z Kentucky 


Nie zdążytem ochłonąć po infosystemowej gonitwie, 
a już trzeba było pakować manatki i w trzewiach 
żelaznego ptaka wyruszyć za Wielką Wodę. 

Celem zamorskich wojaży była siedziba Lexmarka — 
producenta m.in. drukarek i software'u. 


NS" po przybyciu do Lexington 
(Kentucky) zawieziono nas do fabry- 
ki, gdzie oprócz śniadania zostaliśmy „po- 
częstowani” najświeższymi informacjami. 

Zanim jednak naszym oczom ukazały się 
okryte zasłoną produkty złożyliśmy podpisy 
pod obietnicą, że „choćby nas smażono 
w smole...”. Szczęściem jednak termin wid- 
niejący na tzw. „non disclosure agreement” 
już minął i bez obaw mogę puścić farbę. 

Pozostając w zgodzie z chronologią wy- 
darzeń w Lexington wypada mi wspo- 
mnieć, że minikonferencję 
otworzył Helmut Meyer 
(manager, business prin- 
ting solutions), który 
stwierdził, że drukarka (sa- 
mo urządzenie) stanowi 
tylko 5% sumy związanej 
z całkowitymi kosztami jej 
użytkowania _ (niewiary- 
godne!). 45% to serwis, 
energia elektryczna, mate- 
riały eksploatacyjne. Po 
chwili, dochodząc do sed- 
na dodał, że jednym z celów Lexmarka jest 
„podpowiedzenie użytkownikom jak mo- 
gą zaoszczędzić na bieżących kosztach 
związanych z drukowaniem”. 

Po marketingowych „chwytach” pierw- 
szego „oratora” głos zabrał Tim Craig (di- 
rector business laser printer development), 
odsłaniając przykrytą szarą materią maszyn- 
kę o niebanalnym wyglądzie. Była to przed- 


L32 HT 


stawicielka rodziny Optr — Optra $. Ilustru- 
jąc wykład żonglerką podajnikami i tackami 
do laserówki, Tim — niczym Adam Słodowy 
— demonstrował jej możliwości rozbudowy. 
Zywym gestykulacjom towarzyszył potok 
słów, z które- 
go skrzętnie 
wyławiałem 

dane i parame- 
try Optry S, 
występującej 

w trzech 


Premiery: 
Optra S 
24/50 

(u góry), 


Optra 12/50 
(obok) oraz 


AKTUALNOŚCI KEEENENENENNNNNNNNNNNNA 
| Reportaż: Lexmark 


odmianach: 12/50, 16/50 i 24/50 (składowe 
symboli drukarek znajdujące się przed uko- 
śnikiem oznaczają liczbę stron na minutę). 
Wśród wymienionych przez drugiego prele- 
genta cech charakterystycznych znalazła się 
modularność i elastyczność konstrukcji 
(druk obustronny, dodatkowe tacki i podaj- 
niki); rozdzielczość 1200 dpi; „usieciowie- 
nie”; zmniejszenie kosztów wydruku dzięki 
nowym cartrige om; prostota obsługi. 

Aby nie przytłoczyć nas nadmiarem da- 
nych (stack overflow) zarządzono przerwę, 
po której do działania przystąpił Tom D'An- 
drea (product planing manger). Opadła ko- 
lejna zasłona. Zobaczyliśmy kolorową lase- 
rówkę — Optrę SC 1275 o rozdzielczości 
600x600 dpi. Prawdopodobnie ze względu 
na cenę (???) maszynę przeznaczono na po- 
żarcie biznesowi i przemysłowi (analitycy, 
graficy, projektanci, planiści, specjaliści od 
public relations etc.). Ważące 35 kg cacko 
„koloruje” 3 strony formatu A4 lub letter na 
minutę, a „zaczernia” 12 (legal, A4, letter). 
Niestety na pierwszą barwną stronę (papier) 
trzeba poczekać 42 sekundy, a na wydruk 
monochromatyczny 27. Tę niedogodność 
rekompensują języki, obsługiwane przez SC 
1275 PostScript Level 2, PCL 5 (kolor), PCL 
6 (mono) oraz 150 skalowalnych fontów. 

Spotkanie dobiegało końca. Jednym 
z ostatnich wystąpień była prezentacja opro- 
gramowania autorstwa Lexmarka. Ron Ca- 
sey (attachement product planner) zade- 
monstrował, jak to za pomocą Markvision 
można definiować rodzaj nośnika (folia, pa- 
pier, nalepki, koperty itp., itd.), okre- 
ślić numer tacki, na którą ma trafić wy- 
druk, otrzymać znaki wodne, spraw- 
dzić stopień zużycia tonera, oszacować 
ilość papieru w podajnikach. 

Zamykając oficjalną część spotkania 
wystąpił Paul Curlander (president, 
chief operating officer), który zaprosił 
nas na małe co nieco. Skorzystaliśmy — 
rzecz jasna — z zaproszenia i wnet po 
lunchu udaliśmy się do środka fabryki. 

Wędrując wzdłuż stanowisk monta- 
żowych, kontroli jakości, przypatrywa- 
liśmy się drukarkom in statu nascendi. 
Nie wiem jak moi współzwiedzający, 
ale ja — mimo zakazu robienia zdjęć — 
czułem się jak szpieg, przed którym 
przed opuszczeniem ojczyzny posta- 
wiono zadanie podpatrzenia linii tech- 
nologicznej... Było to z pewnością ni- 
czym nieuzasadnione odczucie. Z we- 
wnętrznych dylematów szpiegowsko- 
-spiskowych wyrwał mnie głos Wiesia 
Buszmana z PC Magazine Po Polsku, 


kolorowy la- który komentując dygresję naszego 
ser — Optra _ przewodnika (na temat lokalnej druży- 
SC 1275 (o ny koszykówki) nieświadomie nadał 
lewej) tytuł memu reportażowi... 


Adam Cbhabiński 


Czerwiec 6/97 


= AKTUALNOŚCI KEEENEENNNNNNNA 


|_|  €D-ROM 


Encyklopedia seksu 


Jedno z najpłodniejszych wy- 
dawnictw multimedialnych na 
naszym rynku — łódzki Cartall 
— przygotował na nadchodzące 
wakacje sporą niespodziankę. 


PORADNIK 


(ORIETA. 


1SRow 


Encykiopetia prezentuje wy- 
ważony, neutralny stosunek 
do seksualnej sfery życia 


Rzecz nosi tytuł Encyklopedia 
seksu i jest pierwszą polskoję- 
zyczną publikacją multimedial- 
ną poświęconą intymnej sferze 
życia człowieka. Po serii ency- 
klopedii prezentujących walo- 
ry bardziej rozrywkowe niż 
edukacyjne Cartall „wziął” się 


do dzieła i korzystając z wiedzy 
i fachowej pomocy profesora 
Zbigniewa _ Lew-Starowicza 
przygotował krążek pretendu- 
jący do roli rzeczowego 
i w miarę dokładnego 
kompendium wiedzy 
na temat seksualności 
człowieka. 
Encyklopedia składa 
się z czterech części. 
Pierwsza poświęcona 
jest rozwojowi człowie- 
ka od momentu za- 
płodnienia do osiągnię- 
cia dojrzałości płciowej 
i śmierci. Szczególną 
uwagę poświęcono 
w niej zagadnieniom 
związanym z rozpoznawaniem 
i przebiegiem ciąży oraz poro- 
dowi. Druga — Sztuka kochania 
— zawiera siedem filmów pre- 
zentujących pozycje seksualne 
podzielone na siedem grup. 
Każdemu z owych obrazów to- 
warzyszy komentarz lektora. 
Trzecią część stanowi Porad- 
nik, który ma pomóc w rozwią- 
zywaniu problemów  związa- 


nych z seksem oraz we wzboga- 
ceniu i udoskonaleniu życia 
płciowego. _ Najobszerniejszą 
częścią encyklopedii jest Leksy- 
kon, zawierający ponad 600 ha- 
seł związanych z seksem, roz- 
wojem psychofizycznym czło- 
wieka, antykoncepcją, choroba- 
mi wenerycznymi, niestandar- 
dowymi zachowaniami seksual- 
nymi, parafiliami, seksem uję- 
tym w aspekcie kulturowym. 
Encyklopedia Cartalla prezen- 
tuje wyważony, neutralny stosu- 
nek do seksualnej sfery życia 
człowieka, pozbawiony emocji 
i zabarwień „moralizatorskich”. 
Rzeczowy, popularnonaukowy 
ton tej publikacji, obecność 
zdjęć, animacji i poglądowych 
schematów nadaje jej edukacyj- 
ny charakter. Dużą zaletą krążka 
jest bogata treść oraz obiekty- 
wizm. Język haseł nie tchnie 
świeżością ani finezją, rekom- 
pensuje go jednak aktualność in- 
formacji (np. AIDS, seks satani- 
stów, elektroniczny partner sek- 
sualny itp.) oraz wielość kontek- 
stów, w które „uwikłany” jest 


główny temat encyklopedii. In- 
terfejs użytkownika, choć chwi- 
lami niekonsekwentny, pozwala 
bez większych trudności prze- 
glądać zawartość krążka. Naj- 
słabszą stroną płyty są grafiki: 
pełne „artystycznej” brzydoty 
i luźno związane z treścią haseł. 
Nienajlepszy jest dźwięk: pod- 
czas oglądania filmów podkład 
muzyczny zagłusza głos lektora. 
Zmuszanie użytkownika do 
czytania wszystkich tekstów 
wprost z monitora to mało wy- 
godne rozwiązanie: szkoda, że 
autorzy nie pomyśleli o podpię- 
ciu do poszczególnych haseł gło- 
su lektora. 
Ewa Dziekańska 

dostarczył: Cartall, Łódź 

tel.: (0-42) 36 9190 

fax: (0-42) 36 91 56 


Encyklopedia 
seksu 

1 CD, polski 
Windows 3.1x, 
Windows 95 
Cartall 

96 zł 


ocena: *-©000 


= AKTUALNOŚCI KEEEENNNNN 


| Książki 


L.Całka,P.Kuchta 
Poczta elektroniczna 


Oj brakowało ta- 
kiej książki na 
rynku księgar- 
skim, brakowa- 
ło. Dzięki niej 
każdy użytkow- 
nik Internetu, a 
co za tym idzie, 
poczty  elektro- 
nicznej, ' może 
porównać możli- 
wości aplikacji 
służących do wy- 
syłania 

i odbierania wiadomości elek- 
tronicznych. 

W niepozornym tomiku za- 
mieszczono opisy najpopular- 
niejszych pecetowych progra- 
mów pocztowych: Pegasus 
Mail, Internet Mail, Micro- 
soft Exchange, Netscape Ma- 
il, Microsoft Explorer, Pine 
i Mail. 

Omawiając poszczególne 
„mailery” autorzy zamieścili 
opisy najistotniejszych funkcji 


i opcji. Dzięki 
lekturze każde- 
go z rodziałów 
helionowego 
kompendium 
czytelnik zbie- 
rze podstawo- 
we informacje 
na temat pobie- 
rania, przeglą- 
dania, kasowa- 
nia poczty; ko- 
piowania 

i przenoszenia 
wiadomości między kataloga- 
mi; wysyłania załączników 
i tym podobne. 

Nieco uwagi poświęcono 
także niestandardowym wy- 
korzystaniom e-maila, takim 
jak: wysyłanie anonimowych 
listów, automatyczne odpo- 
wiadanie na wiadomość, ko- 
rzystanie z grup dyskusyjnych 
(ftp za pośrednictwem poczty 
elektronicznej). 

Wydawnictwo Helion, Gliwice 


AL 


ELEKTRONICZNA 


Praca zbiorowa pod kierunkiem P. Gawrysiaka 
Gry spdkędakaka 97 


Przegląd różno- 
rakich gier au- 


i tujemnic: 


Aby zachęcić 
przyszłych na- 


torstwa kilku JE Mora dawca == bywców do ku- 
publicystów, powania  „zło- 
będących  na- Los | | EB KJ = dziei czasu” 
miętnymi  gra- = wydawca dołą- 
czami — wydany = czył CD-ROM, 
przez PL], może = którego treść 
pomóc tym, = stanowią share- 
którzy jeszcze = warey i dema 
nie zarazili się cp gier komercyj- 
bakcylem  bez- <$ | nych. Wśród 
powrotnego + m] | wielu znajdyją- 
tracenia czasu cych się tam 
na ślęczenie przed promieniu- programów można znaleźć 
jącym monitorem. m.in.: Command and 


W książce znalazło się pra- 
wie 70 opisów najbardziej 
znanych gier 3D, przygo- 
dówek, RPG, sportowych, 
strategicznych, logicznych, 
symulatorów, zręcznościówek 
i strzelanek. 


Charakterystykę _ wieńczą 
wymagania systemowe i pro- 
centowa ocena (zapewne 


„miodności”) każdej gry. 


Conquer, FIFA *97, Descent, 
Doom, Heretic, Quake itp. 

Garść porad dotyczących 
„przechodzenia” niektórych 
poziomów może rwnież sta- 
nowić uatrakcyjnienie CD- 
-ROM-u. Choć gry emocjo- 
nują tylko wtedy, gdy nie ma 
pomocy znikąd... 
Wydawnictwo PLJ, Warszawa 
1997, s. 183 


P.T.Toliver, C.Y.Kelogg | | | 
Komputer dla nauczycieli 


Twardo  opra- 
wiony i zaopa- 
trzony w CD- 
-ROM podręcz- 
nik przeznaczo- 
ny dla „ciała pe- 
dagogicznego” 
napisano w for- 
mie praktyczne- 
go przewodnika. 
Zamysłem auto- 
rek była naj- 
prawdopodob- 
niej chęć zainte- 
resowania szkolnej gawiedzi 
prowadzonym przez nauczy- 
ciela przedmiotem. 

Kiążką mogą posłużyć się 
zarówno ci, którzy znają już 
oblicze komputera, jak i „zie- 
loni” pod względem informa- 
tycznym pedagogowie. 

Niestety, trochę za mało au- 
torki poświęciły uwagi eduka- 
cyjnemu wymiarowi podręcz- 


Firm €. Toltwe 
Tra! Y. Kwiapy 


nika. Wydaje 
się że informa- 
cje typu z czego 
składa się kom- 
puter i jak uru- 
chomić _ pro- 
gram w Win- 
dows są w prze- 
wadze, co nie- 
koniecznie 

wpływa na ko- 
rzystną ocenę 
„Komputera...”. 

Na krążku — 
jak informuje wydawca — znaj- 
dują się programy sharewa- 
re'owe, freeware'owe i public 
domain w wersji — niestety 
angielskiej. 

Czyli — mówiąc bez ogódek — 
stopień przydatności zarówno 
infantylnego podręcznika, jak 
i CD-ROM-u jest wątpliwy. 
Oficyna Wydawnicza Read Me, 
Warszawa 1997, s. 298 


E Gry komputerowe 97, Wydawnictwo 
PLJ, Warszawa 1997, s. 183 

EB D. Boncler: Windows: NT4 Worksta- 
tion. Stacja robocza dla każdego, Kom- 
puterowa Oficyna Wydawnicza „HELP”, 
Warszawa 1997, s. 560 

E L. Cełka, P. Kuchta: Poczta elektro- 
niczna, Wydawnictwo Helion, Gliwice 
1997, s. 166 

EM D.E. Comer, D. L. Stevens, Sieci kom- 
puterowe TCP/IP, Wydawnictwo Nauko- 
wo-Techniczne, Warszawa 1997, s. 648 
E K. Dembowski: Warsztat komputero- 
wy, Wydawnictwo Robomatic, Wrocław 
1997, s. 568 

ED. Gilly: UNIX - podręcznik użytkow- 
nika, Oficyna Wydawnicza Read Me, 
Warszawa 1997, s. 459 

ET. L. Hansen: C+ + Zadania i odpowie- 
dzi, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, 
Warszawa 1994, s. 617, wydanie II 

E S. T. Jachimek: Komputer PC dla 
wapniaków, czyli samouczek dla po- 
czątkujących, Wydawnictwo Helion, Gli- 
wice 1997, s. 238, wydanie II 

E R. Kothe: Leksykon komputerowy, 
Atlas, Wroctaw 1997, s. 160 

EK. Leran: Ćwiczenia ze środowiska Mi- 
crosoft Office 95, Zakład Nauczania Infor- 
matyki „MIKOM”, Warszawa 1997, s. 76. 
E W. Myszka: PC/TCP dla DOS ON NET 
dla Windows. Podręcznik użytkowni- 
ka, Wydawnictwo BIZNET, Warszawa 
1997, s. 242 

E M. Pancewicz: Po prostu Windows, 
Wydawnictwo Helion, Gliwice 1997, s. 139 
BE M. Pancewicz: Po prostu Windows 
NT PL, Wydawnictwo Helion, Gliwice 
1997, s. 140 


E N. Pikoń: Abc Internetu, Wydawnic- 
two Helion, Gliwice 1997, s. 166 

EBP. J.Perry [tłum. P. Kresak]: Java, Two- 
rzenie apletów WWW, Oficyna Wydawni- 
cza Read Me, Warszawa 1997, s. 366 
BP.J. Plauger: Biblioteka standartowa 
C++, Wydawnictwo Naukowo-Tech- 
niczne, Warszawa 1997, s. 774 

E G. Popczyk, M. Wyszyński: IRC w sys- 
temach UNIX i Windows, Wydawnictwo 
Helion, Gliwice 1997, s. 190 

E A. Ratbone: Windows 95 (t. I), Oficy- 
na Wydawnicza Read Me, Warszawa 
1997, (zeszyt 1 — s. 112, zeszyt 2 — 96, ze- 
szyt 3 — 74) 

BE V. Robcima [tilum. J. Machowski]: 
Usługi sieciowe w Windows 95. 
Podręcznik użytkownika, Oficyna Wy- 
dawnicza LT i P, Warszawa 1995, s. 434 
EB R. Tidrow [tłum. T. Pokora]: Rejestr 
Windows 95 - wykrywanie i usuwanie 
problemów. Konfiguracja i optymaliza- 
cja systemu, Oficyna Wydawnicza Read 
Me, Warszawa 1997, s. 394 

BE. D. Tiley [tłum. J. Domański, P. Mi- 
chałkiewicz, D. Rzeźnicki, G. Wasilewski]: 
Windows 95 - witajcie w wielkiej księ- 
dze, Translator, Warszawa 1997, s. 790 
EP. R.Toliver i C. Kellogg [tłum. J. Ma- 
chowski]: Komputer dla nauczycieli, 
Oficyna Wydawnicza Read Me, Warsza- 
wa 1997, s. 298 

E M. Wiśniewski, A. Żero: MathCAD 
plus 6.0, Wydawnictwo EXIT, Warszawa 
1997, s. 322 


*Lista zawiera książki, które zostały wy- 
dane bezpośrednio przed ukazaniem się 
bieżącego numeru CHIP-a. Przygotowa- 
ta ją wrocławska księgarnia „Elektronika” 
(ul. Św. Mikołaja 56/57) 


ELIM 35 


ci 
ak, "c 


MAGAZYN 
Superkomputery 


Rewolucja mocy, 


Koniec XX wieku to okres zdominowany przez technikę komputerową. 
Następne stulecie będzie triumfem społeczeństw świadomych nieuchron- 
ności cyfrowej rewolucji. Już dziś jeden rekord w tej dziedzinie goni drugi: 
sprzęt dostępny do niedawna jedynie w renomowanych laboratoriach 
badawczych, coraz częściej wykorzystywany jest w przemyśle. 
Superkomputery osiągnęły granicę teraflopsów. 


3 


u cą Bo s Pa rfi TLI 


sa 5 3) ił 4 
ajj ET a 
Kaki. . Ha z L r! i 


Czerwiec 6/97 


eksplozja możliwości 


d dziesiątków lat zespoły najlepszych 

fachowców pracowały nad skonstru- 
owaniem komputera wydajniejszego niż 
wszystkie istniejące do tej pory. Próbowa- 
no udoskonalić architekturę najszybszych 
procesorów, wierząc, iż w ten sposób uda 
się uzyskać zdolność obliczeniową mogącą 
podołać najbardziej złożonym zadaniom. 
Udało się to specjalistom z Intela. I to by- 
najmniej nie przy udziale chipa o „rewolu- 
cyjnie” zmienionej architekturze, lecz po- 
przez połączenie zwykłych procesorów 
Pentium i całej masy kości pamięci. Super- 
komputer ze stajni Intela zszokował kon- 
kurencję: okazał się 2,5 raza szybszy niż 
przodująca dotąd w dziedzinie prędkości 
obliczeniowej maszyna Hitachi. 

Jak nietrudno się domyślić najszybszy 
pecet Świata nie jest tani: rząd Stanów 
Zjednoczonych, reprezentowany przez 
Ministerstwo Energetyki, musi nań wysu- 
płać z kiesy 55 milionów dolarów. Za tę 
kwotę zbudowane zostanie urządzenie kry- 
jące w swym wnętrzu 9200 procesorów 
Pentium, zajmujące 160 m* i ważące 40 
ton. Kolejne 272 tony waży konieczny do 
jego bezawaryjnej pracy agregat chłodzący. 

Pamięć robocza owego superkompute- 
ra to — bagatela — 573 gigabajty. Kiedy 
maszyna zostanie skompletowana — a sta- 
nie się to mniej więcej w połowie bieżące- 
go roku — będzie wykonywać 1400 mi- 
liardów operacji na sekundę, czyli 1,4 te- 
raflopsów (floating points operation per 
second, operacji na liczbach zmienno- 
przecinkowych na sekundę). Po co to 
wszystko? W Sandia National Laboratory 
w Los Alamos, gdzie ma stanąć kompu- 
ter, naukowcy przeprowadzają symulacje 
wybuchów nuklearnych i wykorzystują 
moc obliczeniową superkomputerów do 
przewidywania kataklizmów. 

Dziś nie sposób sobie wyobrazić badań 
naukowych bez udziału superkompute- 
rów. Są one tak samo niezbędne, jak kie- 
dyś papier i ołówek. Umożliwiają symula- 
cję procesów fizycznych i chemicznych 
w obszarach niedostępnych konwencjo- 
nalnym metodom badawczym. Bez nich 
nie oglądalibyśmy co wieczór prognozy 
pogody, nie mówiąc o tym, że nie mogły- 
by sobie bez nich poradzić wojsko, NA- 
SA, agencje rządowe, administracja pań- 
stwowa. Przy ich pomocy producenci sa- 
mochodów mogą skrócić cykl prac nad 
konstrukcją nowego modelu. Pracownik 
banku w ciągu kilku sekund sprawdza na 


ekranie komputera wypłacalność starają- 
cego się o kredyt klienta. Komputerowa 
symulacja struktur molekularnych przy- 
spiesza prace badawcze nad nowymi le- 
kami. Nawet Hollywood byłyby bez 
komputerów jakby ciut mniej atrakcyjny. 


Historia Craya: majsterko- 
wicz i zimna wojna 

Pierwszy superkomputer wykorzystywa- 
no niemal wyłącznie do celów wojsko- 
wych. W okresie zimnej wojny „number 
crunchers”, czyli pożeracze liczb, jak je 
żartobliwie nazywano, miały charakter 
prestiżowy. 
Były ważnym 
elementem 
strategii poli- 
tycznej ówcze- 
snych lat: tak 
samo niezbęd- 
ne w wyścigu 
zbrojeń, które- 
go celem było 
wynalezienie 
nowoczesnej 
broni masowej 
zagłady, jak 
i podczas ma- 
nifestacji potę- 
gi obu super- 
mocarstw 

w postaci wy- 
słania kolejnej ekspedycji w przestrzeń 
kosmiczną czy spaceru człowieka po 
Księżycu. Pieniądze odgrywały przy tym 
rolę drugorzędną. 

Były to idealne przesłanki dla pioniera 
komputeryzacji — Seymoura Craya — za- 
paleńca, który zbudował swój pierwszy 
superkomputer dla Control Data Corpo- 
ration w 1970 roku. Kosztował on wów- 
czas 7,5 mln dolarów i był znacznie tań- 
szy od produktów wiodącej na rynku fir- 
my IBM. Seymour Cray nie był jednak 
nastawiony na zysk. Biznes jako taki 
w ogóle go nie interesował. Opętany wi- 
zją konstruowania coraz to wydajniej- 
szych maszyn przeniósł się do rodzinnego 
Chippewa i założył firmę Cray Research. 

Historia sukcesu Seymoura Craya jest 
zarazem historią ewolucji technologii su- 
perkomputerów. W 1976 roku Cray 
sprzedał zaprojektowany przez siebie 
model Cray-1 do ośrodka badań nad bro- 
nią atomową w Los Alamos. Maszyna po- 
trafiła wykonać 167 milionów operacji 


na liczbach / zmiennoprzecinkowych 
w ciągu jednej sekundy (167 Mflops), 
czterdziestokrotnie przewyższając naj- 
szybszy wówczas komputer IBM-a. Z dzi- 
siejszego punktu widzenia Cray-1, kosz- 
tujący wówczas, w zależności od wyposa- 
żenia, od 4 do ponad 11 mln dolarów, nie 
odbiegał zbytnio od rozpowszechnio- 
nych obecnie komputerów PC z proceso- 
rem Pentium osiągających 76 Mflops. 
Następne modele miały posłużyć Sey- 
mourowi Crayowi do przypuszczenia 
frontalnego ataku. W założonej w 1989 
roku firmie Cray Computer trwały prace 


" Ę 
Z SZŁA 
Geo-Dynamo: naukowcy badają odwra- 
canie pola magnetycznego Ziemi 


nad modelem Cray-3. Komputer wyposa- 
żony w drogie mikroprocesory z arsenku 
galu miał zbliżyć się do granicy 20 mln 
flops. Lawrence Livermore Laboratory 
specjalizujące się w budowie bomb ato- 
mowych z góry złożyło zamówienie. Oka- 
zało się jednak, że technologia chipów 
z arsenku galu podlega pewnym ograni- 
czeniom. Rozgrzane mikroprocesory mia- 
ły być chłodzone bezpośrednio stykającą 
się z nimi cieczą. Niestety, siła jej przepły- 
wu powodowała silne ścieranie zewnętrz- 
nych elementów mikroprocesora. 
Komputer nigdy nie został ukończony, 
zimna wojna dobiegła końca i laborato- 
rium wycofało się z zamówienia. To był 
koniec Seymoura Craya. W ostatnich la- 
tach swego życia pionier technologii su- 
perkomputerów wycofał się całkowicie 
z dziedziny, którą zdołał wcześniej zdomi- 


nować na wiele lat. Prace nad maszynami > 38 


37 


Superkomputery 


Skoncentrowana 
sifa: w szufladach 
superkomputera IBM 
w Monachium tkwi 
moc. Maszyna jest 
wykorzystywana 
przede wszystkim do 
obróbki obszernych 
grup danych 


wyposażonymi w procesory zawierające 
związki galu nie miały żadnego wpływu na 
rozwój technologii superkomputerów. Cray 
pomylił się: po latach istotnych „odkryć” za- 
błądził w ślepej uliczce. Zmarł w październi- 
ku 1996 roku wskutek obrażeń odniesio- 
nych w wypadku samochodowym. 

Dziś „komputery równoległe” naszpi- 
kowane procesorami pochodzącymi z ma- 
sowej produkcji mogą pochwalić się 
znaczną mocą obliczeniową. Ich zalety są 
widoczne jak na dłoni: są tanie w produk- 
cji i można je — w zależności od potrzeb — 
dowolnie rozbudowywać. 


Idzie nowe, czyli super- 
komputery w „cywilu” 
Wysokiej klasy fachowcy zatrudniani 
przez producentów komputerów prześci- 
gają się dziś w wymyślaniu coraz wydaj- 
niejszych urządzeń. Nie chodzi im jednak 
wyłącznie o unowocześnienie istniejącego 
sprzętu; nie mniej ważne jest utrzymanie 
się na rynku superkomputerów. Wraz 
z końcem zimnej wojny wysokie ceny ma- 
szyn drastycznie spadły. Dziś o zapotrze- 
bowaniu na superkomputery decydują nie 
tylko urzędnicy administracji rządowej. 


38 


Korzyści płynące z wykorzystania wyso- 
kiej mocy obliczeniowej dostrzegł rów- 
nież przemysł. 

Takie firmy jak Cray Research czy Con- 
vex zaczęły rozglądać się za odbiorcami 
cywilnymi. Znalazły ich bez trudu. Dzięki 
systemom komputerowym banki mogły 
szybciej załatwiać transakcje finansowe: 
w końcu czas to pieniądz, warto więc zro- 
bić wszystko, by nie był to pieniądz straco- 
ny. Koncerny telefoniczne w Stanach 
Zjednoczonych zreformowały swoje syste- 
my księgowe, dzięki czemu zaczęły wysy- 
łać abonentom rachunki kilka dni wcze- 
śniej. Fabryki aluminium za pomocą kom- 
puterowej symulacji zdołały poprawić pa- 
rametry swych wyrobów. 

Zmiany w strukturze popytu nie pozo- 
stały bez wpływu na kondycję producen- 
tów. W połowie lat 90. można było zaob- 
serwować zjawisko koncentracji kapitału 
wśród firm „zaangażowanych” w super- 
komputery. Z rynku znikła znacząca nie- 
gdyś firma TMC. HP wchłonął Convex. 
Silicon Graphics Inc. — dotychczas kon- 
kurujący z Cray'em — wykorzystał jego 
słabą kondycję i wykupił go, wysuwając 
się na prowadzenie. 


«i 
Projektowanie miast: tak bę- 
dzie wyglądał w przyszłości 
plac Poczdamski w Berlinie. 
Na podstawie dostarczonych 
przez architektów planów su- 
perkomputery w Stuttgarcie 
opracowują modele trójwy- 
miarowe 


| Ruchy lodowca: geolodzy 

i klimatolodzy tworzą 

BD) w pamięci komputera skom- 
plikowane modele. Symulacja 
pomaga przewidzieć, 

co stanie się w przyszłości 


Instytut badania rynku Smaby Group do- 
konał analizy obrotów firm obecnych na 
rynku superkomputerów. Wynika z niej, że 
już w 1995 roku SGI/Cray opanował 45% 
tej branży; następny był IBM — 14%. 
Koncerny te podzieliły się dwiema trzecimi 
światowego rynku w tej dziedzinie. Na liście 
najbardziej wydajnych komputerów na 
świecie pojawiło się również dużo maszyn 
japońskich, pochodzących między innymi 
z Fujitsu i Hitachi. 

Budowa superkomputerów wciąż jest 
dla firm komputerowych nobilitacją. Nie 
da się ukryć, że pewną rolę odgrywają tu 
narodowe sentymenty. O zaognieniu at- 
mosfery wokół najszybszych kompute- 
rów na świecie świadczyć może ubiegło- 
roczny rozgłos związany z zakupem no- 
wej maszyny dla National Center for At- 
mosferic Research (NCAR) w Boulder, 
w stanie Colorado. 

Wczesną wiosną naukowcy 
z NCAR zdecydowali się wybrać z przed- 
stawionych im ofert model SX-4 firmy 
NEC. Amerykański konkurent NEC-a — 
Cray zwrócił się ze skargą do Departa- 
mentu Handlu (Departement of Com- 
merce) i Światowej Organizacji Handlu 


Czerwiec 6/97 


> 40 


MAGAZYN EEEEEEEEENENENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNM 


k | Superkomputery 


Wywiad z profe- 
sorem Wernerem 
Meuerem, kieru- 
jącym centrum 


obliczeniowym na 
uniwersytecie 
w Mannheim. 


CHIP: Przez pół 
roku przygotowy- 
wał pan, wraz 
z dwoma kolega- 
mi, zestawienie 
500 najszybszych superkomputerów 
na świecie. Co zadecydowało o ko- 
lejności poszczególnych maszyn na 
tej liście? 

Meuer: Decydowała wyłącznie szyb- 
kość komputera. Miarą wydajności 
była łatwość, z jaką sklasyfikowane 
przez nas komputery rozwiązywały 
rozbudowane równania liniowe. 
CHIP: Co daje przeciętnemu użyt- 
kownikowi komputerów taka lista? 
Meuer: Świadomość, że superkompu- 
tery przestały być czymś wyjątkowym, 


(World Trade Organisation), twierdząc, 
że oferta NEC-a jest sprzeczna z ustawą 
antydumpingową. Według tej ustawy to- 
wary, których cena jest niższa niż koszty 
ich wytworzenia, nie mogą być sprzeda- 
wane na terenie Stanów Zjednoczonych. 
NEC zareagował wniesieniem pozwu 
przeciwko Cray'owi, oskarżając go o znie- 
sławienie. Od tego czasu postępowanie 
wędruje po sądach różnej instancji, a nau- 
kowcy wciąż czekają na superkomputer. 

Administracja USA chroni rodzimy rynek 
przed zagraniczną konkurencją. Ponieważ 
właśnie tu skoncentrowana jest największa 
siła nabywcza, producenci amerykańscy nie 


że ich cena, chociaż niedostępna dla 
zwyktego użytkownika, przestała być 
barierą nie do pokonania. Do ich bu- 
dowy coraz częściej wykorzystuje się 
standardowe kości pamięci oraz pro- 
cesory pochodzące z produkcji ma- 
sowej. Technologia superkompute- 
rów raz na zawsze straciła posmak 
egzotyki. 

CHIP: Ile kosztuje najtańszy super- 
komputer? 

Meuer: Prosty komputer równolegiy 
można dziś dostać za 50 000 marek. 
Jednak tej klasy maszyna nie należy 
do najszybszych. 

CHIP: Czy z pana listy da się jeszcze 
wyczytać inne trendy w branży super- 
komputerów? 

Meuer: Wnikliwa obserwacja rynku 
pozwala dostrzec, iż środek ciężkości 
w tej dziedzinie, leżący dotąd po stro- 
nie zastosowań naukowych realizowa- 
nych przez uniwersytety i badań pro- 
wadzonych przez wyspecjalizowane 
laboratoria, stopniowo przesuwa się 
w kierunku przemysłu i gospodarki. 


powinni obawiać się o utratę dochodów. 
Natomiast rynki europejski i japoński są sze- 
roko otwarte dla wszystkich producentów. 
Tu na decyzję kupna wpływają względy 
ekonomiczne. Na przykład producenci sa- 
mochodów na całym świecie przeprowa- 
dzający symulacje typu pamcrash najchęt- 
niej wybierają komputery wektorowe fir- 
my Cray. Dzięki symulacji zachowań po- 
jazdów w ciągłym ruchu drogowym i pod- 
czas kolizji modelują kształt oraz właściwo- 
ści elementów konstrukcyjnych aut. 
Koncerny motoryzacyjne należą zresztą 
do najczęstszych „użytkowników” super- 
komputerów. Zamiast żmudnie i długo 


Miejsce Producent Kraj 


Siedziba 


Moc (GFlops) 


1 | Intel USA Sandia National Laboratories, Albuquerque 1060,00 

2 | Hitachi Japonia Center for Computational Physics, 268,20 
Uniwersytet Tsukuba 

3 | Fujitsu Japonia National Aeronautical Lab 229,70 

4 | Hitachi Japonia Universytet Tokijski 220,40 

5 | Intel USA Sandia National Laboratories, Albuquerque 143,40 

6 | Intel USA Oak Ridge National Laboratory, Tennessee 127,10 

7 | Intel Japonia Japan Atomic Energy Research 103,50 

8 | Cray-SGI USA Instytucja rządowa 100,50 

9 | Fujitsu Japonia National Lab. for High Energy Physics 98,90 

10 | Fujitsu Japonia Uniwersytet Kiusiu, Fukuoka 94,30 

Fujitsu Wielka Brytania European Center for Medium Weather 94,30 

Forecast, Reading 
ET TT pa NT a 
408 | Convex Polska Cyfronet, Kraków 5,45 


Źródło: wg listy 500 prof. Hansa-Wernera Mauera, uniwersytet w Mannheim 


*miliard kroków obliczeniowych na sekundę 


[40 ERTEJ 


konstruować kolejne prototypy, a potem 
przyglądać się, jak rozbijają się o Ścianę, 
projektanci przygotowują serie nowych 
modeli i powierzają je pamięci kompute- 
ra. Jeszcze dalej poszedł Boeing: podczas 
prac nad modelem 777 wykorzystał sy- 
mulację komputerową i w najdrobniej- 
szych szczegółach zaprojektował kom- 
pletny samolot. Pierwsza maszyna 777, 
która zaczęła kołować na płycie lotniska, 
była zarazem prototypem i pierwszym 
sprzedanym egzemplarzem. 

Zdaniem ekspertów przyszłość, i to nie 
tylko w sferze produkcji przemysłowej, 
należy do superkomputerów. Dr. Paul 
'Temme, szef projektantów w IBM-ie, 
przewiduje, że w ciągu najbliższych pię- 
ciu lat nastąpi gwałtowny rozwój tzw. da- 
ta minig. Pojęcie to obejmuje zestawianie 
i kombinację nowych danych z już posia- 
danymi informacjami. Na przykład 
w pewnym supermarkecie stwierdzono, 
że nabywcy pieluchomajtek wrzucają 
zwykle do swych wózków skrzynkę piwa. 
Nie należy lekceważyć tej informacji: jest 
ona niezwykle ważna dla pracowników 
decydujących o prezentacji i rozplanowy- 
waniu towaru. 

W wielu firmach ludzie w dalszym cią- 
gu nie są świadomi tego, co kryje się w ich 
bankach danych. Nie potrafią więc ich 
wykorzystać. Jeśli pan M. używa swojej 
karty kredytowej o ósmej wieczorem, na- 
stępnie pojawia się w kinie, po czym wy- 
pija drinka w pobliskim barze, analiza da- 
nych „wynikających” z użycia przez nie- 
go karty pozwala wysnuć wniosek o jego 
zachowaniach konsumenckich. Czyż nie 
jest to lepsza podstawa do tworzenia no- 
wych koncepcji marketingowych niż do 
szpiku kości „przejrzysty” klient w total- 
nie inwigilowanym państwie? 


Optymalny komputer 
do zadań „specjalnych” 
Choć wizje związane z ekspansją data 
minig mogą wydawać się jeszcze zbyt 
śmiałe, zasada działania systemów rów- 
noległych znajduje dziś zastosowanie 
w wielu dziedzinach. Na przykład nie- 
miecka firma Next Edit opracowuje ani- 
macje komputerowe do celów architek- 
tonicznych, dla potrzeb filmu oraz tele- 
wizji. Przedstawione w najdrobniejszych 
detalach trójwymiarowe modele wyma- 
gają takiej pojemności pamięci, jakiej nie 
są w stanie zapewnić stacje robocze. 
Maszyna należąca do Next Edit to 
własnoręcznie złożony komputer rów- 
noległy zbudowany na bazie gotowych 
elementów pochodzących z USA, zorga- 
nizowanych przez  przedsiębiorczych 
pracowników. Na płycie głównej 
umieszczono 8 procesorów Pentium, 


Czerwiec 6/97 


MAGAZYN 
Superkomputery 


28 


dzielących między siebie 1,6 GB pamięci 
roboczej. Do obliczenia grafik wykony- 
wanych przez Next Edit wystarcza 15 ta- 
kich płyt. Jeden z prezesów firmy, Chri- 
stian Steppat wyjaśnia: „Producenci su- 
perkomputerów podają prędkość obli- 
czeniową swoich maszyn w Mflops. 
Nas interesuje przede 8 
TY 
wszystkim to, ile Cza- _= 
su potrzebujemy na;* 
obliczenie trójwy- | 
miarowych grafik. i 

Next Edit zapro- 
jektował za pomo- „4 
cą  skonstruowa- 
nych we własnym 
zakresie superkom- 
puterów projekt pla- 
cu  Poczdamskiego, 
autorstwa znanego 
włoskiego architekta 
Renzo Piano, nowy 
stadion piłkarski dru- 
żyny Borussia 
Mónchengladbach, 
nowy dworzec kole- 
jowy w Stuttgarcie, 
a także / urzeczywistnił 
w pewnym sensie plany nazi- 
stowskiego architekta Alberta Spe- 
era dotyczące placu parad narodo- 
wych socjalistów w Berlinie — które, prze- 
niesione na taśmę wideo — zostały wy- 
świetlone przez ZDF w serialu „Pomoc- 
nicy Hitlera”. 

Christian Steppat znalazł sposób na ob- 
liczanie najbardziej skomplikowanych gra- 
fik: rozbija je po prostu na części składo- 
we. Zadania obliczeniowe zostają rozdzie- 
lone miedzy poszczególne procesory. Na 
końcu, posługując się programem własne- 
go autorstwa łączy poszczególne „cząstki” 
z powrotem w grafiki i animacje. 

Wykonane „chałupniczo” komputery 
do zadań specjalnych (związanych z pro- 
jektowaniem przestrzennym, grafi- 
ką i animacją wspierającą produkcję 
telewizyjną) mogą znaleźć licznych 
naśladowców. Tanie komputery 
osobiste, połączone w inteligentny 
sposób, pozwalają osiągnąć nieby- 
wałe efekty obliczeniowe. Na taki 
nietuzinkowy sposób zwiększenia 
mocy obliczeniowej wpadli już wie- 
le lat temu producenci gier kompu- 
terowych Westwoods Studois w Las 
Vegas. Skomplikowane grafiki do 
takich gier jak Command % Conqu- 
er czy też Land of Lore zostały obli- 
czone przez „renderfarmę”, czyli 
grupę min. 50 pecetów. Czasem 
zresztą „bywa” ich więcej: bowiem 
za pośrednictwem wewnętrznej, fir- 
mowej sieci komputerowej nocą 


jecin” 


[22 EJ 


„ Gdańsk: fizyka teoretycz- 
k j _ "na i molekularna, symulacja 
struktury biocząsteczek, 


jlitechnika Szczecińska, 


elektronika * ż 


' badania wytrzymałościowe 


Centrum Superkomputerowo-Sieciowe, i 
* Poznań: usługi telekomunikacyjne, usługi 


"w zakresie wizualizacji i animacji, bazy da- 


nych (bibliograficzne, z dziedziny chemii, 
iologii, krystalografii), sztuczna inteligen- 
, genetyka 


teorologiczńe. 


nią inżynierskie:z dziedziny chemii, aeronauty- 
ki, elektroniki, informatyki i telekomunikacji 


usługi telekomuni- 


kacyjne, badania z zakresu chemii 
kwantowej, biochemii, biologii 
molekularnej, fiżyki wysokich energii; 
elektroniki i sztucznej inteligencji 

kx prace naukowo- 
badawcze z-dziedziny chemi 
molekularnej, fizyki jądrowej, radioastra- 
nomiii, elektrotechniki i dynamiki ś 


fizyka nuklearna, energia jądrowa” 


„zbiera się” moc obliczeniową wszyst- 
kich maszyn w firmie. 

W Westwood Studios nie zbudowano 
wprawdzie superkomputera, pokazano 
jednak, że również firmy średniej wielko- 
ści potrzebują znacznej mocy obliczenio- 
wej i, gdy trzeba, potrafią ją sobie „zorga- 
nizować”. Superkomputery pojawią się 
w przyszłości nie tylko w wielkich kon- 
cernach przemysłowych i instytucjach 


Udział poszczególnych producentów w rynku został obliczony na podstawie 
sprzętu zainstalowanego obecnie na świecie (podstawą był Top-500 prof. Meu- 
era). Ten sposób klasyfikacji potwierdził rezultaty ankiet przeprowadzonych przez 
agencje badania rynku: rynek superkomputerów opanowali producenci ame- 
rykańscy; rola Japończyków jest w tym przypadku marginalna — 14,4% 


Stomil-Olsztyn S.Ą:, Olsztyn: symulacja i ; 
optymalizacja procesu projektowania opon,.. 


„_ Centrum Modelowania 
* "Matematycznego 
i Komputerowego, - 
Warszawa: 
badania układów bio- 
molekularnych, procesów 
formowania uporządkowanej struktury prze- 
strzennej w układach złożonych, symulacje 
mietod stosowanych w technologiach mate- 
riałowych i modelowaniu sieci neurono- 
wych, modelowanie wizualne, symulacje me- 


wspieranych przez rząd. Zatroszczą się 
o to między innymi pomysłowi majster- 
kowicze, nieustannie depczący po piętach 
producentom superkomputerów i zmu- 
szający ich do oferowania coraz wyższej 
jakości po korzystnych cenach. 


Problem polski 
czy uniwersalny 
Maszyny o ogromnej mocy 
działają nie tylko w Stanach 
Zjednoczonych i Japonii. 
Najszybszym komputerem 
Europy jest obecnie 
VPP700/46 Fujitsu zain- 
stalowany w Reading 
(Wielka Brytania). 
Znacznie „silniejsza” ma- 
szyna ruszy niedługo w Mo- 
nachium. W centrum obli- 
czeniowym im. W. Leibni- 
za, w którym prowadzone 
są m.in. badania z zakresu 
chemii teoretycznej, me- 
chaniki prądów i statyki, 
pracuje nowy Siemens- 
Nixdorf-Fujitsu. Ma on 
zostać rozbudowany do 
216 gigaflopsów. 
Mimo coraz większej 
dostępności superkompute- 
rów, ich cena jest wciąż za- 
trważająco wysoka. Na zakup 
sprzętu tego typu mogą więc so- 
bie pozwolić jedynie bardzo bo- 
gate instytucje. Inne muszą ko- 
rzystać z ich uprzejmości. Owa 
uprzejmość co prawda kosztuje, jednak 
w czasach, gdy postęp w wielu dziedzi- 
nach nauki i techniki w dużej mierze za- 
leży od wysokowydajnych narzędzi, 
owych kosztów nie da się uniknąć. 
Duże zachodnie koncerny motoryza- 
cyjne, farmaceutyczne itp. Mogą sobie 
pozwolić na luksus posiadania nawet kil- 
ku maszyn plasujących się wśród 
500 najbardziej wydajnych kompu- 
terów na świecie. Ford, BMW 
i American Express mają ich po czte- 
ry, General Motors i Shell — trzy, 
Toyota i Audi po dwa. Wśród zna- 
nych korporacji korzystających z su- 
perkomputerów są również Delta 
Airlines, Volkswagen, Volvo, Mer- 
cedes-Benz, Bayer, ATSZT, Bell, 
Chrysler, a nawet Revlon. Inne naj- 
częściej korzystają z usług dużych 
ośrodków akademickich, które na 
marginesie działalności naukowo- 
-badawczej realizują zlecenia dla 
przemysłu. Renomowane centra ba- 
dawcze, prowadzące doświadczenia 
z dziedziny fizyki jądrowej, chemii 
molekularnej, medycyny, biochemii 


oblicze- 


ochemii -„* 


Czerwiec 6/97 


> 44 


9 


Superkomputery 


i biotechnoologii oraz inżynierii gene- 
tycznej, a także agencje rządowe zaanga- 
żowane w tzw. strategiczne programy ba- 
dawcze zawsze dysponowały najlepszym 
sprzętem. Użyczały go od czasu do czasu 
szerszej gawiedzi, zmniejszając tym sa- 
mym koszty własne. Z taką zresztą myślą 
tworzone były przed kilkunastu laty 
pierwsze ośrodki superkomputerowe 
w USA, dofinansowywane przez komite- 
ty badawcze i rząd. Podobna idea przy- 
świecała Komitetowi Badań Naukowych, 
który przed kilku laty podjął „walkę” 
o stworzenie akademickich ośrodków su- 
perkomputerowych w Polce. Jest ich 
obecnie pięć: w Gdańsku, Krakowie, Po- 
znaniu, Warszawie i we Wrocławiu. 


Superkomputery w Polsce 


Zawał serca: symulacja funkcji zastawki serca pozwala 
lekarzom na wyciągnięcie najważniejszych wniosków 
na temat stanu chorego jeszcze przed operacją 


W ich rękach 
znajduje się 
sprzęt najwięk- 
szej mocy w Pol- 
Sce. Parametry 
tych maszyn 
znacznie ustępu- 
ją Światowej czo- 
łówce: najszyb- 
szy polski super- 
komputer - 
SPP1200/XA fir- 
my Convex dzia- 
łający w Akade- 
mickim Centrum Komputerowym CY- 
FRONET w Krakowie ma moc oblicze- 
niową 7,6 Gflops, co daje mu 408 miej- 
sce wśród najbardziej wydajnych kompu- 
terów na świecie. Ułatwiają one jednak 
realizowanie projektów badawczych, po- 
zwalających nam choć po części dotrzy- 
mać kroku nauce „Światowej”. 

Trudno natomiast mówić o inwazji su- 
perkomputerów w przemyśle. Dla rodzi- 
mych przedsiębiorców ceny supermaszyn 
mają wciąż charakter zaporowy. Pierw- 
szym polskim przedsiębiorstwem, które 
zdecydowało się na zakup sprzętu „wiel- 
kiej mocy” jest Stomil-Olsztyn, produ- 
cent opon do samochodów ciężarowych, 
dostawczych i maszyn rolniczych. Cześć 


L.p. Siedziba Komputer Producent Liczba proc. RAM HDD Wydajność 
1 | Akademickie Centrum 
Komputerowe CYFRONET, Kraków SPP1200/XA Convex 32 2500MB | 40GB | 7,6Gilops 
2 | WASK, Wrocław 
Centrum Informatyczne TASK, Gdańsk 
Centrum Superkomputerowo- 
-Sieciowe, Poznań RS/6000 SP IBM 5 1024MB | 34GB | 3,99 Gflops 
3 | Centrum Superkomputerowo- 
-Sieciowe, Poznań J916 Cray Research 16 4000MB | 167GB | 3,2Gilops 
4 | Centrum Superkomputerowo- 
-Sieciowe, Poznań Power Challenge XL | Silicon Graphics 8 512 MB 16GB | 2,4 Gflops 
5 | Centrum Modelowania Matematycz- 
nego i Komputerowego, Warszawa Y-MP 4F Gray Research 4 512 MB 30GB | 2Gflops 
6 | Centrum Informatyczne TASK, Gdańsk | Power Challenge XL | Silicon Graphics 4 512 MB 10 GB 1,2 Gilops 
Politechnika Warszawska, Warszawa | CS6400 Cray Research 16 768 MB 100GB | 1,2 Gflops 
7 | Centrum Modelowania Matematycz- 
nego i Komputerowego, Warszawa EL 98 Gray Research 8 1024MB | 35GB | 1,064 Gflops 
8 | AGH, Kraków Power Onyx XL Silicon Graphics 2 256 MB 8 GB 600 Milops 
KUL, Lublin Power Challenge L Silicon Graphics 2 64 MB 10GB | 600 Mflops 
Politechnika Szczecińska, Szczecin Power Challenge XL | Silicon Graphics 2 ? MB b.d. 600 Mflops 
Stomil-Olsztyn S.A., Olsztyn Power Challenge L | Silicon Graphics 2 MB b.d. 600 Mflops 
Instytut Fizyki UJ, Kraków Power ONYX XL Silicon Graphics 2 384 MB 8 GB 600 Mflops 
(+ RealityEngi- 
ne2 Graphics 
Subsystem) 
Instytut Fizyki PAN, Warszawa Power Challenge L | Silicon Graphics 2 b.d. b.d. 600 Mflops 
9 | Centrum Superkomputerowo- 
-Sieciowe, Poznań Y-MP EL Cray Research 4 512 MB 20GB | 532 Milops 
10 | Instytut Fizyki Jądrowej, Kraków Challenge L Silicon Graphics 6 128 MB b.d. 300 Milops 
Centrum Badań Molekularnych 
i Makromolekularnych PAN, Łódź Power Challenge Silicon Graphics 1 b.d. b.d. 300 Milops 
Panstwowy Instytut Geologiczny, 
Warszawa Challenge L Silicon Graphics 4 b.d. b.d. 200 Milops 


b.d. — brak danych 


[24 FERII 


MAGAZYN KEEEEEEEEENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNM 


produkcji przeznaczona jest także dla sa- 
mochodów osobowych. W olszyńskich 
zakładach zainstalowano serwer super- 
komputerowy Power Challenge firmy Si- 
licon Graphics. Sprzęt ten ma być wyko- 
rzystany do obliczeń wytrzymałościo- 
wych, symulacji i optymalizacji przy pro- 
jektowaniu opon. 

Mimo ogromnego zainteresowania te- 
go typu sprzętem w Polsce moce „przero- 
bowe” akademickich centrów superkom- 
puterowych i oferowany przez nie know- 
-how nie są w pełni wykorzystywane. 
Istota problemu leży w ludzkiej mental- 
ności. Tak jest zresztą na całym Świecie. 
Większość nie zdaje sobie sprawy z ko- 
rzyści przestawienia się na wspomaganie 
superkomputerowe. Inni twierdzą, że nie 
stać ich na podobne usługi. Opłacalność 
jest tu jednak, kwestią względną. Na 
przykład symulacja w tunelu aerodyna- 
micznym w Niemczech kosztuje w około 
ośmiu wariantach 11 000 marek i zajmu- 
je dwa tygodnie. Jeśli to samo zadanie ze- 
chcemy rozwiązać drogą eksperymentu, 
zapłacimy 52 000 marek, a na efekty bę- 
dziemy musieli czekać osiem tygodni. Za- 
miast sięgnąć po superkomputer, więk- 
szość zainteresowanych inwestuje we 
własne stacje robocze o ograniczonej mo- 
cy obliczeniowej. Niezłym przykładem są 
niemieccy producenci turbin: wolą cze- 
kać na efekty pracy swojej stacji roboczej 
kilka tygodni niż skorzystać z udostępnia- 
nej im mocy obliczeniowej. 

Harald Fette, Michael Lang, 
Ewa Dziekańska 


4» Superkomputery w Sieci 


Lista 500 najszybszych kompu- 
terów na świecie: 
http:/parallel. rz. uni-mannheim.de/ 
top500/top500. list. html 
Konferencje i prasa, poświęcona 
superkomputerom: 
http://www.cs.cmu.edu/—scandal/ 
conferences.html 

Miejsca związane z superkompu- 
terami na świecie: 

http://www. cs.cmu.edu/—scandal/ 
gifs. html 
http:/www.umiacs.umd.edu/ 
—dbader/sites. html 
http://www.cs.rit.edu/—ncs/ 
parallel. html 

http://www.cacr caltech.edu/ 
resources/other_sites.html 
Producenci superkomputerów 

w Sieci: 
http://www.cs.cmu.edu/—scandal/ 
vendors.html 

Polskie superkomputery: 
http://ogg.ii. pw.edu.pl/—gjb/ 
parallel/scplperf. html 
http://www. pozman.edu.pl:80/ 
http://www. wess.wroc.pl/wcss/ 
SUPER/ 


Czerwiec 6/97 


44% 


© MAGAZYN 


Nowe media w sztuce 


rępowanej 


z odbiorcą miała zawsze duże znaczenie. 


Burzliwy rozwój techniki komputerowej zapoczątkowany 
pod koniec lat sześćdziesiątych ma swój epilog we wszyst- 
kich aspektach życia człowieka. Korzystają z niej również 
artyści. Może zresztą właśnie oni pierwsi uchwycdcili jej 
polimorfizm i nie zwracając uwagi na praktyczny aspekt 
wykorzystania przestrzeni cyfrowej, nie dopuszczają do 
odhumanizowania komunikacji międzyludzkiej. 


Tim Berners-Lee powinien zostać lau- 
reatem nagrody Nobla. Przyjmując oczy- 
wiście, że jest to najbardziej prestiżowe 
wyróżnienie przyznawane za wybitne 
osiągnięcia w dziejach ludzkości, zaś stan- 
dard HTTP (HyperText Transport Pro- 
tocol), pozwalający na udostępnienie 
w Internecie dokumentów hiperteksto- 
wych powiązanych między sobą odsyła- 
czami, do takich osiągnięć się zalicza. Fe- 


[246 TJ 


nomen Internetu — ogólnoświatowej sieci 
znoszącej barierę odległości i czasu oraz 
pozwalającej na swobodne komunikowa- 
nie się ludzi z różnych kręgów kulturo- 
wych, trwa od kilku lat. Upodobali sobie 
go również artyści, dla których dostęp do 
nieograniczonego audytorium, możli- 
wość eksperymentowania z nie do końca 
poznanym medium stwarzającym możli- 
wość wielopłaszczyznowego kontaktu 


Technika komputerowa dająca wspaniałe 


możliwości manipulowania obrazem 
i dźwiękiem oraz nowego rodzaju per- 
cepcji w przestrzeni cybernetycznej przy- 
ciąga awangardowych twórców zafascy- 
nowanych nieokreślonością i wieloznacz- 
nością tworów powstających i żyjących 
wyłącznie w Sieci. 

Sztuka powstająca przy udziale zaawan- 
sowanych narzędzi soft- i hardware'owych 
oraz sprawnych urządzeń elektronicznych 
jest niezwykle plastycznym tworem, na któ- 
rym może eksperymentować zarówno 
twórca, odwołujący się najczęściej do swych 
przeżyć, jak i odbiorca postrzegający wy- 
twór pracy artysty przez pryzmat własnych 
refleksji. Tak jest zresztą z kazdym innym 
medium. Bez względu na tworzywo, z któ- 
rego powstaje dzieło sztuki, artysta próbuje 
za jego pośrednictwem nawiązać dialog 
z odbiorcą. W przypadku dzieł material- 
nych kontakt ten jest jednak bardziej do- 


Czerwiec 6/97 


komunikacii 


słowny; prace żyjące tylko w przestrzeni cy- 
bernetycznej, a więc w pewnym sensie 
w wyobraźni nadawcy i odbiorcy zostawia- 
ją znacznie większy margines dowolności. 

Sztuka elektroniczna we wszystkich 
swych przejawach (sztuka poczty, faksu, 
wideoart itp.) wyrasta z buntu przeciwko 
zastałym układom mecenackim i polityce 
słynnych galerii, nie dopuszczających do 
głosu młodych twórców i tworzących 
swoiste rankingi artystów, których warto 
wystawiać. Dążenie do przełamania izola- 
cji jednostek (w Polsce lat osiemdziesią- 
tych szczególnie izolacji kulturowej i ide- 
owo-politycznej) oraz ustanowienia relacji 
artystycznych poza przyjętym przez ścisłe 
kręgi układem rynkowym doprowadziło 
do otwarcia na zewnątrz poprzez wysyła- 
nie w świat (często do przypadkowego od- 
biorcy) poczty elektronicznej, swoistej po- 
ezji faksu, obrazu wideo, a wraz z nasta- 
niem ery Internetu wszystkich tych ele- 
mentów jednocześnie wraz z systemem 


odsyłaczy do interesujących z punktu wi- 
| 3- nadawcy miejsc, pełniących rolę 


izmy udostęp- 
tystom przez 
komputerową 
ogromne możli- 
samorealizacji. 
symulacji nieist- 
ch światów oraz 
riadczeniom 
spektywą nieline- 
, graficy zmienia- 
varsztat statyczny 
'mamiczny, ożywa- 
wyłącznie na ekra- 
ionitora, mają szan- 
rzeżycia doznań, 
rzących ich dotych- 
zasowy sposób po- 
trzegania rzeczywi- 
ości. Nie byłoby to 
iożliwe bez udziału 
omputerów o dużej 
które są w stanie wy- 
podyktowane  wy- 
obraźnią światy w czasie możliwym do za- 
akceptowania w naszej „ziemskiej” rzeczy- 
wistości. Internet jest dla sztuki dwojakie- 
go rodzaju medium: jest miejscem o cha- 
rakterze _wystawienniczym, dającym 


szansę zapromowania wła- 
snej twórczości oraz me- 
dium udostępniającym no- 
wą formę dialogu pomię- 
dzy artystą a odbiorcą. Inte- 
rakcja pomiędzy Światem 
twórców i odbiorców nada- 
je powstającym na etapie 
owej interakcji dziełom cał- 
kiem nowy wymiar. 
Internet ma swój własny 
czas. Płynie on z naszego 
punktu widzenia w sposób 
nierównomierny: wyzna- 
cza go bowiem czas reakcji pomiędzy 
komputerem nadawcy i odbiorcy. Naj- 
ważniejszy jest jednak fakt nawiązania 
kontaktu i wymiany informacji. Temu 
podporządkowane jest wszystko. Nic 
dziwnego, że korzystają z tego artyści. 
Awangarda sztuki elektronicznej, do 
której z całą pewnością należą Chris Dodge 
i Jeffrey Shaw w niezwykle wyrafinowany 


sposób celebrują doznania, jakich dostar- 
cza im kontakt z „elektronicznym? tworzy- 
wem. „The winds, that wash the seas” — wi- 
deoinstalacja jego autorstwa stworzona 
w największym w Europie Centrum Sztuki 
Multimedialnej w Karlsruhe zmienia ob- 
serwatora w użytkownika, który poprzez 
wzbudzanie fal w wannie wypełnionej wo- 
dą lub przez przysłanianie obrazu płynące- 
go z monitora, pobudza obraz wideo do 
nowego życia. Performance Dodge'a jako 
jeden z najciekawszych przykładów sztuki 
interakcyjnej jest przejawem nowej estety- 
ki, której źródłem może być nieprzewidy- 
walny rezultat przetwarzania obrazu wi- 
deo. Wideoinstalacje są również tworzy- 
wem, do którego ucieka się Jeffrey Shaw. 
Inspirujący Świat obrazu australijskiego 
twórcy psychicznie i emocjonalnie wciąga 
widza do wirtualnej przestrzeni, w której 
zanikają granice pomiędzy tożsamością 
materialną i niematerialną. Shaw mknie na 
rowerze po pogrążonych w ciemnościach 
ulicach wirtualnego Nowego Jorku, mija- 
jąc wyłaniające się z czeluści cybernetycz- 
nych ulic ogromne wersy elektronicznych 
poematów. 

Świat internetowych niejednoznaczno- 
ści, pozostawiający zarówno widzowi, jak 
i twórcy szeroki margines własnej interpre- 
tacji fascynuje ludzi na całym świecie. Naj- 

większą aktywność na polu 
działań artystyczno-okołoin- 
ternetowych w Polsce wyka- 
zuje D'DG — cyfrowa Galeria 
Marzeny i Julisza Donajskich 
oraz Centrum Sztuki Współ- 
czesnej. Donajski's Digital 


Gallery — pierwsza w Polsce 
wirtualna galeria sztuki zasły- 


Wideoinstalacje Chrisa Dodge'a trakto- 
wane są przez niego sameyo z wielkim 
namaszczeniem 


nęła zorganizowaniem w marcu 1996 
w dość nobliwej warszawskiej Zachęcie 
pierwszej wystawy sztuki internetowej Art- 
Net, której motywem przewodnim było 
wiszące na środku sali ekspozycyjnej dzieło 
Leonarda da Vinci — Mona Lisa. Obraz 


ERNI 27] 


MAGAZYN 


9 


Nowe media w sztuce 


Wywiad z Martą van der Haagen, 
grafikiem, autorką pierwszej pracy 
dyplomowej z poświęconej interak- 
cyjnej i multimedialnej dokumenta- 
cji sztuki współczesnej sztuki cy- 
frowej i Internetu na warszawskiej 
ASP, kuratorem Warsztatów Inter- 
netowych przy Centrum Sztuki 
Współczesnej, WebMasterem CSW 
w Internecie. 


CHIP: Oglądając sztukę obecną w In- 
ternecie zastanawiam się czasem, dla 
kogo artysta tworzy swoje dzieto: dla 
siebie, czy dla innych? Być może pole- 
ga to na tym, że ma on w głowie jakiś 
plan, ale co ztego potem wynika, zale- 
ży głównie od odbiorcy. Każdy prze- 
cież wyciąga z tego tyle, ile zechce? 
Marta van der Haagen: Tak. Tak 
dzieje się ze wszystkimi dziełami wy- 
stawionymi na widok publiczny. Widzi 
pani to niebieskie drzewo, przy któ- 
rym się znajdujemy? Jeden z prze- 
chodniów zobaczy w nim drzewo, 
drugi odnotuje fakt, że jest niebieskie, 
a dla trzeciego będzie ono dziełem 
sztuki. Znajdą się jednak i tacy, którzy 
niczego nie zauważą. Podobnie jest 
z Internetem. Gdy idziemy do galerii, 
nastawiamy się na kontakt ze sztuką; 
kupiliśmy bilet, więc coś chcemy za to 
dostać. Surfując po Internecie — nie- 
koniecznie. Tam wszystko pospinane 
jest linkami i zaczynając podróż wca- 
le nie jest pewne, dokąd dojdziemy. 
Na przykład raz, ruszając ze strony 
Centrum Sztuki Współczesnej do- 
sztam do stron związanych z seksem. 
CHIP: Ale czy to nie jest niebezpiecz- 
ne dla twórcy? Przypadkowy odbior- 
ca może zrobić z napotkanym dzie- 
tem co zechce, może nadać mu zu- 
pełnie dowolny sens! 

M.vH.: Tego nigdy nie wiemy. Twór- 
ca, decydując się na zaprezentowa- 
nie swego dzieta w taki sposób, musi 
być przygotowany na najróżniejszą 
konswersację z odbiorcą. 


douglas davis 


projekt RE- 
FRESH sktada- 
jący się z nie- 
skończonego 
tańcucha stron 
internetowych, 
które są dzie- 
tem sztuki, bo 
jako takie zo- 
stały pomyśla- 
ne. Zależy, 
gdzie przerwiemy taki tańcuch, ale po 
kolei znajdujemy się w nim na różnych 
stronach — Holandia, Niemcy, Rosja, 
Stany — zmieniają się automatycznie. 
Każda strona mówi o jakimś zjawisku 
z lokalnego punktu widzenia, ale fakt 
połączenia czyni ten projekt global- 
nym. No i komfort kontaktu z tak od- 
bieraną sztuką — czynimy to intymnie 
przed monitorem, powiedzmy w War- 
szawie, a jesteśmy równocześnie 
wszędzie, także i np. w Nowej Zelan- 
dii, gdzie jest akurat noc. Zupełnie za- 
pomina się o odległościach i czasie. 
CHIP: Wydaje się więc, że nie ma lep- 
szego medium, by stworzyć dzieło ni- 
czym „nie ograniczone”, znoszące 
wszelkie bariery między nadawcą 
i odbiorcą? 

M.vH.: Ten rodzaj komunikacji już ist- 
niał, tylko teraz rozwija się. Przypo- 
mnijmy, że w latach osiemdziesiątych 
powstało coś takiego jak mailart, po- 
tem rozsytane były kasety wideo, 
wreszcie faksy, które umożliwiały tą- 
czenie grafiki i tekstu. Teraz sztuka 
komunikowana Internetem robi się 
jeszcze bardziej otwarta. 

CHIP: Czy nie ma obaw, że Internet 
ma jedynie siużyć niektórym artystom 
jako modne medium do autopromo- 
cji? Pozwala ominąć putapki mecena- 
tu, epatując nowoczesnością? 
M.vH.: Ale czy to źle? Artysta wreszcie 
może dotrzeć do odbiorcy nie po- 
przez różne pośredniczące media, 
które — jak na przykład telewizja — po- 
trafią dzieto spreparo- 


Jeffrey Shaw pędzący na rowerze po 
wirtualnym Nowym Jorku, mijający 
ogromne wersy elektronicznych poema- 
tów wyłaniających się z czeluści nocy 


z zainstalowanej parę metrów przed nim cy- 
frowej kamery przesyłany był co parę minut 
na strony WWW. Zmieniające się otocze- 
nie Giocondy, umyślnie lub przypadkowo 
„zaplątani” wokół niej ludzie trafiali do In- 
ternetu. Wokół ustawiono sześć kompute- 
rów, na których można było stworzyć wła- 
sną interpretację Mony Lisy: wydobyć na 
światło dzienne zmieniające się w czasie 
„tło” ludzkie, potraktować je jako punkt 
wyjścia do własnej kompozycji lub ukryć. 

Ostateczny kształt tak powstającego 
dzieła zależy od inwencji jego kolejnych 
współautorów. Całość jest swego rodzaju 
interakcją artysty z odbiorcą, przy czym 
w tym przypadku mamy do czynienia z za- 
zębiającym się wzajemnie kręgiem nadaw- 
co-odbiorców. Bowiem każdy, kto podej- 
mie dialog z twórcą staje się na moment wi- 
dzem, by zaraz potem zająć miejsce artysty. 

W cyfrowej galerii Donajskich dostęp- 
ne są ich autorskie wystawy „Magalia” 
i „Stories”, „Model Znaków Urojonych” 
— projekt eksponowany aktualnie na Mię- 
dzynarodowej Wystawie Sztuk Medial- 
nych LAB6 oraz „Ogród o rozwidlają- 


Czasem tworzy się coś 
dla „uśrednionego” od- 
biorcy, hinduskiego, 
amerykańskiego czy pol- 
skiego, a powstaje coś, 
czego odbiór trudno 
przewidzieć. Nie wiem, 
czy ktokolwiek w na- 
szym kraju trzydzieści lat 
temu byłby w stanie 
przewidzieć taką karie- 
rę, jak np. Michaela 
Jacksona... 

CHIP: Co zatem uważa 

pani za najważniejszą 

cechę Internetu, czynią- 

cą z niego medium — 
szczególne dla artysty? 


EAKKJ 


Centrum Sztuki Współczesnej | 


16ZĘ 32.16 
HA); 


X 


warszts:y 
miran ly żą 


IChE CIEGgy2 
1 yt, 


omenda ię == 


cych się ścieżkach” — praca, której 
|| premierowy pokaz miał miejsce na 
Wystawie Sztuki _ Współczesnej 


w Yokohamie w ubiegłym roku (do- 
stępna również na CD-ROM-ie dołą- 
czonym do tego zeszytu CHIP-a). 
„Ogród ...” jest poematem o struktu- 
rze nieliniowej, wykorzystującym me- 
chanizm hipertekstu do zadumy nad 
niewiadomą czasu i przestrzeni. Jest to 
jedna z form twórczości internetowej 
cieszących się dużym zainteresowaniem 
twórców, nie mająca racji bytu nigdzie 
indziej poza dyskiem komputera osobi- 
stego. Takich form jest zresztą więcej. 


M.vH.: To, że nie jest związany z żad- 
nym miejscem. Na WRO widziałam ta- 
ki projekt radia z Łotwy. W pewnym 
momencie znajdujemy się na stronie 
internetowej tego radia, składającej 
się z dwóch części — dwóch stron: jed- 
na jest z Łotwy, druga z Berlina. Muzy- 
ka płynie z Niemiec, bo na Łotwie nie 
mają serwera z RealAudio. Jest taki 


[28 TJ 


wać, manipulować nim, dając 
choćby dwuminutowy filmik z czegoś, 
czego odbiór z natury rzeczy trwać 
musi, powiedzmy — pół godziny. Dzię- 
ki Internetowi sytuacja jest klarowna. 
Wszystko rozgrywa się bezpośrednio 
— między nadawcą a odbiorcą. 
rozmawiała Ewa Dziekańska 


Wystarczy przyjrzeć się pracom powstają- 
cym w ramach warsztatów internetowych 
organizowanych przez Centrum Sztuki 
Współczesnej. Artyści wciąż z nimi ekspe- 
rymentują, a Internet — jak każde medium 
w fazie rozwoju — wciąż dostarcza im po- 
żywki do dalszych doświadczeń. 


Czerwiec 6/97 


Nowe media w szt 


Wirtualcyberart 

Wypadałoby zdefiniować pojęcie wirtual- 
cyberart, ale eksplikacja terminu mogłaby 
się jedynie ograniczyć do określenia me- 
dium sztuki, a czym ono jest... — owocem 
ewolucji myśli technicznej i rozwoju tech- 
nologii. To właśnie technologia stała się 
bezpośrednim przyczynkiem do pojawie- 
nia się innych „jakości” w sztuce. Wypeł- 
niła ją niespotykanym dotąd kolorytem, 
dodała kolejnego, bardziej rzeczywistego 
wymiaru. 

Ów „postęp” zaczyna nam zagrażać, 
prorokuje Jaron Lanier (amerykański 
performer, muzyk, prekursor rzeczywi- 
stości wirtualnej), twierdząc, że „celem 
większości rozwiązań technologicznych 
poza kilkoma wspaniałymi wyjątkami, 
jak instrumenty muzyczne, było chronić 
ludzi przed naturą.” Z jego obaw zrodził 
się koncert-performance (s. 26) opatrzo- 
ny tytułem „Jak muzyka zbawi duszę 
technologii”. 

Wspaniałe dzieło wizualno-muzyczne 
autorstwa Laniera jest typową egzempli- 
fikacją zaprzęgnięcia technologii w kierat 
sztuki (nie odwrotnie!). Pokaz artysty wy- 
maga maszyny o potężnej mocy oblicze- 
niowej, za pośrednictwem której obraz 
wyzwala muzykę. Zresztą niedokładnie... 
Na ekranie widać obraz zbliżony do tar- 
czy zegara z jedną wskazówką i przedłu- 
żoną „ośką” zwieńczoną niby-kapelu- 
szem. Zadęcie we flet powoduje  $>s2 


a 
SĘ 
a 

EE 
= 
a 

ŻĘ, 


CHIP: Czy kiedykolwiek myślałeś 
o mowie jako czynniku sterującym 
muzyką i obrazami? 

Jaron Lanier: Nie. Nie wykorzystuję 
mowy do tego celu. Przetwarzaniem 
mowy interesują się inni, ja nato- 
miast zajmuję się takimi rzeczami, 
którymi oni się nie zajmują. 

CHIP: Jak potoczą się losy rzeczy- 
wistości wirtualnej w XXI wieku? 
J.L.: To skomplikowana kwestia. 
Kiedy przewiduje się przyszłość 
technologii bardzo tatwo jest pro- 
gnozować o tym, co się stanie za 50 
lat, natomiast niezwykle trudno po- 
wiedzieć co będzie się działo za 5 lat 
(śmiech). Wiesz, z pewnością VR 
będzie niewiarygodnie tania, będzie 
dysponować bardzo wysoką jako- 
ścią. Jestem tego całkowicie pe- 
wien. Nie jestem zaś przeświadczo- 
ny co do software'u. Jednym z wnio- 
sków jaki wysnutem w ciągu ostat- 
nich kilku lat jest pogarszająca się 
jakość oprogramowania. Hardware 
jest coraz szybszy i lepszy, a aplika- 
cje niekoniecznie. Dzieje się tak 
w dziedzinie komputerów osobi- 
stych — patrz przykład systemu Win- 
dows 95. To czego najbardziej się 
obawiam w przyszłości, to połącze- 
nie doskonałego sprzętu i kiepskie- 
go oprogramowania. 

CHIP: Czy sądzisz, że VR wejdzie 
pod strzechy i stanie się naszym 
chlebem powszednim? 

J.L.: Z pewnością! 

CHIP: W jakich dziedzinach życia 
znajdzie zastosowanie? 

J.L.: Cóż... Jeśli na przykład bę- 
dziesz szedł ulicą i założysz specjal- 
ne okulary przeciwsłoneczne, będą 
ci do tego co widzisz 
dodawać jakieś rzeczy 
ekstra, choćby pomniki 
czy rzeźby. To najprost- 
szy przykład. Myślę, że 
wirtualna rzeczywistość 
nie będzie niczym spe- 
cjalnym, a wręcz od- 
wrotnie. Coś jak teraz 
telewizor czy telefon. 
Rolą VR stanie się ko- 
munikacja. Weźmy np. 
telefon. Można wymie- 
nić setki rzeczy, które 
wykonuje się za jego 
pośrednictwem. Jego 
główną funkcją jest 


komunikowanie się. Podobnie spra- 
wy mają się z VR. Z tym jednak wy- 
jątkiem, że owe komunikowanie się 
będzie inne, po prostu bardziej „ra- 
dykalne”. I to inne na tyle, że dziś nie 
jesteśmy w stanie tego jeszcze 
w ogóle pojąć. 

CHIP: Buty z przekaźnikami da- 
nych? 

J.L.: Nie. Myślę o czymś innym... O 
ludzko-kulturowym wymiarze komu- 
nikacji... innymi stowy o idei komuni- 
kowania się z rzeczywistością wirtu- 
alną poprzez współdzielenie snów, 
poprzez... 

CHIP: Dzielenie snów??? 

J.L.: Tak! To jest zagadnienie, nad 
którym ostatnio pracuję. Kolejną in- 
teresująca rzeczą z punktu widzenia 
technologii jest Internet. Ten Inter- 
net, który w tej chwili jest niewłaści- 
wie zaprojektowany do współpracy 
z VR. Ktoś powinien to zmienić i po 
prostu ulepszyć... 

CHIP: Sieć jest za wolna? 

J.L.: Nie, nie w tym rzecz. Chodzi 
o opóźnienie sygnału, które w rze- 
czywistości wirtualnej jest niezwykle 
istotne... 

CHIP: Jesteś również muzykiem 
i wykorzystujesz egzotyczne instru- 
menty. Czy zamierzasz grać na pol- 
skich instrumentach ludowych? 
J.L.: Tak! Oczywiście, chciatbym 
zdobyć dudy, ale nie wiem czy uda 
mi się je zdobyć. Bardzo podoba mi 
się polska muzyka zarówno klasycz- 
na, jak i ludowa. W ogóle cieszę się, 
że tu przyjechałem... 

CHIP: Wielkie dzięki za miłą poga- 
wędkę... 


rozmawiał Adam Chabiński 


51 


Nowe media w sztuce 


CHIP wzbraniać przed «nowym». Dodanie ru- 
Skąd chu za pomocą animacji do obrazu powo- 
wybór duje, że staje się on bardziej żywy i pla- 
de styczny. Komputer jest czymś, co ułatwia 
jakim eksplorowanie wielu terytoriów sztuki, 
jest wi- nie tylko animacji” — mówi Jacek Szle- 
deo, je- szyński, ostatnio często nagradzany wro- 
steś cławski plastyk-animator. 

rę Adam Cbabiński, Ewa Dziekańska 
solwen- 

tem 


wzornictwa przemystowego wroc- 
ławskiej PWSSP? 
Jacek Szleszyński: Dokładnie 
mówiąc moim medium jest kompu- 
ter, wideo stanowi tylko sposób pre- 
zentacji moich prac. Skąd się to wzię- 
ło? Zaraz po studiach, jak większość 
ludzi po Szkole, zacząłem pracować 
jako grafik i operator dtp. Tam zet- 
knątem się po raz pierwszy z pece- 
tem. Od razu stwierdziłem, że jest to 
niesamowite narzędzie. Wkrótce po- 
tem kupiłem pierwszy komputer, byt 
to 386. | wtedy przede mną otworzy- 
to się mnóstwo możliwości: dźwięk, 
grafika. Rzecz jasna o wideo nie mo- 
gło być jeszcze mowy... A! (wykrzy- 
kuje) Znaczny wpływ miał na mnie 
też festiwal WRO, gdzie po raz pierw- 
szy zobaczytem animacje — i to mi się 
spodobało... 
CHIP: Wielu artystów z USA i Japonii 
powraca do analogowych środków 
wyrazu, tworząc niejako  „off-art”, 
sztukę „pozadigitalną”. Ty tymcza- 
sem, wręcz odwrotnie... 
J.S.: Dla mnie to o czym wspomnia- 
łeś jest tylko kwestią mody czy 
upodobań. Można oczywiście „dora- 
biać” do tego zjawiska jakąś filozofię, 
ale to specjalnie nie ma sensu. Chy- 
ba we wszystkich dziedzinach życia 
tak się dzieje — po wyczerpaniu wszy- 
stkich możliwości „poszukiwań” roz- 
poczyna się jakby proces cofania... 
Podobnie jest z wideo... Współcze- 
sne analogowe urządzenia wideo po- 
zwalają na „wymianę” jednej z 24 kla- 
tek, które mieszczą się w sekundzie. 
Z kolei cyfrowe maszyny umożliwiają 
„udawanie” tradycyjnego nośnika 
poprzez symulowanie zarysowań czy 
zabrudzeń taśmy filmowej. 
CHIP: Twoje sukcesy? 
J.S.: Udział w ponad 20. festiwalach, 
głównie w Europie. Dwa lata temu 
w Locarno ufundowano mi stypen- 
dium za „Autoportret”, wcześniej mo- 
ja praca na wystawie w Karlsruhe za- 
kwalifikowała się do finatu, następnie 
był festiwal Ars Digitalis, gdzie za „In 
progress” uhonorowano mnie pierw- 
szą nagrodą. | w końcu tegoroczne 
WRO... 
CHIP: Na czym realizujesz swoje 
dzieta? 
J.S.: Pentium 166 MMX z 64 mega- 
bajtami RAM-u. Jako oprogramowa- 
nia używam pakietu Media Studio. 
CHIP: Mito się rozmawiało... 
J.S.: Mnie również... 

rozmawiat Adam Chabiński 


52 


przedziwne zmiany kształtu kapelusza. 
To z kolei wyzwala ruch wskazówki, któ- 
ra uderza w rozmieszczone na obwodzie 
wirtualcyferblatu słupki. Muzyce ze zwy- 
kłego instrumentu towarzyszą dźwięki, 
powstałe na obrazie, który „kreowany” 
jest za pomocą „fujarki”. 

Do grona cyberartystów z pewnością 
można zaliczyć również performera — 
Stelarca (s. 26). W swoich alternatyw- 
nych działaniach artystyczno-estetycz- 
nych wykorzystuje m.in. najnowsze zdo- 
bycze protetyki oraz wirtualno-zroboty- 
zowane systemy wspomagane kompute- 
rem. Naszpikowany elektroniką Stelarc 
wykonuje układy choreograficzne „posił- 
kujące się” mechanizmami rzeczywistości 
wirtualnej, eksperymentuje nad przeka- 
zywaniem dotyku na odległość, za po- 
średnictwem ruchu własnego ciała two- 
rzy dźwięki (muzykę) i układa wizerunek 
własnej postaci. 


Wideo i animacja 

Komercjalizacja sztuki i jej „utech- 
nicznienie” natchnęło niektórych 
twórców do odcięcia się od najnow- 
szych urządzeń cyfrowych do two- 
rzenia wideo i animacji. „Artyści za- 
czynają wracać do zapisu analogo- 
wego. Niektórzy już odrzucają z peł- 
ną świadomością wysublimowane 
efekty cyfrowe. Wideo zaczyna być 
narzędziem do kontestacji sztuki cy- 
frowej” — mówi Piotr Krajewski, dy- 
rektor artystyczny festiwalu WRO. 

Rzeczywiście wielu twórców 
podczas realizacji prac coraz czę- 
ściej zarzuca „cyfrę” — najlepszym 
przykładem może być Antonio 
Muntadas, grupa amerykańskich 
artystek Young and Restless czy 
Maniacs of Disapperance z Japonii. 
W zamian stosują maszyny zwane 
drop-outerami, które umożliwiają 
analogowe przetwarzanie wad ta- 
śmy magnetycznej. 

Nieco inaczej „sprawy się mają” 
z animacją, której istotą stał się już 
komputer. „Dobrze uzbrojony 
komputer jest koniecznością. Nie 
ma od tego odwrotu i nie należy się 


Centrum Sztuki Współczesnej — 
http://csw.art.pl/ 

Donajski Digital Gallery — http:// 
ddg.art.pl/ 

Open Studio WRO — http://info. 
wcss.wroc.pl./—wro/ 

Zentrum fur Kunst und Medien 
Technologie — http://www.zkm.de/ 
Ars Electronica — http://www. 
aec.at/ 

Moscow WWWart Centre — hitp:// 
sunsite.cs.msu.su/wwwart/ 

Art on the Net — http://www.art. 
net/Links/artref.html 

Dia Center for the Arts — hitp:// 
www.diacenter.org/ 

PLEXUS — http://www.plexus.org 
Jaron Lanier — hitp://www.well. 
com/user/jaron/ 

Electronic Visualization Labora- 
tory — http://www.evl.uic.edu/evl/ 
Stelarc — http://www.merlin.com. 
au/stelarc/ 

Die Veteranen — http://www. 
systhema.de/veteranen/ 


Klatka z animacji „Pielgrzymka” 
ję 8 Jacka Szleszyńskieygo 


Czerwiec 6/97 


(0) | MAGAZYN 
Hackerzy 


1SĄBAGĄT 
ADAOACAJJ 


Przestępcy 
i filantropi 


4, 
AT 


Grasują w Sieci, wnikając tylko sobie znanymi metoda- 
mi do baz danych agencji rządowych, banków i osób 
prywatnych. Nie kieruje nimi chęć zysku: czują głód 
informacji i pragną doskonalić swoje umiejętności. 


T.. po północy 15 lutego 1995. Wśród 
ludzi obserwujących jeden z budynków 
na peryferiach Raleigh w stanie Północna 
Karolina (USA) narasta podniecenie. Pułap- 
kę zastawili: grupa policjantów (w tym pię- 
ciu funkcjonariuszy Oddziału Specjalnego 
do Walki z Groźnymi Przestępstwami i za- 
stępca szeryfa federalnego), agenci FBI, eks- 
perci od telefonii komórkowej, dziennikarz 
„Timesa” i młody fizyk. Wszyscy znaleźli 
się w tym miejscu dzięki temu ostatniemu — 
Japończykowi, pracownikowi Centrum Su- 
perkomputerowego w San Diego. 


[52 EJ 


W drzwiach mieszkania przy Tourna- 
ment Road 4660 pojawia się sylwetka męż- 
czyzny. Wszyscy czekają właśnie na niego. 
Po chwili do lokalu wpadają agenci FBI 
i dwaj członkowie Oddziału Specjalnego. Po 
sprawdzeniu tożsamości na rękach pucoło- 
watego okularnika pojawiają się kajdanki. 


Samuraj kontra Kondor 

Tak skończyła się kariera Kevina Mitnicka 
(znanego również jako Kondor), jednego 
z najbardziej poszukiwanych włamywaczy 
komputerowych (hackera, a może crackera) 


na świecie. Człowiekiem, który najbardziej 
przysłużył się do jego aresztowania był Tsu- 
tomu Shimomura, specjalista od zabezpie- 
czeń komputerowych i ...hacker. Hacker 
stojący po „właściwej” stronie prawa. 
Pewne jest, że Japończyk był osobiście za- 
interesowany złapaniem Mitnicka. Nie 
mógł przeboleć własnej porażki: Kevin 
włamał się do jego komputera i ukradł in- 
formacje na temat zabezpieczeń oraz pro- 
gramy do tego służące. 


Hacker czy cracker? 

W latach 70. i 80. słowo „hacker” określa- 
ło entuzjastów komputerowych zafascyno- 
wanych nowymi technologiami. To wła- 
śnie oni tworzyli w słynnej Dolinie Krze- 
mowej pierwsze pecety i oprogramowanie 
do nich. Później pojawiły się sieci rozległe 
i kolejne wyzwania. 

Ciekawość świata, komputer i sieci jako 
nowe media ułatwiające kontakty między 
ludźmi wykreowały nowy rodzaj buntow- 
nika. Kogoś, kto chciałby poznać zawar- 
tość dysków cudzych maszyn, a jednocze- 
śnie chronić swój przed ingerencją innych. 
Te cudze to z reguły komputery rządowe 
lub korporacyjne. 

Hackerzy starają się wyraźnie odróżnić 
od crackerów. Uważają się za lepszych, wy- 
raźnie dystansując od reszty. Ich działalność 
nie ma w sobie owej destrukcyjnej siły, 
która nieodłącznie towarzyszy crackerom, 
włamującym się do systemów komputero- 
wych i niszczącym zawarte tam dane. 

Przed laty wymieniano informacje ko- 
rzystając z BBS-ów. Bardzo szybko zaczęły 
wokół nich powstawać nieformalne grupy 
— protoplaści dzisiejszych hackerów. Wy- 
dawali nawet swoje biuletyny: początkowo 
na własne potrzeby, później rozpowszech- 
niane szerzej. Najbardziej znane elektro- 
niczne magazyny wywodzące się z tamtych 
czasów to „2600? i „Phrack”. Ukazują się 
one do dziś i są źródłem cennych informa- 
cji. również dla administratorów sieci 
i osób odpowiedzialnych za bezpieczeń- 
stwo systemów. Np. „Phrack” nr 50 
z kwietnia 1997 zawiera informacje o spo- 
sobie złamania hasła w Windows NT 4.0. 

Rozwój sieci komputerowych, a szcze- 
gólnie Internetu, ułatwił życie członkom 
sieciowej awangardy. Wymiana informacji 
jest teraz prostsza i szybsza. Większa jest też 
liczba obiektów znajdujących się na celow- 
niku hackerów. 


Inżynieria społeczna 

W jaki sposób hackerzy dostają się do 
komputerów? Poza umiejętnościami tech- 
nicznymi, związanymi z informatyką, elek- 
troniką czy też telekomunikacją, przydają 
się podstawy psychologii. Niektórzy z nich 
nazywają to inżynierią społeczną. 


Czerwiec 6/97 


© 


Hackerzy 


Zasady etyki hackerów 


e Hacker nie posługuje się wirusa- 
mi. Jedynym powodem ekspery- 
mentowania z nimi jest chęć pozna- 
nia sposobu ich działania. 

Hacker nie wtamuje się dla osią- 
gnięcia korzyści innych niż posze- 
rzenie swej wiedzy. 

e Hacker nie modyfikuje danych 
w systemach, które penetruje. Do- 
puszczalne są następujące wyjątki: 
— zmiana zapisów systemowych, 
aby wejście do systemu pozostało 
niezauważone, 

— korekty w plikach użytkownika 
w celu zapewnienia sobie dostępu 
w przyszłości, 

— naprawy uszkodzonych plików. 

e Hacker dzieli się swoją wiedzą. 
Pragnie, by ludzie poznawali luki 
w systemach zabezpieczeń i mogli 
je naprawiać (a nie wykorzystać!). 
* Hacker pomaga tym, którzy po- 
magają sobie. Jeśli ktoś porządnie 
napracował się ucząc się czegoś, 
a mimo to nie radzi sobie, hacker 
wyciągnie do niego pomocną dłoń. 
Chociaż hacker może tamać usta- 
wowe prawo, nie złamie zasad ety- 
ki. Wejdzie nielegalnie do systemu 
komputerowego, ale będzie działał 
tylko na jego korzyść. 

e Hacker płaci za oprogramowanie 
komercyjne i nie korzysta z pirackich 
kopii. 

e Hacker wierzy, że informacja po- 
winna być powszechnie dostępna, 
jednak respektuje prawo do pouf- 
ności informacji prywatnych. 


Kevin Mitnick zdobywał hasła wędrując 
po biurach i podając się za serwisanta. Po 
prostu prosił o hasła, które były mu rzeko- 
mo potrzebne do „wykonania pracy”. Zda- 
rzało mu się grzebać w śmietnikach firm te- 
lekomunikacyjnych i analizować znalezione 
tam wydruki (to jest dopiero źródło infor- 
macji!). Jednym z jego popisowych „nume- 
rów” było zatelefonowanie do administra- 
tora sieci dużej firmy, podanie się za jej pre- 
zesa i zażądanie hasła do systemu. Wydaje 
się to niewiarygodne, lecz takie właśnie me- 
tody były często niezwykle skuteczne. 


Cyberpunk 
w cyberprzestrzeni 
Hackerzy pojawiający się w Sieci (nazywa- 
ją ją cyberprzestrzenią lub cybernetycznym 
pograniczem) występują zwykle pod fan- 
tazyjnymi pseudonimami, np. Knight Li- 
ghtning, Cap'n Crunch. Są oni członkami 
grup o równie malowniczych nazwach: 
np. Legion Zagłady (nieistniejący już), Cy- 
berpunk, The NATO Association. 
Wydawałoby się to naturalne: obywate- 
le łamiący prawo starają się nie ujawniać 
swojej tożsamości. Tak jednak nie jest: hac- 
kerzy w zasadzie nie ukrywają się. Co wię- 


cej, można ich spotkać na systematycznie 
organizowanych, oficjalnych spotkaniach. 
Uczestniczą w nich ludzie znajdujący się na 
co dzień po obu stronach barykady, czyli 
hackerzy, specjaliści od zabezpieczeń kom- 
puterowych, funkcjonariusze odpowie- 
dnich służb. W sierpniu podobny zlot odbę- 
dzie się niedaleko Almere w Holandii. 


Buntownicy czy przestępcy 
Od lat hackerzy i crackerzy traktowani są jak 
przestępcy oraz Ścigani przez prawo w wie- 
lu krajach. Opisany na wstępie przypadek 
jest chyba najgłośniejszy w ostatnich latach. 
Kevin Mitnick był kilkakrotnie skazywany 
na karę więzienia. W uzasadnieniu jednego 
z wyroków uznano, że „uzbrojony w klawia- 
turę jest niebezpieczny dla społeczeństwa”. 
Magazyn „2600”, oceniając wzrastającą 
liczbę akcji przeciwko hackerom w USA, 
napisał: „Z tego co odkryli hackerzy moż- 
na się wiele nauczyć. (...) Włamania ujaw- 
niają luki w systemach i ich zabezpiecze- 
niach. Działania hac- 
kerów dowodzą, że 
myśl człowieka jest 
wciąż najpotężniej- 
szym narzędziem.” 


Do więzienia 
za gwizdanie 
Prekursorami hacke- 
rów są phreakerzy. 
Ich działalność roz- 
poczęła się w latach 
50., gdy wprowa- 
dzono w USA bezpo- 
średnie międzynaro- 
dowe połączenia te- 
lefoniczne. Szybko okazało się, że stosując 
różne sztuczki można bezpłatnie dzwonić 
niemal po całym świecie. Ta umiejętność 
bardzo się później przydała hackerom 
i crackerom. Dostęp do sieci odbywa się 
bowiem głównie za pośrednictwem łączy 
telefonicznych. 

Legendarną postacią komputerowego 
podziemia jest Captain Crunch. Naprawdę 
nazywa się John Draper, zaś jego przydo- 
mek pochodzi od nazwy gwizdka ukrytego 
w torebce chrupek „Cap'n Crunch”. Dra- 
per odkrył, że wydaje on dźwięki o często- 
tliwości 2600 Hz, umożliwiające bezpłatne 
połączenie się z dowolnym abonentem. 
Następnie Draper pomógł Steve Woznia- 
kowi i Steve Jobsowi (późniejszym twór- 
com komputera Apple) skontruować urzą- 
dzenie zwane „niebieską skrzynką” (blue 
box). Służyło one do generowania dźwię- 
ków, oszukujących centrale telefoniczne 
i umożliwiających darmowe połączenia. 

John Draper był jednym z pierwszych 
hackerów, skazanych za swą działalność na 
karę więzienia. Oficjalnym zarzutem, jaki 


John Draper: 
jeden z pierw- 
szych hackerów, 
któremu wytoczo- 
no proces publicz- 
nie ujawniający 
jego umiejętności 


MAGAZYN KEEEEEEEEENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNM 


mu postawiono było nadużywanie systemu 
telekomunikacyjnego (kilka darmowych 
połączeń przy pomocy „niebieskiej skrzyn- 
ki”). W czasie pobytu w. więzieniu 
Cap'n Crunch nie tracił czasu. Opracował 
edytor tekstu „Easy Writer” (dla kompute- 
ra Apple), który, jak sam twierdzi, przy- 
niósł mu całkiem niezłe pieniądze. 

„Znalazłem się w idealnej sytuacji: mo- 
głem się skupić i całkowicie poświęcić temu 
zadaniu” — zwierzył się nam podczas roz- 
mowy w cyberprzestrzeni. Dziś, po niemal 
ćwierćwieczu od momentu uwięzienia, mo- 
że już żartować na ten temat. Proces sądo- 
wy publicznie ujawniający jego umiejętno- 
ści — uczynił go... sławnym. 


W Europie... chaos 
Zdecydowana większość nieformalnych 
grup hackerskich pochodzi z USA. Euro- 
pejczycy starają się im dorównać: w 1981 
roku powstał w Hamburgu Klub Chaosu 
Komputerowego (Chaos Computer Club), 
jedno z najsłynniejszych ugrupowań 
hackerów. Do ich „dokonań? zalicza 
się m.in. wykrycie luk w systemie 
operacyjnym 
VMS, a następ- 
nie włamanie do 
135 sieci na ca- 
łym świecie, 
w tym do NASA. 
Na początku bie- 
żącego roku 
Klub po raz ko- 
lejny trafił na 
pierwsze strony 
gazet. Stało się to 
za sprawą Mi- 
crosoftu, Inter- 
net Explorera 
i ActiveX. 
Członkowie 
CCC  udowo- 
dnili bowiem, że 
korzystając 
z ActiveX moż- 
na uzyskać nieautoryzowany dostęp do 
komputerów podłączonych do Internetu. 
W Polsce działalność hackerów nie jest 
specjalnie głośna. Poza przypadkiem gdy 
półtora roku temu włamano się do serwe- 
ra NASK i zmieniono stronę główną. Mło- 
dzi-gniewni zafascynowani takimi filma- 
mi, jak: „Gry wojenne”, „Snickers”, „Hac- 
kerzy” też chcieliby spróbować swych sił. 
Administratorzy serwerów internetowych 
obserwują coraz więcej takich prób. Ostat- 
nią odnotowano w maju br. Nieznany żar- 
towniś zmienił stronę główną Centrum In- 
formacyjnego Rządu i zamieścił na niej 
link do „Playboya”. Znamy to z autopsji: 
mamy przecież własny serwer WWW. 
Janusz Zmudziński 


Kevin Mitnick alias 
Kondor: najstawniejszy 
hacker wszechczasów 


CHiPNEYA 


Wywiad 


Wirtualna kiełbasa 
i sztuczna inteligencja 
Saddama Hussajna 


O konsekwencjach stworzenia 
sztucznej ineligencji, ble, ble, 
ble 


CHIP: W trakcie swojej działalności pi- 
sarskiej „wmyślił” Pan w siebie (to Pańska 
terminologia) wiele światów. Czy była to 
tylko czysta gra konsekwentnej wyobraź- 
ni? Aluzyjny eskapizm od rzeczywistości 
(również politycznej)? Czy może przepo- 
wiadanie przyszłości? Kim jest Lem? Inte- 
lektualnym barcownikiem? Pamflecistą 
rzeczywistości? A może jasnowidzem 
wróżącym z jej fusów? 

Stanisiaw Lem: Muszę powiedzieć, że 
w swoim pisarstwie raczej zastanawiałem 
się nad tym, co jest możliwe. Kiedy zaczy- 
nałem pisać, więcej śmiałości okazywa- 
łem jako autor utworów fantastycznych, 
gdyż nie było tu kryteriów sprawdzalno- 
Ści. I niezależnie od tego co się teraz 
sprawdza, a co nie, nie spodziewałem się 
dożycia większości rzeczy, które przewi- 
dywałem. Po wtóre, co się łączy z pierw- 
szym, nastąpiło nadspodziewane przy- 
spieszenie rozwoju. Może to zabrzmi pa- 
radoksalnie, ale nie jestem szczęśliwy, że 
niektóre moje prognozy tak szybko się 
spełniają. Ja bym wolał, żeby to się dzia- 
ło wolniej, żeby ludzie, zwłaszcza fa- 
chowcy, byli zdolni się jakoś dostosować, 
oddzielić to co jest poszukiwane i pożąda- 
ne od tego co jest szkodliwe. 

CHIP: Twórcy cybernetyki chcieli już 
w latach 50-tych zakląć rozum w maszy- 
nie. Według Pana sztuczna inteligencja 
OBECNIE nie powstanie? Dlaczego TE- 
RAZ nie? 

Lem: Leży tu u mnie na biurku zaprosze- 
nie na konferencję w Wiedniu. Zapowie- 
dziano szereg referatów, z których nazw 
można mniemać, że już jakaś sztuczna in- 
teligencja istnieje. Otóż nie ma jej, choć 
sądzę osobiście że kiedyś będzie. Wcze- 
śniej jednak trzeba uświadomić sobie pa- 
rę pryncypiów. Po pierwsze — tak jak 
w przypadku człowieka — w przypadku 
sztucznej inteligencji nie można mówić 
o jednym tylko rodzaju inteligencji. Mu- 
simy się przygotować na ich mnogość, zaś 
nie widać tego w obecnych dyskusjach. 
Po drugie — znów tak jak w przypadku 
człowieka — trzeba się liczyć z tworzeniem 
swego rodzaju zarodka i kształceniem go, 
więc specjalizacją w określonym kierunku. 


[60 [FZ 


Z chwilą, kiedy będziemy mogli takie 
urządzenia czysto elektronicznie kształcić 
tak, jak kształci się dzieci, już będziemy 
bardzo dobrze zaawansowani. 

CHIP: Stworzenie sztucznej inteligencji 
jest według Pana potencjalnym źródłem 
nowych kłopotów cywilizacji. Jakież to 
może mieć konsekwencje? 

Lem: Muszę powiedzieć, że ja raczej zaj- 
mowałem się pozytywnymi konsekwen- 
cjami. Jeżeli chodzi o strony negatywne, 
to zawsze można sobie oczywiście wy- 
obrazić, że jakiś Saddam Husajn albo jakiś 
Sadat czy jakiś krótko mówiąc autokrata, 
będzie miał na podorędziu jakieś takie 
urządzenie do rządzenia. Teoretyczne sy- 
mulacje takich maszyn zostały już dawno 
przeprowadzone. Umożliwiałyby one — 
nawet bez większego czynnika inteligen- 
cji, zaś wykorzystując jedynie teorię gier — 
prowadzenie rozgrywki przeciwko koali- 
cji wszystkich państw na Świecie. Jest to 
możliwe przy założeniu, że takie urządze- 
nie miałoby moc wykonawczą, a tą auto- 
kraci dzielą się — z definicji — niechętnie. 
CHIP: Po co więc miano by tworzyć 
sztuczną inteligencję? Czy po to, aby stać 
się demiurgiem, jak prof. Corcoran?* Czy 
żeby uruchomić ewolucję cybernetyczną, 
jak dr Diagoras?** Po co komu stosowanie 
reguły Chapuliera?*** Czy cywilizacji nie 
jest potrzebne bardziej narzędzie do inte- 
lektualnego wsbomagania człowieka (np. 
komputer), niż intelektualny partner z pel- 
ną autonomią i wolą, bo może to być wy- 
puszczeniem dzina z butelki? 

Lem: Prawdę powiedziawszy nie tak nam 
brakuje intelektualnych partnerów, jak 


| MAGAZYN KEEEEEEEEENNENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNE 


nam brakuje, jeśli tak wolno mi się wyra- 
zić, jakiś czynników hamujących general- 
ny idiotyzm i kretynizm umysłowy, który 
nam grozi. Proszę popatrzeć: 98% wszyst- 
kich danych, które krążą nieustannie 
w światowych sieciach, to po prostu śmie- 
ci. Wskrzeszony z umarłych Fred Astair 
tańczy z odkurza- 
czem, reklamując zza 
grobu nowy produkt 
dla domowych go- 
spodyń. Napoleon 
przedstawia zalety 
gaśnicy na tle pożaru 
Moskwy. Po maso- 
wym samobójstwie 
39 osób w Stanach 
już się robi seriale 
o sektach samobój- 
czych. To są tropy, 
którymi idą hieny 
i szakale. Pojawiło 
się nowe pojęcie — 
computer crime, 
walka nowego typu 
tarczy z nowym mieczem. 
Hackerzy kontra programiści i cała gama 
przestępstw, o których Świat by nie usły- 
szał, gdyby nie rozwój Sieci. I właśnie tu- 
taj przydałaby się nam taka sztuczna inte- 
ligencja, która ograniczałaby wszelkie 
oszustwa i kanty oraz selekcjonowałaby 
przepływ informacji chociażby co do kry- 
terium istotności. 
rozmawiał Jerzy Karwelis 


Ciąg dalszy za miesiąc 


Krótki stowniczek 
ilemologii 


*Profesor Corcoran — postać 
z „Dzienników -Gwiazdowych”. 
Stworzył sztuczne inteligencje za- 
mknięte w stalowych skrzyniach, 
podtączone sztucznymi zmystami 
do bębna odgrywającego zdarze- 
nia rzeczywistości. 

**Doktor  Diagoras — postać 
z „Dzienników Gwiazdowych”. Zaini- 
cjował „ewolucję cybernetyczną” ja- 
ko wyjście z alternatywy budowy co- 
raz szybciej liczących mózgów elek- 
tronowych albo elektronicznego od- 
twarzania budowy ludzkiego mózgu. 
Obdarzał swoje twory niezawisłością 
i spontanicznością. Prawdopodob- 
nie zabity przez jeden z własnych 
tworów, który wyrwał się na wolność. 
***Regutia Chapuliera — reguła po- 
chodząca z „Kongresu Futorologicz- 
nego”, tzw. prawo najmniejszego 
oporu. Brzmi ono: „Maszyna tępa, 
niezdolna do refleksyjności, robi to, 
co jej zadać. Bystra pierwej bada, co 
się jej lepiej kalkuluje — rozwiązać 
otrzymane zadanie czy też wykpić 
się sianem? Idzie na to, co prostsze.” 


Czerwiec 6/97 


MAGAZYN 
Opinie 


©” 


Komputer jako maszyna 


Lech Stępniewski 


czasach Newtona przyrządy uży- 

wane do badań fizycznych nazywa- 
no „instrumentami filozoficznymi”. Nikt 
naturalnie nie chciał przez to powiedzieć, 
że pryzmat czy wahadło poczynają sobie 
z zagadkami bytu bystrzej niż plebejski 
młotek. Były „filozoficzne”, bo i fizyków 
uważano wtedy jeszcze za zbzikowanych 
na punkcie matematyki filozofów przyro- 
dy. Ale w pewnym sensie były równiez fi- 
lozoficzne naprawdę: rychło okazało się, 
że dociekliwe przestawanie z nimi odmie- 
nia obraz Świata i sny filozofów. 

Podobne skutki mam na oku mówiąc 
o komputerze jako o maszynie moralnej. 
Nie twierdzę naiwnie, że ludzie wstają, al- 
bo będą wstawać od klawiatury cnotliw- 
si. W to nie uwierzyłby nawet prosty czy- 
telnik gazet, w którego wyobrażeniu 
komputer służy przeważnie do włamywa- 
nia się do banków, zabijania kosmitów na 
ekranie i oddawaniu się rozpuście w In- 
ternecie. A jednak, myślę, w samej natu- 
rze działania komputera jest także coś, co 
powoduje, że niezależnie od tego, czy 
przechowujemy na dysku dzieła Ojców 
Kościoła czy też fotografie bezpruderyj- 
nych dziewcząt, posługiwanie się nim 
wpływa na naszą zdatność moralną. 

To horrendalne przeświadczenie kłóci 
się z rozpowszechnionym dziś poglądem, 
jakoby narzędzia były same w sobie mo- 
ralnie obojętne. Nóż, powiada się, rów- 
nie dobrze służy do krojenia chleba, jak 
i do zabijania. Gdy u Szekspira widmo 
skrwawionego sztyletu pcha Makbeta do 
mordu, my, widzowie nowocześni, rozu- 
miemy od razu, że to tylko poetycko uję- 
ta psychologia. 

W epoce mniej nowoczesnej pewien 
mądry rabin utrzymywał natomiast, że 
z każdego ludzkiego wynalazku płynie ja- 
kaś nauka moralna. — Aj, rebe — dziwili się 
jego uczniowie — jaka też nauka moralna 
może płynąć na przykład z głupiego tele- 
grafu na poczcie? — Ze za każde słowo 
trzeba będzie w końcu zapłacić. — A z pę- 
dzącego automobilu, rebe? — Ze na dro- 
dze życia człowiekowi najbardziej po- 
trzebne są hamulce. — A jaka nauka płynie 
z telefonu? — Ze mówi się tu, ale słychać 
Tam — odparł rabin i poboznie wniósł 
oczy w górę. 

O tym, że również z komputera płynie 
surowa nauka moralna, przekonałem się 
niedawno na własnej skórze. Zamienia- 
łem akurat sektor startowy dysku, beztro- 
sko ignorując (a bo to pierwszy raz robię?) 
różne straszliwe ostrzeżenia, i gdy właśnie 


zignorowałem 
ostatnie, w ro- 
dzaju: 

are you really 
sure?, a dysk za- 
mruczał łagod- 
nie jak kotek, 
nagle Coś mi się 
przypomnia- 
ło... Już w na- 
stępnej sekun- 
dzie _ wiedzia- 
łem, że postąpi- 
łem lekkomyślnie, i wiedziałem też, że mój 
postępek drogo mnie będzie kosztował. 

W życiu pozakomputerowym podobnie 
jasne przeżycie związku między własnym 
czynem i jego następstwami zdarza się, 
wbrew pozorom, dosyć rzadko. Podkre- 
ślam: przeżycie, a nie suche „uświadomie- 
nie”, gdyż na poziomie wiedzy jest to ba- 
nał niewart złamanego grosza. O tym, że 
człowiek posiada moc tworzenia przy- 
czyn, które wplatają się w przyczynowo- 
skutkową tkaninę świata, „wie” każdy, ale 
realne życie nie toczy się w głowie. W po- 
toku codziennych wydarzeń zacierają się 
związki błahe: stłuczone kolana, palce 
przycięte w drzwiach, natomiast owoce 
najważniejszych decyzji z reguły dojrze- 
wają niespiesznie. Gdy zaś wreszcie po la- 
tach dojrzeją, nierzadko płaczemy nad so- 
bą, dziwiąc się za co los nas pokarał, choć 
oto ukaraliśmy przecież sami siebie. 

Doświadczanie własnego życia jako 
konsekwencji niegdyś dokonanych wy- 
borów nie przychodzi łatwo. Rozum 
dostarcza tylu usprawiedliwień, że na- 
wet nałogowy palacz umierający na ra- 
ka płuc potrafi zapomnieć o swoim 
pierwszym papierosie. Także współcze- 
sne instytucje działają destrukcyjnie na 
zasady moralne. 

Dla humanistów patrzących z obrzy- 
dzeniem na kombinerki zabrzmi to 
z pewnością okropnie, ale kto wie, czy — 
przymusowo ubezpieczeni od wszystkie- 
go — niedługo ocalenia fundamentów mo- 
ralnych cywilizacji nie będziemy zawdzię- 
czać właśnie maszynom. Wszak jeszcze 
tylko obcowanie z nimi wymaga pewnej 
elementarnej odpowiedzialności i może 
zrównoważyć wpływ zgubnego obcowa- 
nia z urzędnikami. 

Maszyna jest nieprzekupna, konsekwent- 
na i po swojemu sprawiedliwa: nieroz- 
ważnemu — oberwie rękę; niezapobiegli- 
wego — zawiedzie w krytycznej chwili. 
Nie kolaboruje z władzą, nie ześwini się, 
bo w domu „żona i dzieci”. Bodaj też i ko- 
munizm upadł głównie dlatego, ponie- 
waż w ustroju tym tak nikczemnie obcho- 


dzono się z maszynami. To one nie wy 
trzymały — a nie ludzie! 

Komputer potrafi udzielić człowieko 
wi lekcji moralnej lepiej niż przeciętn 
narzędzie. Licho załatana rura zapewn 
pęknie dopiero w okolicach najbliższegi 
Bożego Narodzenia, podczas gdy prz: 
pracy z komputerem istnieją tysiączn 
możliwości, by zrobić głupstwo, któreg« 
skutki będą widoczne natychmiast. W do 
datku nawet najbardziej nierozważne for 
matowanie dysku można jakoś przeżyć 
a potem zdobyć się jeszcze na refleksji 
nad swoim postępowaniem. Po nieroz 
ważnym wyprzedzaniu we mgle podobni: 
refleksja staje się zazwyczaj już tylk 
udziałem uczestników pogrzebu. 

Prostolinijność komputera budzi cza 
sem lęk u nowicjuszy: pliki nigdy nie si 
kasowane „trochę”, nie zapisane — zawszi 
giną bez wieści. Zarazem w trakcie nauk 
odkrywają, że klawiatura należy do inne 
go porządku, w którym przy podejmowa 
niu decyzji naprawdę obowiązuje ewan 
geliczne: Tak, tak. Nie, nie. Z tego punk 
tu widzenia każdy komputer zachowuj: 
się bowiem, jakby w istocie był maszyn: 
jednobitową! 

Niestety, twórcy oprogramowani: 
prześcigają się ostatnio w uprzyjemnia 
niu życia również największym lekko 
duchom. Ich ideałem jest nieograniczo 
ne „undo”, backup w tle wszystkiegi 
we wszystkie możliwe miejsca ora: 
sprytne kosze na śmieci, które jedyni 
udają kasowanie, przenosząc chyłkien 
pliki na następne pięć lat do ukrytegc 
katalogu. Na szczęście dla naszego roz 
woju moralnego Windows wciąż jesz 
cze się zawieszają... 

Jednak nie kazdemu przynosi to pożytek 
Nie tak dawno zastałem swoją znajom: 
wpatrującą się smętnie w ekran i powtarza 
jącą monotonnym głosem: Dlaczego on m 
to zrobił? Zapytana delikatnie, czy ma ja 
kieś kłopoty osobiste, odparła: Ach, nie. Tx 
tylko on — tu wskazała na monitor — znowi 
zjadł mi sprawozdanie dla szefa. 

Pomyślałem wtedy, że o duchowycl 
zaletach komputerów opowiem jej racze 
innym razem. Trudno bowiem przekona 
do nich kogoś, kto na dobry ład nie bar 
dzo zdaje sobie sprawę z tego, co czyni 
Duch wprawdzie wieje, kędy chce, al 
bieda w tym, że bez światła wiedzy łatw« 
go pomylić ze zwyczajnym wiatraczkiem 

Jak się okazuje, istnieją zatem takż: 
racje natury moralnej, aby regularnie czy 
tać CHIP-a. 


Lech Stępniewski jest niezależnym dziennikarzem, znanym 
z zainteresowań komputerowych; publikuje m.in. w „Polityce” 


© | MAGAZYN 
| Opinie 


Problemy? 


Janusz Korwin-Mikke 


a moim biurku stoi pecet. Stoi mo- 

dem. Stoi monitor. Leży mysz. 
Wszystko to produkowane jest przez pry- 
watne firmy — i działa. 

Wszystko jednak przyłączone jest do 
sztywnego łącza, za które regularnie pła- 
cę Telekomunikacji Polskiej SA Na ogół 
to łącze nie działa. TP SA jest bowiem 
państwowym monopolistą, którego 
otrzymaliśmy w prezencie od b. Kongre- 
su Liberalno-Demokratycznego — czyli 
cwaniaków, którzy podszyli się pod „libe- 
rałów” w tej właśnie postaci. 

100% akcji TP SA ma państwo. Czyli, 
w praktyce, urzędnik. A on sobie, jako 
monopolista bimba. 

Póki co, informatyka ma własne kło- 
poty. Jednym z nich jest właśnie wpisy- 
wanie się w wolny rynek. 

Dzięki wolnemu rynkowi, brakowi 
w tej branży związków zawodowych, nie- 
ruchawości biurokracji ( która na szczę- 
Ście nic a nic nie rozumie, Oo co 
w tym wszystkim chodzi) kom- 
puteryzacja rozwija się wspa- 
niale. Oczywiście: nie tam, 
gdzie państwo jej „pomaga”! 
Nie ma np. gorszej firmy, niż 
popierany przez państwo fran- 
cuskie „Bull”. Więc, oczywi- 
ście, biedne państwo polskie 
na prośbę ichnich frank-ma- 
sonów pośpieszyło (tzn.: na- 
sze demo-liberalne pachołki 
frank-masonów pośpieszyły — 
podobnie jak w przypadku 
„Berlieta” czy „Thompsona”; 
jak wiadomo, sprawy między 
masonami owiane są tajemni- 
cą — i dlatego p. Jacek Jerzy Pi- 
lchowski nie może się dowie- 
dzieć, kto jest odpowiedzial- 
ny za tę aferę!) zamówić wła- 
śnie u „Bulla” komputeryzację 
Ministerstwa Finansów. Ku ra- 
dości podatników system już 
szósty rok (od chwili przewidy- 
wania oddania do użytku) nie dzia- 
ła. Dobrze byłoby teraz zamówić popra- 
wienie tego spapranego systemu w jakimś 
państwowym instytucie — np. urugwaj- 
skim. Tam państwo też popiera kompute- 
ryzację i ma państwowych specjalistów 
z dyplomami. Murowane dalsze 6 lat od- 
pustu. Smutne dla podatników jest tylko 
to, że za tę przyjemność, czyli za brak 
komputerów trzeba jednak coś zapłacić... 

Wazżniejszym problemem jest regula- 
cja opłat za programy. Obecny system, 


gdzie 1/5 legal- 
nych  nabyw- 
ców płaci za 
siebie i za 4/5 
piratów — jest 
na dłuższą metę 
nie do utrzyma- 
nia. Trwa tylko 
dlatego, że ma- 
my absurdalny 
system  podat- 
kowy, w któ- 
rym _ legalny 
nabytek można odpisać od podatku. Po 
wprowadzeniu normalnych podatków 
procent legalnych nabywców spadłby za- 
pewne do 5 lub jednego procenta. 
Dlatego zdecydowanie opowiadam się 
za rozwiązaniem „tele-wizyjnym”. Dla- 
czego Alladyn ma podrzucać pomarań- 
czową piłkę — a nie z napisem „Coca-co- 
la”? Dlaczego muszę codziennie wpatry- 
wać się w obłoczki „Windows” — zamiast 
oglądać raz reklamę batoników „Mars” — 
a raz „Chio-Chips”? Albo pisma 


„CHIP”? W tej chwili programy mają już 


miliony odbiorców, firmy powinny pła- 
cić za reklamę w programach — a ludzie 
otrzymywać te nafaszerowane programy 
za darmo. I po problemie! Używanie pań- 
stwowej policji do łapania setek milio- 
nów piratów jest bez sensu. Jest to spra- 
wa przegrana; i im wcześniej firmy zda- 
dzą sobie z tego sprawę — tym lepiej. 
Przy okazji: poszukuję programisty 
umiejącego zmajstrować coś podobnego 
do „Alladyna” - na szczęście o niesłycha- 


5. EFlimka 


nie uproszczonej grafice. Chodzi o pro 
gram użytkowy! Mój adres: www 
upr.org.pl 

Wreszcie sprawa dla informatyki najważ 
niejsza: integracja rządów. 

Nie jest najważniejsza — gdyż rządy nigd: 
już nie zdołają zapanować nad tym ży 
wiołem, jakim stała się informatyka. Ni 
ma sposobu, by urzędnicy państwow 
zdołali przeczytać choćby 1% tego, « 
biega po np. Internecie — i odróżnić beł 
kot od istotnej informacji. Bez kłopot 
dowolną wiadomość szpiegowską potra 
fią zamaskować jako wypowiedź w dys 
kusji na liście dialogowej „o problemacl 
menstruacji”. Lub implementacji polityk 
zabezpieczania praw człowieka. Lul 
o ekologii. W bełkocie można przemyci: 
wszystko. Może trochę gorzej z obrazam 
— ale i to się rozwiąże. 

Hackerzy włamujący się do serweróv 
Pentagonu nie mają za sobą info-socjety 
Hackerzy walczący z kontrolą rządów na 
informacją mają 99% nas. Dlatego poradzi 
my sobie z rządem i jego śmiesznymi rosz 
czeniami. Zawsze przechytrzymy dowoln: 

system kontrolny. Tyle, ż 
kosztem straty czasu 
wysiłku i pieniędzy. 

No, ale wytłuma 
czenie rządowi, żi 
działa głupio — to ju: 
moja dziedzina! 

Natomiast z bełko 
tem poradzi sobie wol 
ny rynek. Za komun' 
marzyłem, stojąc w ko 
lejce do telefonu 
o osobnych budkacl 
dla kobiet. Dziś — niecl 
sobie baby (i chłop 
też!) gadają ile wlezie 
Za swoje pieniądze. In 
więcej firmy naprze 
ciągają drutów i pó 
GSM — tym taniej j; 
będę rozmawiał. 

I dokładnie to sam 
stanie się z Internetem 
Po jego pełnej komer 
cjalizacji — i podziale n. 
konkurencyjne, współ 
pracujące ze sobą w Sieci 

Bo oto porzucamy przeklęty XX wiel 
— wiek socjalizmu. Jesteśmy już jedną no 
gą w wolnym XXI wieku. Wieku neo-ka 
pitalizmu. Z nowymi narzędziami, stwo 
rzonymi przez dzielnych konstruktoróv 
i programistów. I nowymi problemami 

Z którymi już Wy, młodzi, będzieci 
się sami borykać! 


Janusz Korwin-Mikke — matematyk, brydżysta, teoretyk myśli 
politycznej. Lider Unii Polityki Realnej 


© | MA 
Opinie 


MAGAZYN EEEEEEEEENEEEZNENENENNENNNNNNNNNNNNNNA 


Jakiego komputera potrzebują Polacy? 


| zależności od potrzeb, każdy z nas 


potrzebuje innego rodzaju kom- 
putera oraz innego do niego oprogramo- 
wania, zdarza się zaś bardzo często, nie- 
stety, że ma zupełnie nieodpowiedni. Po- 
niżej ułożyliśmy parę ogólnych porad, ja- 
kie komputery byłyby dla kogo idealne 
i czym kierować się przy ich wyborze. 

Chronologicznie rzecz biorąc, najwcze- 
śniej — w czasach PRL-u najbardziej brako- 
wało nam takiego komputera , który po- 
trafiłby liczyć to, czego nie ma. Dla ele- 
mentarnego wówczas działania arytme- 
tyczno-ekonomicznego: gdybyśmy mieli 
więcej blachy wyprodukowaliśmy więcej 
konserw, niestety, nie mamy mięsa” nie 
opracowano żadnego programu i praw- 
dopodobnie dlatego nigdy nie poznano 
rozwiązania. Odłogiem leżały właściwie 
wszystkie wielkie problemy epoki, choćby 
taki program przeliczania walut, przy za- 
łożeniu, że 1 rubel wart był tyle co 1 do- 
lar, przy czym: 1 dolar + 1 rubel = 1 do- 
lar, ale kiedy od 1 dolara odjęło się 1 ru- 
bla to nic nie zostawało. 

Brak komputera, 
który mógłby to 
wszystko policzyć, 
doprowadził tę epo- 
kę do upadku. 

Warto zauważyć, że 
wtedy _ wystarczyłby 
wszystkim jeden i ten 
sam program, ai tak nie 
zdołano go wymyśleć. 
Obecnie rodzajów kom- 
puterów i oprogramowań 
musi już być cała gama. 

Czego innego natu- 
ralnie potrzebuje lewica, 
która nie radzi sobie bez 
programu, który uzgad- 
niałby wszystko co mó- 
wiła wcześniej z tym, co 
mówiła później. 

Dla każdej opcji poli- 
tycznej konieczne jest 
opracowanie innego pro- 
gramu, kiedy przestawać 
stosować rachunek € 
ekonomiczny. Dla 
komputera PSL-u £ 
hasłem, które automa- % 
tycznie anuluje rachunek J 
zysków i strat oraz ta- , 
bliczkę mnożenia byłoby 
słowo: „rolnik”. W pro- 
gramach dla ugrupowań 
solidarnościowych prawa przy- 


rody uchylane 
być by musiały 
słowem „etos”, 
przy czym np. 
w specjalnym 
programie dla 
Stoczni Gdań- 
skiej trzeba by 
znaleźć sposób 
przeliczania 
etosu na statek 
pełnomorski. 

W programy 
lewicowe powinno być wpisane, kiedy 
przestać stosować Dekalog. 

„Prawna własność” w komputerach le- 
wicowych powinna być zaprogramowana 
jako nienaruszalna od 1945 roku, 
a w komputerach prawicowych — do 1945 
roku. Komputer skrajnie prawicowy 
przez „prawną własność” musi rozumieć 
jedynie własność polską. Komputer ROP- 
u Jana Olszewskiego przy haśle „kapitał 
zagraniczny” i „supermarket” powinien 
dzwonić. Najbardziej radykalny 
komputer 


Zygmunta Wrzodaka, pożyczany czasen 
księdzu Jankowskiemu powinien mie 
program rozpoznający Zydów. 

W zależności od zapotrzebowani: 
użytkowników, programy automatycz 
nie zamieniać powinny słowo „nomen 
klatura” na „fachowiec” lub „kapitał za 
łożycielski” w komputerach SLD, a sło 
wo „bojówka” na „pokojowa manifesta 
cja” w komputerach prawicy. Odpo 
wiednio: komputery SLD nie powinn' 
w ogóle czytać hasła „pieniądze mo 
skiewskie”, a komputery prawicy: „abor 
cja ze względów społecznych”. Lewic 
przydałaby się baza danych na prawicę 
a prawicy — na lewicę. 

Stu najbogatszych Polaków potrzebo 
wałoby parku komputerów do zliczeni: 
wszystkich swych długów. Makleron 
gwałtownie potrzebny byłby system 
który określałby, w jaki sposób górę pa 
pierów, jaką mają, ktoś mógłby uznać zi 
wartościową. 

Policja powinna mieć komputer, któr' 
rozpoznawałby poszukiwanych przestęp 
ców w tych osobach, które akurat udał 
się złapać. 

Wielkie miasta muszą wy 
pracować jakąś koncepcję a 
robić w nich z samochodam 
w sytuacji, kiedy nie tylko ni: 
mogą one nigdzie jeździć al: 
i nigdzie stać. Komputer po 

winien wymyśleć jakąś trze 
cią możliwość. 

Dysko-polo powinno so 
bie skomputeryzować selek 
cję piosenkarzy, którzy mu 
szą odpowiadać surowyn 
warunkom, tj. żaden nie mo 
że śpiewać lepiej niż wygląd: 

i — mimo przeszukiwani: 

wszystkich kartotek- trudne 

już znaleźć następnych. 

Już ten pobieżny rejest 
potrzeb wskazuje, że icl 
większość nie jest przez kom 
putery zaspokajana i że naj 
bardziej potrzebne byłyb' 
do innych — niż są stosowam 
— celów. Otwiera to wielki 
pole do popisu przed wszyst 

kimi zdolnymi i ambitnym 
informatykami. Jak na razi 
— z rzeczy najbardziej prak 
tycznych — komputer służ: 
do tego, aby go sobie odpi 
sać od podatku, a następni 
podarować. 

Micbał Ogórek — dziennikarz, publicysta 


Gazety Wyborczej, autor uszczypliwych 
komentarzy nt. naszego życia politycznego 


8 


Opinie 


Miara sukcesu 


Andrzej Horodeński 


edaktorzy pism komputerowych 

w większości ulegają przesądnej 
wierze, że wydają swe pisma po prostu 
w tym celu, by ktoś je czytał. Tymczasem 
jak się człowiek dobrze zastanowi, to mu- 
si dojść do wniosku, że wydawanie pisma 
informatycznego jest zadaniem we- 
wnętrznie sprzecznym. 

Jaki cel może przyświecać osobom, 
które biorą do ręki pismo informatyczne 
a nie np. polityczne, kulturalne czy rolni- 
cze? Pozornie oczywista odpowiedź mó- 
wi, że osoby te znalazły się w posiadaniu 
komputera i teraz chcą się dowiedzieć, 
co i w jaki sposób można z tym kompu- 
terem zrobić, jak wybrnąć z błędów i jak 
ich unikać. Oczekiwaniom tak zdefinio- 
wanego Czytelnika nie da się jednak 
sprostać, bo jak można żądać, by wszyscy 
Czytelnicy, czy choćby ich większość, 
akurat teraz, w tym miesiącu (mówimy 
o miesięczniku) stała przed tymi proble- 
mami, których rozwiązanie właśnie zo- 
stało opisane na łamach? Jak spowodo- 
wać, by akurat w tym miesiącu Czytelni- 
cy robili właśnie te błędy, sposób unik- 
nięcia których Im podaliśmy w bieżącym 
numerze? Nawet gdyby wszyscy użyt- 
kownicy komputera robili te same błędy, 
to i tak nie będą ich robić w tym samym 
czasie i w tej samej kolejności. 

Wiadomo też, że fani komputerów nie 
są zbyt podatni na porady. Raczej od- 
wrotnie — mają oni skłonność do docho- 
dzenia do wszystkiego bez niczyjej pomo- 
cy, z czego czerpią powody do zarozu- 
miałości wobec tych, którzy władzy nad 
komputerem jeszcze nie posiedli. Może 
właśnie tu tkwi tajemnica fenomenu po- 
wodzenia czasopism, których treść nie 
jest nikomu potrzebna — ludzie czytają pi- 
smo po to, by mieć przyjemność z konsta- 
tacji w rodzaju: „ale głupoty i banały wy- 
pisują ci redaktorzy!” 

Chcąc przynajmniej częściowo uciec 
od dylematów poradnictwa, pisma kom- 
puterowe publikują tzw. testy sprzętu 
i oprogramowania, niejako w imieniu 
Czytelnika sprawdzając, czy dany pro- 
dukt wart jest kupienia — CHIP ma na 
tym polu spory dorobek. Jest to jednak 
ucieczka z deszczu pod rynnę i to z wie- 
lu powodów. Po pierwsze, z tego, że eg- 
zemplarz jakiegoś produktu pracował 
w redakcji poprawnie wcale nie wynika, 
że inny egzemplarz, kupiony przez Czy- 
telnika, nie popsuje się w trzy dni po za- 
kupie albo, co gorsza, tuż po wygaśnięciu 
gwarancji. Jeśli Czytelnik doznał zawodu, 


to będzie 
skłonny winić 
redakcję — pi- 
sma, które 
opublikowało 
pozytywny 
wynik _oglę- 
dzin. Po dru- 
gie, redakcja 
z samej istoty 
rzeczy nie jest 
w stanie obiek- 
tywnie spraw- 
dzić, czy produkt jest naprawdę „dobry”, 
ponieważ i tak kazdy będzie go używał 
do innych celów. 

Modne w pewnych kręgach teorie pra- 
soznawcze głoszą, że pisma wydaje się po 
to, by móc sprzedawać reklamy. Prawda 
to czy nie, Reklamodawcy są ważnymi 
klientami pisma, w tym także komputero- 
wego. A co leży w interesie Reklamodaw- 
cy? Po pierwsze — żeby w piśmie były za- 
mieszczone wyłącznie pochlebne artykuły 
o Reklamodawcy i jego produktach, no 
i żadnych wiadomości, dobrych czy złych, 
o jego konkurencji i jej produktach. To 
poważny dylemat towarzyszący wydawa- 
niu pisma — wystarczy mieć dwóch konku- 
rujących Reklamodawców, by nie móc 
spełnić ich oczekiwań, a na ogół po- 
trzeba ich co najmniej 
około — nomen 
omen — pięćdzie- 
sięciu. Po drugie 
— Reklamodaw- 
cy zależy też na 
tym, by jego re- 
klama docierała 
do możliwie 
wielkiej _ liczby 
potencjalnych 
klientów — czyli na 
wysokim  nakła- 
dzie pisma — oraz 
na niskiej cenie re- 
klamy; między jed- 
nym a drugim Re- 
klamodawca nie 
widzi żadnej 
sprzeczności. 

Reklamodawca 
musi też jakoś 
wierzyć, że to 
właśnie Czy- 
telnik nasze- 
go pisma jest 
dobrym kan- 
dydatem na 
klienta Rekla- 
modawcy. Nie- 
stety nikt jeszcze 
nie wymyślił sposobu, 
jak go o tym przekonać. 


MAGAZYN EEEEEEEEEZZEZZNNNNZENZNZZNNNNNNNM 


Wreszcie Wydawca — jego marzenien 
jest wydawać pismo nie zawierające żad 
nych artykułów, by nie musieć płacić hono 
rariów autorom i redaktorom ani się z ni 
mi użerać. Dla Wydawcy jest najlepiej, gd: 
pismo jest wydawane w jak najmniejsze 
liczbie egzemplarzy (minimalne koszt 
druku) i zawiera wyłącznie bardzo drogi: 
reklamy. Proszę to porównać z interesen 
Reklamodawcy... Oczywiście, oczekiwai 
Wydawcy żadna redakcja nie jest w stani 
spełnić choćby w przybliżeniu. Sprawa jes 
tym bardziej śliska, że to właśnie Wydawc. 
jest pracodawcą członków redakcji. 

Łamy popularnego pisma informatycz 
nego, jakim jest m.in. miesięcznik CHIP, tt 
pole, na którym trwa bezwzględna wojni 
między racjami najzupełniej sprzecznymi 
niemożliwymi do pogodzenia. Jeśli więc ja 
kaś redakcja potrafi w dobrej kondycj 
przeżyć wewnątrz bermudzkiego trójkąt. 
Czytelnik-Reklamodawca-Wydawca aż 5! 
miesięcy i wydać aż 50 numerów pisma, tt 
bez względu na to, czy budzi to podziw cz; 
zawiść (najpewniej jedno i drugie), uczciw: 
ocena tego osiągnięcia może mieć tylko je 
den wyraz — owacja na stojąco. 


Andrzej Horodeński — fizyk, dziennikarz, do niedawna redakto 
naczelny magazynu kompyterowego „ENTER” 


© | MAGAZYN 
| Opinie 


Problemy? 


Janusz Korwin-Mikke 


a moim biurku stoi pecet. Stoi mo- 

dem. Stoi monitor. Leży mysz. 
Wszystko to produkowane jest przez pry- 
watne firmy — i działa. 

Wszystko jednak przyłączone jest do 
sztywnego łącza, za które regularnie pła- 
cę Telekomunikacji Polskiej SA Na ogół 
to łącze nie działa. TP SA jest bowiem 
państwowym monopolistą, którego 
otrzymaliśmy w prezencie od b. Kongre- 
su Liberalno-Demokratycznego — czyli 
cwaniaków, którzy podszyli się pod „libe- 
rałów” w tej właśnie postaci. 

100% akcji TP SA ma państwo. Czyli, 
w praktyce, urzędnik. A on sobie, jako 
monopolista bimba. 

Póki co, informatyka ma własne kło- 
poty. Jednym z nich jest właśnie wpisy- 
wanie się w wolny rynek. 

Dzięki wolnemu rynkowi, brakowi 
w tej branży związków zawodowych, nie- 
ruchawości biurokracji ( która na szczę- 
Ście nic a nic nie rozumie, Oo co 
w tym wszystkim chodzi) kom- 
puteryzacja rozwija się wspa- 
niale. Oczywiście: nie tam, 
gdzie państwo jej „pomaga”! 
Nie ma np. gorszej firmy, niż 
popierany przez państwo fran- 
cuskie „Bull”. Więc, oczywi- 
ście, biedne państwo polskie 
na prośbę ichnich frank-ma- 
sonów pośpieszyło (tzn.: na- 
sze demo-liberalne pachołki 
frank-masonów pośpieszyły — 
podobnie jak w przypadku 
„Berlieta” czy „Thompsona”; 
jak wiadomo, sprawy między 
masonami owiane są tajemni- 
cą — i dlatego p. Jacek Jerzy Pi- 
lchowski nie może się dowie- 
dzieć, kto jest odpowiedzial- 
ny za tę aferę!) zamówić wła- 
śnie u „Bulla” komputeryzację 
Ministerstwa Finansów. Ku ra- 
dości podatników system już 
szósty rok (od chwili przewidy- 
wania oddania do użytku) nie dzia- 
ła. Dobrze byłoby teraz zamówić popra- 
wienie tego spapranego systemu w jakimś 
państwowym instytucie — np. urugwaj- 
skim. Tam państwo też popiera kompute- 
ryzację i ma państwowych specjalistów 
z dyplomami. Murowane dalsze 6 lat od- 
pustu. Smutne dla podatników jest tylko 
to, że za tę przyjemność, czyli za brak 
komputerów trzeba jednak coś zapłacić... 

Wazżniejszym problemem jest regula- 
cja opłat za programy. Obecny system, 


gdzie 1/5 legal- 
nych  nabyw- 
ców płaci za 
siebie i za 4/5 
piratów — jest 
na dłuższą metę 
nie do utrzyma- 
nia. Trwa tylko 
dlatego, że ma- 
my absurdalny 
system  podat- 
kowy, w któ- 
rym _ legalny 
nabytek można odpisać od podatku. Po 
wprowadzeniu normalnych podatków 
procent legalnych nabywców spadłby za- 
pewne do 5 lub jednego procenta. 
Dlatego zdecydowanie opowiadam się 
za rozwiązaniem „tele-wizyjnym”. Dla- 
czego Alladyn ma podrzucać pomarań- 
czową piłkę — a nie z napisem „Coca-co- 
la”? Dlaczego muszę codziennie wpatry- 
wać się w obłoczki „Windows” — zamiast 
oglądać raz reklamę batoników „Mars” — 
a raz „Chio-Chips”? Albo pisma 


„CHIP”? W tej chwili programy mają już 


miliony odbiorców, firmy powinny pła- 
cić za reklamę w programach — a ludzie 
otrzymywać te nafaszerowane programy 
za darmo. I po problemie! Używanie pań- 
stwowej policji do łapania setek milio- 
nów piratów jest bez sensu. Jest to spra- 
wa przegrana; i im wcześniej firmy zda- 
dzą sobie z tego sprawę — tym lepiej. 
Przy okazji: poszukuję programisty 
umiejącego zmajstrować coś podobnego 
do „Alladyna” - na szczęście o niesłycha- 


5. EFlimka 


nie uproszczonej grafice. Chodzi o pro 
gram użytkowy! Mój adres: www 
upr.org.pl 

Wreszcie sprawa dla informatyki najważ 
niejsza: integracja rządów. 

Nie jest najważniejsza — gdyż rządy nigd: 
już nie zdołają zapanować nad tym ży 
wiołem, jakim stała się informatyka. Ni 
ma sposobu, by urzędnicy państwow 
zdołali przeczytać choćby 1% tego, « 
biega po np. Internecie — i odróżnić beł 
kot od istotnej informacji. Bez kłopot 
dowolną wiadomość szpiegowską potra 
fią zamaskować jako wypowiedź w dys 
kusji na liście dialogowej „o problemacl 
menstruacji”. Lub implementacji polityk 
zabezpieczania praw człowieka. Lul 
o ekologii. W bełkocie można przemyci: 
wszystko. Może trochę gorzej z obrazam 
— ale i to się rozwiąże. 

Hackerzy włamujący się do serweróv 
Pentagonu nie mają za sobą info-socjety 
Hackerzy walczący z kontrolą rządów na 
informacją mają 99% nas. Dlatego poradzi 
my sobie z rządem i jego śmiesznymi rosz 
czeniami. Zawsze przechytrzymy dowoln: 

system kontrolny. Tyle, ż 
kosztem straty czasu 
wysiłku i pieniędzy. 

No, ale wytłuma 
czenie rządowi, żi 
działa głupio — to ju: 
moja dziedzina! 

Natomiast z bełko 
tem poradzi sobie wol 
ny rynek. Za komun' 
marzyłem, stojąc w ko 
lejce do telefonu 
o osobnych budkacl 
dla kobiet. Dziś — niecl 
sobie baby (i chłop 
też!) gadają ile wlezie 
Za swoje pieniądze. In 
więcej firmy naprze 
ciągają drutów i pó 
GSM — tym taniej j; 
będę rozmawiał. 

I dokładnie to sam 
stanie się z Internetem 
Po jego pełnej komer 
cjalizacji — i podziale n. 
konkurencyjne, współ 
pracujące ze sobą w Sieci 

Bo oto porzucamy przeklęty XX wiel 
— wiek socjalizmu. Jesteśmy już jedną no 
gą w wolnym XXI wieku. Wieku neo-ka 
pitalizmu. Z nowymi narzędziami, stwo 
rzonymi przez dzielnych konstruktoróv 
i programistów. I nowymi problemami 

Z którymi już Wy, młodzi, będzieci 
się sami borykać! 


Janusz Korwin-Mikke — matematyk, brydżysta, teoretyk myśli 
politycznej. Lider Unii Polityki Realnej 


© | MA 
Opinie 


MAGAZYN EEEEEEEEENEEEZNENENENNENNNNNNNNNNNNNNA 


Jakiego komputera potrzebują Polacy? 


| zależności od potrzeb, każdy z nas 


potrzebuje innego rodzaju kom- 
putera oraz innego do niego oprogramo- 
wania, zdarza się zaś bardzo często, nie- 
stety, że ma zupełnie nieodpowiedni. Po- 
niżej ułożyliśmy parę ogólnych porad, ja- 
kie komputery byłyby dla kogo idealne 
i czym kierować się przy ich wyborze. 

Chronologicznie rzecz biorąc, najwcze- 
śniej — w czasach PRL-u najbardziej brako- 
wało nam takiego komputera , który po- 
trafiłby liczyć to, czego nie ma. Dla ele- 
mentarnego wówczas działania arytme- 
tyczno-ekonomicznego: gdybyśmy mieli 
więcej blachy wyprodukowaliśmy więcej 
konserw, niestety, nie mamy mięsa” nie 
opracowano żadnego programu i praw- 
dopodobnie dlatego nigdy nie poznano 
rozwiązania. Odłogiem leżały właściwie 
wszystkie wielkie problemy epoki, choćby 
taki program przeliczania walut, przy za- 
łożeniu, że 1 rubel wart był tyle co 1 do- 
lar, przy czym: 1 dolar + 1 rubel = 1 do- 
lar, ale kiedy od 1 dolara odjęło się 1 ru- 
bla to nic nie zostawało. 

Brak komputera, 
który mógłby to 
wszystko policzyć, 
doprowadził tę epo- 
kę do upadku. 

Warto zauważyć, że 
wtedy _ wystarczyłby 
wszystkim jeden i ten 
sam program, ai tak nie 
zdołano go wymyśleć. 
Obecnie rodzajów kom- 
puterów i oprogramowań 
musi już być cała gama. 

Czego innego natu- 
ralnie potrzebuje lewica, 
która nie radzi sobie bez 
programu, który uzgad- 
niałby wszystko co mó- 
wiła wcześniej z tym, co 
mówiła później. 

Dla każdej opcji poli- 
tycznej konieczne jest 
opracowanie innego pro- 
gramu, kiedy przestawać 
stosować rachunek € 
ekonomiczny. Dla 
komputera PSL-u £ 
hasłem, które automa- % 
tycznie anuluje rachunek J 
zysków i strat oraz ta- , 
bliczkę mnożenia byłoby 
słowo: „rolnik”. W pro- 
gramach dla ugrupowań 
solidarnościowych prawa przy- 


rody uchylane 
być by musiały 
słowem „etos”, 
przy czym np. 
w specjalnym 
programie dla 
Stoczni Gdań- 
skiej trzeba by 
znaleźć sposób 
przeliczania 
etosu na statek 
pełnomorski. 

W programy 
lewicowe powinno być wpisane, kiedy 
przestać stosować Dekalog. 

„Prawna własność” w komputerach le- 
wicowych powinna być zaprogramowana 
jako nienaruszalna od 1945 roku, 
a w komputerach prawicowych — do 1945 
roku. Komputer skrajnie prawicowy 
przez „prawną własność” musi rozumieć 
jedynie własność polską. Komputer ROP- 
u Jana Olszewskiego przy haśle „kapitał 
zagraniczny” i „supermarket” powinien 
dzwonić. Najbardziej radykalny 
komputer 


Zygmunta Wrzodaka, pożyczany czasen 
księdzu Jankowskiemu powinien mie 
program rozpoznający Zydów. 

W zależności od zapotrzebowani: 
użytkowników, programy automatycz 
nie zamieniać powinny słowo „nomen 
klatura” na „fachowiec” lub „kapitał za 
łożycielski” w komputerach SLD, a sło 
wo „bojówka” na „pokojowa manifesta 
cja” w komputerach prawicy. Odpo 
wiednio: komputery SLD nie powinn' 
w ogóle czytać hasła „pieniądze mo 
skiewskie”, a komputery prawicy: „abor 
cja ze względów społecznych”. Lewic 
przydałaby się baza danych na prawicę 
a prawicy — na lewicę. 

Stu najbogatszych Polaków potrzebo 
wałoby parku komputerów do zliczeni: 
wszystkich swych długów. Makleron 
gwałtownie potrzebny byłby system 
który określałby, w jaki sposób górę pa 
pierów, jaką mają, ktoś mógłby uznać zi 
wartościową. 

Policja powinna mieć komputer, któr' 
rozpoznawałby poszukiwanych przestęp 
ców w tych osobach, które akurat udał 
się złapać. 

Wielkie miasta muszą wy 
pracować jakąś koncepcję a 
robić w nich z samochodam 
w sytuacji, kiedy nie tylko ni: 
mogą one nigdzie jeździć al: 
i nigdzie stać. Komputer po 

winien wymyśleć jakąś trze 
cią możliwość. 

Dysko-polo powinno so 
bie skomputeryzować selek 
cję piosenkarzy, którzy mu 
szą odpowiadać surowyn 
warunkom, tj. żaden nie mo 
że śpiewać lepiej niż wygląd: 

i — mimo przeszukiwani: 

wszystkich kartotek- trudne 

już znaleźć następnych. 

Już ten pobieżny rejest 
potrzeb wskazuje, że icl 
większość nie jest przez kom 
putery zaspokajana i że naj 
bardziej potrzebne byłyb' 
do innych — niż są stosowam 
— celów. Otwiera to wielki 
pole do popisu przed wszyst 

kimi zdolnymi i ambitnym 
informatykami. Jak na razi 
— z rzeczy najbardziej prak 
tycznych — komputer służ: 
do tego, aby go sobie odpi 
sać od podatku, a następni 
podarować. 

Micbał Ogórek — dziennikarz, publicysta 


Gazety Wyborczej, autor uszczypliwych 
komentarzy nt. naszego życia politycznego 


8 


Opinie 


Miara sukcesu 


Andrzej Horodeński 


edaktorzy pism komputerowych 

w większości ulegają przesądnej 
wierze, że wydają swe pisma po prostu 
w tym celu, by ktoś je czytał. Tymczasem 
jak się człowiek dobrze zastanowi, to mu- 
si dojść do wniosku, że wydawanie pisma 
informatycznego jest zadaniem we- 
wnętrznie sprzecznym. 

Jaki cel może przyświecać osobom, 
które biorą do ręki pismo informatyczne 
a nie np. polityczne, kulturalne czy rolni- 
cze? Pozornie oczywista odpowiedź mó- 
wi, że osoby te znalazły się w posiadaniu 
komputera i teraz chcą się dowiedzieć, 
co i w jaki sposób można z tym kompu- 
terem zrobić, jak wybrnąć z błędów i jak 
ich unikać. Oczekiwaniom tak zdefinio- 
wanego Czytelnika nie da się jednak 
sprostać, bo jak można żądać, by wszyscy 
Czytelnicy, czy choćby ich większość, 
akurat teraz, w tym miesiącu (mówimy 
o miesięczniku) stała przed tymi proble- 
mami, których rozwiązanie właśnie zo- 
stało opisane na łamach? Jak spowodo- 
wać, by akurat w tym miesiącu Czytelni- 
cy robili właśnie te błędy, sposób unik- 
nięcia których Im podaliśmy w bieżącym 
numerze? Nawet gdyby wszyscy użyt- 
kownicy komputera robili te same błędy, 
to i tak nie będą ich robić w tym samym 
czasie i w tej samej kolejności. 

Wiadomo też, że fani komputerów nie 
są zbyt podatni na porady. Raczej od- 
wrotnie — mają oni skłonność do docho- 
dzenia do wszystkiego bez niczyjej pomo- 
cy, z czego czerpią powody do zarozu- 
miałości wobec tych, którzy władzy nad 
komputerem jeszcze nie posiedli. Może 
właśnie tu tkwi tajemnica fenomenu po- 
wodzenia czasopism, których treść nie 
jest nikomu potrzebna — ludzie czytają pi- 
smo po to, by mieć przyjemność z konsta- 
tacji w rodzaju: „ale głupoty i banały wy- 
pisują ci redaktorzy!” 

Chcąc przynajmniej częściowo uciec 
od dylematów poradnictwa, pisma kom- 
puterowe publikują tzw. testy sprzętu 
i oprogramowania, niejako w imieniu 
Czytelnika sprawdzając, czy dany pro- 
dukt wart jest kupienia — CHIP ma na 
tym polu spory dorobek. Jest to jednak 
ucieczka z deszczu pod rynnę i to z wie- 
lu powodów. Po pierwsze, z tego, że eg- 
zemplarz jakiegoś produktu pracował 
w redakcji poprawnie wcale nie wynika, 
że inny egzemplarz, kupiony przez Czy- 
telnika, nie popsuje się w trzy dni po za- 
kupie albo, co gorsza, tuż po wygaśnięciu 
gwarancji. Jeśli Czytelnik doznał zawodu, 


to będzie 
skłonny winić 
redakcję — pi- 
sma, które 
opublikowało 
pozytywny 
wynik _oglę- 
dzin. Po dru- 
gie, redakcja 
z samej istoty 
rzeczy nie jest 
w stanie obiek- 
tywnie spraw- 
dzić, czy produkt jest naprawdę „dobry”, 
ponieważ i tak kazdy będzie go używał 
do innych celów. 

Modne w pewnych kręgach teorie pra- 
soznawcze głoszą, że pisma wydaje się po 
to, by móc sprzedawać reklamy. Prawda 
to czy nie, Reklamodawcy są ważnymi 
klientami pisma, w tym także komputero- 
wego. A co leży w interesie Reklamodaw- 
cy? Po pierwsze — żeby w piśmie były za- 
mieszczone wyłącznie pochlebne artykuły 
o Reklamodawcy i jego produktach, no 
i żadnych wiadomości, dobrych czy złych, 
o jego konkurencji i jej produktach. To 
poważny dylemat towarzyszący wydawa- 
niu pisma — wystarczy mieć dwóch konku- 
rujących Reklamodawców, by nie móc 
spełnić ich oczekiwań, a na ogół po- 
trzeba ich co najmniej 
około — nomen 
omen — pięćdzie- 
sięciu. Po drugie 
— Reklamodaw- 
cy zależy też na 
tym, by jego re- 
klama docierała 
do możliwie 
wielkiej _ liczby 
potencjalnych 
klientów — czyli na 
wysokim  nakła- 
dzie pisma — oraz 
na niskiej cenie re- 
klamy; między jed- 
nym a drugim Re- 
klamodawca nie 
widzi żadnej 
sprzeczności. 

Reklamodawca 
musi też jakoś 
wierzyć, że to 
właśnie Czy- 
telnik nasze- 
go pisma jest 
dobrym kan- 
dydatem na 
klienta Rekla- 
modawcy. Nie- 
stety nikt jeszcze 
nie wymyślił sposobu, 
jak go o tym przekonać. 


MAGAZYN EEEEEEEEEZZEZZNNNNZENZNZZNNNNNNNM 


Wreszcie Wydawca — jego marzenien 
jest wydawać pismo nie zawierające żad 
nych artykułów, by nie musieć płacić hono 
rariów autorom i redaktorom ani się z ni 
mi użerać. Dla Wydawcy jest najlepiej, gd: 
pismo jest wydawane w jak najmniejsze 
liczbie egzemplarzy (minimalne koszt 
druku) i zawiera wyłącznie bardzo drogi: 
reklamy. Proszę to porównać z interesen 
Reklamodawcy... Oczywiście, oczekiwai 
Wydawcy żadna redakcja nie jest w stani 
spełnić choćby w przybliżeniu. Sprawa jes 
tym bardziej śliska, że to właśnie Wydawc. 
jest pracodawcą członków redakcji. 

Łamy popularnego pisma informatycz 
nego, jakim jest m.in. miesięcznik CHIP, tt 
pole, na którym trwa bezwzględna wojni 
między racjami najzupełniej sprzecznymi 
niemożliwymi do pogodzenia. Jeśli więc ja 
kaś redakcja potrafi w dobrej kondycj 
przeżyć wewnątrz bermudzkiego trójkąt. 
Czytelnik-Reklamodawca-Wydawca aż 5! 
miesięcy i wydać aż 50 numerów pisma, tt 
bez względu na to, czy budzi to podziw cz; 
zawiść (najpewniej jedno i drugie), uczciw: 
ocena tego osiągnięcia może mieć tylko je 
den wyraz — owacja na stojąco. 


Andrzej Horodeński — fizyk, dziennikarz, do niedawna redakto 
naczelny magazynu kompyterowego „ENTER” 


| Krótkie testy: karty wideo, drukarki, zasilacze awaryjne, skanery 


Wytajnie i tanio 
myślą o amatorach cyfro- 
wej obróbki wideo firma 

Fast Multimedia AG wprowa- 

dziła na rynek tanią kartę Avia- 

tor Speed. Karta przeznaczona 


zarówno do przechwytywania 
pojedynczych klatek, jaki nagry- 


Sprzętowa kompresja 
danych pozwala osiągnąć 
dobrą jakość nagrywanych 
sekwencji 


wania sekwencji wideo na dysk, 
nie ma możliwości wysłania 
obrazu na zewnętrzne urządze- 
nie wideo. Aviator obsługuje 


systemy PALi NTSC. Sygnał wi- 
deo może być podawany na jed- 
no z trzech wejść (dwa compo- 
site i jedno S-Video). Pozwala to 
na pracę z wieloma źródłami 
i programowe ich przełączanie. 
Przechwytywane sekwencje wi- 
deo zapisywane są w formacie 
AVI, przy czym dane kompreso- 
wanesą w standardzie Indeo 3.2. 

Wystarczającą wydajność za- 
pewnia karcie sprzętowe wspo- 
maganie kompresji. Odpowie- 
dzialność za „zgniatanie” da- 
nych spoczywa na specjalizo- 
wanym procesorze 1750 firmy 
Intel, taktowanym z częstotli- 
wością 25 MHz. Wyposażony 
w listę specjalnych instrukcji wi- 
deo osiąga maksymalną prze- 
pustowość do 50 MB/s. Dzięki 
temu sekwencje filmowe mogą 
być nagrywane z prędkością 25 
fps (frames per second) (PAL) 
lub 30 fps (NTSC) w trzech do- 


stępnych / rozdzielczościach: 


Drukarnia na kółkach 


klasie drukarek lasero- 

wych Optra N plus jest 
przedstawicielem elity w swojej 
klasie. Jej przeznaczenie to du- 
że biura, firmy DTP i biura kon- 
strukcyjne. Przemawiają za tym 
zarówno parametry, jak i cena. 

Standardowo na wyposaże- 
niu są 4 lub 16 MB pamięci 
wspomagane przez technikę za- 
rządzania pamięcią — RAM- 
Smart. Dwa podajniki mie- 
szczące po 500 arkuszy umożli- 
wiają załadowanie papieru 
o maksymalnym formacie A3, 
dodatkowo posiadają czujniki 
informujące o ilości pozostają- 
cego w nich papieru. Podajnik 
ręczny pozwala na umieszcze- 
nie w nim 100 kartek i płaski 
przebieg papieru. 

Panel sterowania zbudowa- 
no zwyświetlacza LCD isześciu 
przycisków, które w wygodny 
sposób pozwalają nawigować 
po hierarchicznym menu. 


L70 FH 


Drukarkę możemy dołączyć za 
pomocą szybkiego portu rów- 
noległego, szeregowego 
i dwóch opcjonalnych kart sie- 
ciowych. Ciekawostką jest to, 
że dane mogą być dostarczane 
jednocześnie z trzech źródeł np. 
z dwóch różnych sieci i kompu- 
tera lokalnego. Emulacja Post- 
Scriptu i PCL umożliwia druko- 
wanie praktycznie ze wszyst- 
kich aplikacji i platform. Do 
dyspozycji mamy wbudowane 
kroje ponad 100 czcionek. 
Dostarczone sterowniki 
i oprogramowanie sterujące 
MarkVision pozwalają na 
podłączenie do imponującej 
gamy sprzętu komputerowe- 
go — od PC do mainframe. 
Wygodny i uniwersalny pro- 
gram do zdalnego zarządza- 
nia czyni pracę administrato- 
ra łatwą i przyjemną, a moż- 
liwość zablokowania panelu 
na drukarce chroni przed 


EJ dobra jakość nagranych 
sekwencji 


EJ niska cena 
EJ bogate oprogramowanie 
[FF brak odpowiednich kabli 


Aviator Speed || | 


Rozdzielczość: maks. 320x240 (RGB, 
maks. 736x552 (YUV 4:1:1) 
maks. 640x480 (YUV 16:1:1) 


Format: Indeo 3.2 


Producent: 6 Multimedia 


http://www.fest-multimedia.com/ 


Cena: ok. 440 zł 


160x120, 240x180, 320x240. 
Aviator nie ma możliwości sa- 
modzielnego nagrywania 
dźwięku. Do tego celu wyko- 
rzystuje zainstalowaną w kom- 
puterze kartę dźwiękową. 


EJ szybkość 
EJ opcja druku dwustronnego 


EJ dobre oprogramowanie 
zarządzające 


[ brak lokalizacji oprogramo- 
wania i dokumentacji 


przypadkowymi / zmianami 
konfiguracji. Globalne ustawie- 
nia mogą być indywidualnie 
zmieniane przez poszczegól- 
nych użytkowników, a dostęp- 
nanp. wsterownikach dla Win- 
dows 95, liczba opcj nawet ze- 
cera może wprawić w zakłopo- 
tanie. Wrażenie pogłębia ofero- 
wana rozdzielczość 600 dpi, in- 
terpolowana do 1200 przy uży- 


Wydruki testowe uzyskiwane 
z Optry należą do najlepszych 


Nagrywany obraz cechowała 
dobra jakość. Jedynie przy ma- 
ksymalnych ustawieniach poja- 
wił się wyraźny efekt kwanto- 
wania. Parametry obrazu (jas- 
ność, nasycenie i kontrast) moż- 
na było płynnie regulować. 
Pewne kłopoty pojawiły się 
podczas nagrywania sekwencji 
z 16-bitowym dźwiękiem ste- 
reo o częstotliwości próbkowa- 
nia 44,1 kHz. Zapisany dźwięk 
był poważnie zniekształcony. 
Przy niższych wymaganiach ja- 
kość nagrań była bez zarzutu. 

Oprócz formatu RGB wyko- 
rzystywanego przy przechwy- 
tywaniu sekwencji wideo, do- 
stępne są dwa formaty YUV: 
4:1:1 oraz 16:1:1. Można je 
wykorzystywać przy nagrywa- 
niu pojedynczych klatek. Wte- 
dy maksymalne rozdzielczości 
wynoszą odpowiednio 768x 
576 i 640x480 pikseli. 

Do karty dołączono bogate 
oprogramowanie. Pozasterow- 
nikami użytkownik otrzymuje 
pakiet Video Studio 2 firmy 
Ulead Systems. 

Antoni Bartos 


Lexmark Optra N Pro 


Procesor i pamięć: Intel 1960, 
4-64 MB RAM 


Rozdzielczość: 600 dpi interpolo- 
wane do 1200 (PQET, IET) 


Producent: Lexmark 
http://www.lexmark.com/ 


Cena: 17 200 zł 


ciu algorytmów PQET i IET 
(wydruki testowe należą do naj- 
lepszych) i to na dodatek przy 
prędkości 24 stron na minutę. 
Optra N plus może dodatko- 
wo zostać zaopatrzona w po- 
dajnik papieru na 2000 arkuszy 
i duplekser pozwalający druko- 
wać dwustronnie. Pamięć mo- 
zemy rozbudować do 64 MB, 
dodać 100 MB „twardziela” 

i 4 MB pamięci nieulotnej. 
Obszerna i szczegółowa do- 
kumentacja oraz opcje oszczę- 
dzania energii i tonera uzupeł- 
niają obraz tej małej „drukarni”. 
Dariusz Bogdański 


Czerwiec 6/97 


FI A KH LP VW A IK. KRRZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNA 


U rządzenia komputerowe 
są bardzo często narażo- 
ne na uszkodzenia spowodo- 
wane niestabilnością sieci elek- 
trycznej. Aby zabezpieczyć 
sprzęt przed takimi awariami, 
stworzono zasilacze awaryjne, 
zwane w skrócie UPS. Potrafią 
one filtrować napięcie oraz po- 
siadają własne bate- 
rie, służące podtrzy- 
mywaniu zasilania 
w przypadku zaniku 
lub spadku mocy 
w Sieci. 

Do testów redakcji 
trafił UPS francuskiej 
firmy Merlin-Gerin: 
Pulsar ESVS. Oferuje 
on zabezpieczanie 
urządzeń o łącznym 
poborze mocy nie 
przekraczającym 
280 W (450 VA). Za- 
silacz został zamknię- 
ty w małej, estetycz- 


Bezpiecznie i stabilnie 


Elegancka 
obudowa odróż- 
nia Pulsara od 
innych zasilaczy 
awaryjnych 


nej obudowie. Najej przedniej 
Ściance umieszczono prosty 
panel kontrolny, składający 
się z dwóch przycisków oraz 
pięciu diód, informujących 
o aktualnym stanie naładowa- 
nia baterii i ewentualnych 
awariach. Z tyłu znajdują się 
dwa gniazda zasilające oraz 
złącze RS-232. 
Dzięki zastosowa- 
niu technologii wy- 
sokiej częstotliwo- 
ści, producentowi 
udało się ograni- 
czyć masę do 4 kg. 

UPS posiada moż- 
liwość komunikacji 
z komputerem klasy 
PC poprzez standar- 
dowy port szerego- 
wy. Do zestawu do- 
łączony został odpo- 
wiedni przewód. Ra- 
zem z zasilaczem do- 
starczono oprogra- 


Kolorowe strony | 


| 6- zas kiepskich, trójprzebie- 
gowych skanerów minął 
bezpowrotnie. Firma Kye, zna- 
ny producent akcesoriów kom- 
puterowych, oferuje dwa typy 
dobrych, płaskich skanerów do 
użytku półprofesjonalnego. 
Oba modele z zewnątrz wy- 
glądają identycznie i różnią się 
jedynie rozdzielczością. Są to 
typowe jednoprzebiegowe ska- 
nery płaskie z lampą fluore- 
scencyjną, o formacie nieco po- 
nad A4 (216x343 mm). Skane- 
ry łączy się z komputerem po- 
przez złącze SCSI — producent 
dostarcza prostą kartę, odpo- 
wiednie sterowniki oraz opro- 
gramowanie. Karta nie wyma- 
ga konfiguracji i posiada tylko 
jeden jumper do ustawiania try- 
bu zero wait state. Nie jest po- 
trzebny terminator — wbudo- 
wano go do skanera, co nie 
przeszkadza podłączać doń ko- 
lejne urządzenia SCSI. Poza złą- 


czami komunikacyjnymi na 
obudowie znalazło się też miej- 
sce na gniazdo do podłączenia 
przystawki do skanowania ma- 
teriałów transparentnych. 

Oba modele wyposażono 
w ten sam interfejs TWAIN, 
który pozwala na bardzo głębo- 
ką ingerencję w sposób skano- 
wania oraz wygląd uzyskanego 
obrazu. Do dyspozycji mamy aż 
4 okna, zawierające m.in. pod- 
gląd, parametry skanowania, 


Nowe skanery Geniusa spet- 
niają oczekiwania matych 
firm reklamowych i DTP 


EJ prostota obsługi 

EJ doskonałe oprogramowanie 
EJ mały ciężar 

FH uboga instrukcja 


Merlin-Gerin Pulsar ESV5 
Masa: 4kg 


Dostarczył: JTT, Wrocław 


Cena: 1465 zł 


mowanie Solution-Pac. Współ- 
pracuje ono z najbardziej roz- 
powszechnionymi systemami 
operacyjnymi: m. in. Windows 
95/NT 3.5x, IBM OS/2 2.x/3.0 
oraz Novell NetWare 
3.1x/4.xx. Użytkownik otrzy- 
muje do wyboru dwa warianty 
instalacji: na pojedynczej ma- 
szynie lub w sieci komputero- 
wej. W pierwszym, jedyną do- 
stępną opcją jest bezpieczne 
zamknięcie systemu i aktualnie 
pracujących aplikacji. Pełne 
możliwości oprogramowania 


widoczne są jednak dopiero 
w przypadku instalacji na ser- 
werze sieciowym. Po wystąpie- 
niu awarii, program rozsyła 
wiadomości do wszystkich 
użytkowników w określonych 
odstępach czasu. Możliwe jest 
automatyczne zamknięcie kilku 
serwerów lub innych istotnych 
komputerów pracujących 
w sieci. Solution-Pac sprawił 
drobne kłopoty podczas konfi- 
guracji, jednak jego ocena ogól- 
na wypadła bardzo dobrze, 
a dokumentacja (choć angloję- 
zyczna) w postaci plików 
HTML rozwiązuje wszelkie za- 
istniałe problemy. 

Pulsar został przetestowany 
przy obciążeniach 100 i 200 wa- 
tów. Podtrzymywał zasilanie 
odpowiednio przez 2018 minut. 
'Typowy komputer może praco- 
wać przez około 10 minut, co 
pozwala na spokojne i bezpiecz- 
ne zapisanie wszystkich aktual- 
nie używanych danych. Podczas 
pracy UPS zachowywał się bar- 
dzo dobrze i nie sprawiał żad- 
nych problemów. 

Łukasz Nowak 


EJ niezła jakość skaningów 
EJ duża szybkość pracy 
EJ prostota obsługi 


FF brak kalibracji 
na zewnętrznych 
wzorcach koloru 


FF nieco zbyt krótki kabel SCSI 


informację o kolorze oraz za- 
wartość kolejki skanowania 
wsadowego. Poza korekcjami 
luminancji i barwy mamy tu do 
dyspozycji odrastrowywanie, 
filtrowanie, zmianę histogra- 
mu oraz krzywej gamma, au- 
tomatyczne ustawianie para- 
metrów dla uzyskania opty- 
malnego wyniku, po- 
bieranie próbek bieli 
i czerni oraz skanowa- 
nie w trybie preview po- 
większonego fragmen- 
tu obrazu celem dokład- 
niejszego ustalenia ob- 
szaru skanowania. 
Interpolacja roz- 
dzielczości daje pewną 
poprawę jakości ska- 
ningu, składowe barwne nie 
„rozjeżdżają” się, zaś odwzo- 


W skrócie 


Genius ColorPage-SP2, HR2 


Rozdzielczość: 
SP2: 300x600 dpi (optyczna) 

4800x4800 dpi (interpolowana) 
HR2: 600x1200 dpi (optyczna) 
9600x9600 dpi (interpolowana) 


Producent: Kye Corp., Tajwan 


Cena: 1465 zł (SP2) 
2195 zł (HR2) 
rowanie kolorów nie daje po- 
wodów do narzekań. Niestety, 
skanerów w ogóle nie da się 
skalibrować opierając się naja- 
kimś zewnętrznym wzorcu ko- 
lorów, co trochę utrudnia uzy- 
skanie pożądanej wierności 
oddania barw. Duża szybkość 
pracy i niezła jakość obrazu re- 
kompensują tę wadę, zwłasz- 
cza przy bardziej popularnych 
zastosowaniach. 

Piotr Wądołkowski 


EM 71 | 


r 


W starym ciele nowy duch 


A. FT 9000 jest pierw- 
szym testowanym w re- 
dakcji notebookiem wyposażo- 
nym w procesor Pentium 
MMX 200. Ponadto po raz 
pierwszy użyto w tej konstruk- 
cji wyświetlacza ciekłokrysta- 
licznego XGA TFT 12,1” 
o rozdzielczości 1024x768. 
Pod względem ogólnej wy- 
dajności notebook z P200 
MMX sprawuje się jak stacjo- 
narny „Pentiak” 166, co jest 
wynikiem bardzo dobrym. Wy- 
konując testy najpierw 


MMX doda ci skrzydet, szcze- 
gólnie przy obstudze wyświe- 
tlacza 1024x768 


Przybywa MMX 


daptery CM-VASSC-01, 
CM-VAS5SC-02  umożli- 
wiające zainstalowanie Pen- 
tium MMX na starszych pły- 
tach głównych składają się 
z wentylatora, dodatkowej 
podstawki oraz właściwego 
adaptera. Ten ostatni w posta- 
ci cienkiej płytki wielkości pro- 
cesora, instalujemy między 
podstawką a nowym układem 
MMX. Całość „spinamy” do- 
łączonym — dużo większym niż 
standardowy — wentylatorem. 
Przetestowane egzemplarze 
pozwalały na pracę układów 


Cienka ptiytka mieści całą 
tajemnicę obstugi MMX 


[7a EMI 


FIAKDUWAKRE 
Krótkie testy: notebooki, adaptery i upgrade y procesorów, modemy 


w niskich rozdzielczościach, ; 


a następnie w 1024x768 odno- : 


towaliśmy  kilkunastoprocen- 
towy spadek 
w przypadku bardziej „graficz- 


wydajności ; 


. 
. 
. 


nych” aplikacji. Dzięki nisko- : 


napięciowemu 


procesorowi ; 


urządzenie pracuje na bate- : 


riach nie krócej niż słabsi po- : 


przednicy (do 2 godzin). 


Jerzy Michalczyk * 


EJ Intel Pentium 200 MMX 
EJ wyświetlacz 1024x768 


UKLULCJE 


Tani sprinter 


rzetestowany w redakcji 

HSP Modem nie wspiera 
standardu Plug and Play. W sy- 
stemie Windows 95 instalacja 
przebiega w dwóch fazach. 
W pierwszej dodawany jest no- 
wy port szeregowy, w drugiej do 
zainstalowanego portu przypisu- 
jemy modem. Wraz ze sterow- 


: nikami na dołączonym kom- 
pakcie znalazło się oprogramo- 
wanie Cheyenne Bitware 3.30. 
Aplikacja wyposażona w obsłu- 
gę wszystkich trybów pracy 


| Aristo FT 3000MMX SmE 


Producent: TweanHead, Tajwan . 


Cena: 19 300 zł 


taktowanych 166 oraz 200 : 
MHz. Po instalacji dokonali- : 


śmy identyfikacji procesorów * 
za pomocą pakietu testowego : 


Intel Media Benchmark. W obu 


przypadkach program popraw- : 


nie wykrył procesory MMX, 


a przyrost prędkości wykazały : 
: z ogromną liczbą starszych płyt 


wyniki samego testu. 


Robert Dec : 


EJ prosta instalacja 
[FF każdy adapter obsługuje 
tylko jeden procesor 


W skrócie 
GM-VA55C-01, CM-VA55C-02 


Producent: oncept Manufact., USA 
http://www.conceptmig.com/ 


Cena: 330 zł 


Najtańszy modem 33,6 kbit/s 
zaciekawi z pewnością nie tyl- 
ko domowych użytkowników 


iki testu 


jajtów/s) 


urządzenia — faksu, danych i sy- 
stemu głosowego — pracuje pod 
kontrolą Windows. 
Urządzenie pracujące w try- 
bie modemu obsługuje proto- 
koły do V.34+. Jako faks karta 
zgodna jest z klasą 1 i obsługu- 
je V.17, V.29, V.27ter, V.21. 
Maksymalna prędkość pracy 
w tym trybie wynosi 14 400 
bps, zaś w przypadku mode- 
mu dochodzi do 33 600 bps. 
'Test wydajności przepro- 
wadzony został za pomocą 
HyperTerminal _ systemu 
Windows 95. Polegał on na 
nawiązaniu połączenia 
i przesłaniu czterech różnych 
plików — ZIP, BMP, DOC 
oraz zbioru z rozszerzeniem 
BIN powstałego z binarnego 


MMX na każdej piycie 


obrze wszystkim znana 

firma Intel, będąca przo- 
dującym dostawcą proceso- 
rów, wypuściła ostatnio na ry- 
nek swoje najnowsze dzieło — 
Pentium MMX. Niestety, no- 
we serce komputerów wymaga 
dwóch napięć. Co więc zrobić 


dla „zwykłych” Pentium? Ide- 
alnym rozwiązaniem wydaje 
się przetestowany w naszym 
laboratorium dodatkowy re- 
duktor napięcia. Urządzenie, 
instalowane w standardowej 
podstawce, ma trzy zastosowa- 
nia — oprócz dodatkowego za- 


: silania (dla MMX) możemy 


* zmieniać taktowanie dla zwy- 


1 kłych procesorów oraz zainsta- 
: lować układy zasilane napię- 
: ciem 3,3 V na płytach $ V. 


* Dwie ostatnie opcje przydadzą 


się szczególnie posiadaczom 
„wczesnych” modeli płyt dla 
Pentium, gdzie standardowo 


nie można zainstalować naj- 
szybszych _ produkowanych 
obecnie procesorów. 

Wśród wszystkich obsługi- 
wanych modeli znajdziemy naj- 
nowsze Pentium MMX 166 


Za pomocą prostej podstawki 
zainstalować możemy nowe 
motele Pentium MMX 


i 200, M2 Cyrix-a oraz K6 fir- 
my AMD. Starsze płyty może- 
my „dozbroić” w zwykłe Pen- 
tum 120-200, AMD K$5 
PR120, PR133 oraz Cyrix 


Czerwiec 6/97 


> 77 


EJ bardzo niska cena 


EJ] obsługa podstawowych 
funkcji głosowych 


[F brak polskojęzycznej 
dokumentacji 


[FF niezgodność z PnP 


HSP Modem 


Maksymalna prędkość transmisji: 
modem - 33,6 kbit/s , faks — 14,4 kbit/s 


Korekcja błędów : V.42 i MNP2-4 


Producent: CinAction, Tajwan 


Cena: 260 zł 


połączenia pozostałych. Wyni- 
ki poszczególnych części zawie- 
ra tabelka. Najlepsze rezultaty 
modem uzyskał dla skompreso- 
wanego pliku ZIP oraz dla pli- 
ku binarnego, stosunkowo sła- 
bo — jak na model pracujący 
z prędkością 33 600 bps — wy- 
padł transfer pliku tekstowego. 

Robert Dec 


6x86L-150+ i 6x86L-166+. 
Szczegółowy opis wszystkich 
możliwych ustawień dla obsłu- 
giwanych procesorów zamie- 
szczony został w tabeli, niestety 
w niezbyt czytelnej formie. Ze 
względu na łatwość instalacji 
urządzenie można polecić „leni- 
wym” użytkownikom, niestety 
jego wysoka cena sprawia, że 
w niektórych przypadkach war- 
to wymienić całą płytę główną. 

(rd) 


EJ prosta instalacja 
EJ] współpraca z płytami 5V 


EJ duża ilość obsługiwanych 
procesorów 


[7 wysoka cena 


WUELULNIE 
PL-PRO/MMX 


Dostarc: IXUS inolot W 
tel.: (0-22) 660 64 90, fax: 25 05 60 
http://www.luxus.com.pl 


| : trol Logic) pozwalającą na 


FIAKDUWAKRE 
Krótkie testy: napędy CD-ROM 


: Olimpijczyk 


: FH" 16maX wykorzy- 


stuje technologię Partial 


i CAV (częściowej stałej pręd- 


: kości kątowej), która pozwala 
: wyeliminować wibrację płyty 


pojawiającą się przy odczycie 
z dużą prędkością liniową da- 


: nych położonych na wewnę- 


* Wysoką wydajność Hitachie- 


go osiągnięto dzięki kombina- 


- cji technologii CAV i CLV 


: dług producenta 


trznych ścieżkach dysku. We- 
transfer 
pierwszych 37 minut (ok. 40% 


* powierzchni płyty) odbywa się 


: napędów 


ze stałą prędkością kątową 


: Powrót konkurencji 


J ednym z przetestowanych 
przez nas najnowszych 
szesnastokrotnej 


prędkości był model CDD- 
1620 firmy Wearnes. 
Kombinacja stałej prędko- 
ści kątowej (CAV) oraz stałej 
: prędkości liniowej (CLV) sto- 
* sowana jest obecnie we wszy- 
stkich szybkich urządzeniach 


W swoim nowym produkcie 


| : firma Wearnes wykorzystata 
: technikę VGL 


: tej grupy. Wearnes wykorzy- 


: stuje 


jednak dodatkowo 
technikę VCL (Velocity Con- 


(CAV), zwiększając prędkość 
liniową w granicach 8x-16x. 
Po przekroczeniu tego progu 


(40%) urządzenie zaczyna 
pracować ze stałą prędkością 
liniową (CLV) i transferem 
16x (2400 KB/s). Średnia 
prędkość odczytu, z uwzglę- 
dnieniem CAV i CLV, wynosi 
ok. 2100 KB/s (14X), zaś śre- 
dni czas dostępu — 90 ms. 
Wyniki przeprowadzonych 
testów nie odbiegają od poda- 
nej specyfikacji. Średni transfer 
z całej powierzchni płyty wy- 
niósł 2119 KB/s, a średni czas 
dostępu 93 ms (!). Bardzo do- 
bre wyniki urządzenie uzyskało 
także w teście korekcji błędów. 
Napęd przeczytał poprawnie 
z porysowanej płyty 100% da- 
nych, uzyskując średni transfer 
1570 KB/s. Jedynie czas wyma- 
gany do osiągnięcia maksymal- 
nej prędkości był dłuższy niż 
podał ' producent; 2400 


skrócenie czasu dostępu, lep- 
sze rozproszenie ciepła wy- 
twarzanego podczas pracy 
oraz przedłużenie żywotno- 
Ści mechanizmu silnika i 
znaczną redukcję hałasu (wy- 
ciszenie). 

Pomiary  przeprowadzili- 
śmy na komputerze wyposa- 
żonym w płytę główną Soyo 
HX, procesor Pentium 133 
oraz 64 MB pamięci RAM. 
Średni uzyskany przez napęd 
czas dostępu wyniósł 120 ms, 
a średni transfer 1889 KB/s. 
Ten ostatni wynik spowodo- 
wany został stosunkowo dłu- 
gim okresem rozpędzania na- 
pędu do maksymalnej prędko- 
ści 2400 KB/s - 70% po- 
wierzchni płyty. Kolejny, zwy- 
kle najtrudniejszy test, napęd 
przeszedł pomyślnie odczytu- 
jąc z porysowanej płyty 100% 
danych ze średnią prędkością 
1475 KB/s. Nieco słabiej wy- 


KB/s napęd uzyskiwał dopiero 
w ok. 60% powierzchni płyty. 

Hitachi 16maX jako bardzo 
wydajne urządzenie o rewela- 
cyjnych parametrach i małym 
obciążeniu procesora (600 
KB/s- 15%, 1200 KB/s- 33%) 
sprawdzi się w wielu zastoso- 
waniach. 


(rob) 


EJ bardzo krótki czas dostępu 
EJ wysoki transfer 

EJ szybka korekcja błędów 

[FF brak panelu obsługi płyt audio 


Hitachi CDR-8130 16maX 
| Prędkość odczytu: 1200-2400 KBJ:| 


Czas dostępu: 90 ms 


Standardy: z" ona 


CD-ROM XA, CD-Extra, Multissesion 
Photo CD, CD-E 


Producent: Hitachi, Japonia 
http://vww.hitachi.com 


Cena: 515 zł 


padł jednak test obciążenia 
procesora. Przy odczycie 600 


KB/s napęd pożerał 30% 
„energii”, zaś dla 1200 
KB/s już 55%. 


Biorąc pod uwagę wszystkie 
parametry pracy napędu oraz 
fakt, iż jest to jeden z najszyb- 
szych dostępnych obecnie mo- 
deli, śmiało polecamy go wy- 
magającym użytkownikom. 


(rob) 


EJ panel do obsługi płyt audio 
EJ wysoki transfer 

EJ szybka korekcja błędów 
FF brak obsługi trybu PI0-4 


Wearnes GDD-1620 
| Prędkość odczytu: 1200-2400 KB/S 


Czas dostępu: 130 ms 


Standardy: Multissesion Photo s 


CD-DA, CD-XA, CD-|, CD-Extra, |-trax 


Dostarczył: Ultramedia, Warszawa 
tel.: (0-22) 622 33 92 
fax: (0-22) 628 80 74 


77 


| Krótkie testy: modemy 


Micro nie znaczy mało 


nowym modemie firmy 

Microcom — OfficePorte 
Voice — zaimplementowano 
wszystkie najnowsze technolo- 
gie. Przeprowadzone testy wy- 
kazały także bardzo wysoką 
wydajność. 

Podobnie jak w przypadku 
wcześniejszych rozwiązań duży 
nacisk położono na łatwość in- 
stalacji oraz obsługi. Urządzenie 
w pełni wspiera standard PnP, 
a jego zainstalowanie od chwili 
rozpakowania trwa kilka minut. 
Nie bez znaczenia jest także do- 
łączone oprogramowanie — Fo- 
calPoint, które stanowi praw- 
dziwe „centrum dowodzenia” 
pomocne w obsłudze wszyst- 
kich trybów pracy modemu. 

OfficePorte Voice łączy w so- 
bie możliwości przekazywania 
plików, obsługi poczty elektro- 
nicznej, wysyłania i odbierania 
faksów oraz zdalnego odbiera- 
nia poczty głosowej. Dodatko- 


wo nowy model umożliwia wy- 
korzystanie technologii Audio- 
Span (Analogowy System Jed- 
noczesnego Przesyłania Dźwię- 
kui Danych -ASVD), która po- 
zwala na zastosowanie pojedyn- 
czej linii telefonicznej do jedno- 
czesnego przesyłania danych 
i prowadzenia rozmowy. Nowa 
technologia jest zgodna ze stan- 
dardem V.61 i projektem stan- 
dardu V.34Q dla jednoczesne- 
go transferu danych i głosu. 


ASVD, ADPCM i V.61 to tylko 
niektóre z nowości oferowa- 
nych przez OfficePorte Voice 


Nasi górą 


Dostęp do światowych zaso- 
bów coraz częściej przydaje się 
w codziennej pracy przeciętne- 
mu użytkownikowi kompute- 
ra. Wystarczy pomyśleć tylko, 
że wszystkie dane zgromadzo- 
ne w ogólnoświatowej pajęczy- 
nie tworzą „dysk twardy” o nie- 
zliczonej pojemności i prędko- 


Dotączony do modemu pro- 
gram WinTel ohstuguje m.in. 
funkcje transmisji wideo 


ści naszego połączenia. Dlatego 
właśnie, by maksymalizować 
komfort pracy powstają coraz 
szybsze modemy, których jed- 


L78 M 


nym z najnowszych przedstawi- 
cieli jest polski produkt poznań- 
skiej firmy ComPol II. 

ComTel 3 obsługuje proto- 
koły do V.34+. Do korekcji 
błędów wykorzystano MNP2- 
-4/V.42, zaś kompresję danych 
zrealizowano poprzez V.42bis 
/MNP5S. Poza dotychczaso- 
wym standardem urządze- 
nie wyposażono także 
w najnowszy, wykorzysty- 
wany do pracy na słabych 
łączach _ komórkowych, 
protokół MNP 10-EC. 
W trybie pracy faksu do- 
stępne są V.17, V.29, 
V.27ter, V.21. 

Na pochwałę zasługuje 
nadal rzadko spotykana pol- 
skojęzyczna _ dokumentacja, 
w której znaleźć można krótki 
opis oprogramowania i szcze- 
gółowe omówienia wszystkich 
komend. W pakiecie znalazł się 
polski program WinTel w we- 


Zaimplementowano proto- 
koły korekcji i kompresji da- 
nych — odpowiednio MNP$S 
i V.42bis. Oprócz tego model 
OfficePorte wspomaga MNP 
10 i najnowszy MNP 10-EC. 
Pierwszy z nich, przydatny 
szczególnie w połączeniach 
z wykorzystaniem telefonów 
komórkowych -— łączy i utrzy- 
muje połączenie bez względu 
na istniejące zakłócenia. Dru- 
gi, będący odmianą MNP10, 
sprawdza się w środowisku łą- 
czy komórkowych, utrzymu- 
jąc najwyższą możliwą do uzy- 
skania prędkość transmisji. 

Kolejna dostępna opcja po- 
zwala na pracę jako tzw. Spea- 
kerphone, czyli głośno mówią- 
cy telefon. Stało się to możliwe 
poprzez zamontowanie głośni- 
ka oraz mikrofonu bezpośre- 
dnio w obudowie modemu. 
Podczas pracy w tym trybie pa- 
rametry są stale dostrajane za- 
pewniając maksymalnie wyso- 
ką jakość dźwięku pozbawioną 
zakłóceń i pogłosu. 

Nowatorskie rozwiązanie 
wprowadzono także w obsłu- 


EJ obsługa MNP 10:EC 

EJ prędkość do 33,6 kbit/s 
[ niezgodność z PnP 

[7 stosunkowo wysoka cena 


rsji OEM, do którego za do- 
płatą 20 zł dokupić można roz- 
szerzenie pozwalając na pełne 
wykorzystanie jego możliwo- 
ści. WinTel pozwala m.in. na 
automatyczne nawiązywanie 
i odbieranie połączeń, korzy- 
stanie z funkcji automatycznej 
sekretarki, wysyłanie i odbie- 
ranie faksów, a także nagrywa- 
nie i odbieranie wiadomości 
dźwiękowych. 

Główny test polegający na 
zmierzeniu wydajności mode- 
mów przeprowadzono w sy- 
stemie Windows 95 za pomo- 
cą programu Hyper Terminal. 
Polegał on na nawiązaniu po- 
łączenia i przesłaniu standar- 
dowych plików testowych. 
Wyniki zamieszczone zostały 
w dołączonej tabelce. 

Najlepsze rezultaty modem 
uzyskał dla pliku tekstowego 


FI A KHL WW A [KE KRZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNWNNNNNNNNNNNNNNNNA 


Wyniki testu 

Przepustowość (bajtów/s) 
3435 
7696 
9844 
8146 


dze poczty głosowej. Wyko- 
rzystanie rozszerzonej kom- 
presji ADPCM, umożliwia ob- 
sługę wielu skrzynek oraz 
zdalny dostęp do zawartości 
własnej skrzynki. 

Wszystkie wymienione opcje 
pracy obsługuje dołączony pro- 
gram FocalPoint. Możemy tu 
z poziomu jednej skrzynki ob- 
sługiwać faks, pocztę elektro- 
niczną, pager alfanumeryczny 
oraz pocztę głosową. Dodatko- 
wo wbudowany język skryptów 
pozwala zautomatyzować czę- 
sto powtarzane operacje. 

Testy wydajności przepro- 
wadzono wykorzystując stan- 
dardowy Hyper Terminal syste- 
mu Windows 95 oraz dołączo- 
ny do modemu FocalPoint. 
W trakcie testu przesyłano czte- 
ry zbiory — trzy o standardo- 
wych rozszerzeniach DOC, 


BMP oraz ZIP, zaś czwarty b> 81 


UIELCLNIE 
ComTel 3 RCV 33,6 


Maksymalna prędkość transmisji: 
modem — 33,6 kbit/s 
faks — 14,4 kbit/s 


Korekcja błędów : 
V.42, MNP2-4 oraz MNP10-EC 


| Producent: omPol Il, Poznań 


Cena: 585 zł 


[wyniki testu 
Rar _| Przepustowość (bajtów/s) 


oraz standardowej grafiki za- 
pisanej jako BMP. Podobnie 
jak u konkurencji urządzenie 
radziło sobie ze skompreso- 
wanym plikiem ZIP. Niestety 
nieco słabiej wypadł test prze- 
syłania pliku binarnego, po- 
wstałego z połączenia poprze- 
dnich zbiorów. 

Robert Dec 


Czerwiec 6/97 


FIAKUWARKE 


| Krótkie testy: giośniki, urządzenia radionawigacyjne 


E7 bardzo dobra polskojęzycz: 
na dokumentacja 


EJ obsługa funkcji głosowych 


EJ jednoczesne przesyłanie 
danych i fonii 


UELUNE 
OfficePorte Voice z 


Maksymalna prędkość transmisji: 
modem — 33,6 kbit/s 

iaks — 14,4 kbit/s | 
Korekcja błędów: V.42, MNP2-4, 
MNP10-EC 

Producent: Microcom, Warszawa 
tel./fax: (0-22) 646 02 25 


http://vww.mierocom.com.pl 
e-mail:biuroQmicrocom.com.pl 


powstał z binarnego połączenia 
pozostałych. Wyniki pomiarów 
zawiera tabelka. 

W kolejnej fazie testu 
sprawdzono jakość nagrań po- 
czty głosowej oraz możliwość 
jednoczesnego przesyłania da- 
nych i fonii. Jakość nagrań 


przy standardowych ustawie- 
niach nie odbiega od otrzymy- 
wanych na zwykłej automa- 
tycznej sekretarce, a odpowie- 
dnie dostrojenie parametrów 
pozwala (kosztem jakości) na 
oszczędność miejsca na twar- 
dym dysku. 

Podczas testu przesyłania da- 
nych i fonii przepustowość mo- 
demu zależy w głównej mierze 
od czasu rozmowy podczas 
transmisji plików. Dzieje się tak 
ponieważ przy jednoczesnej 
transmisji tworzone są dwa ka- 
nały — kanał transmisji danych 
oraz kanał transmisji fonii. Au- 
tomatyczne sterowanie nimi 
powoduje utrzymywanie kana- 
łu fonicznego w stanie otwar- 
tym jedynie wówczas, gdy mo- 
dem wykrywa, że mówimy do 
mikrofonu. W przeciwnym ra- 
zie (cisza) kanał foniczny zosta- 
nie automatycznie zamknięty, 
dzięki czemu możliwe jest prze- 
łączenie się do wyższej szybko- 
ści transmisji danych. Można 
dzięki temu  zaoszczedzić 
30-50% czasu. 

Robert Dec 


Już nie zabłądzisz 


G armin GPS 12 XL to prze- 
nośny odbiornik systemu 
nawigacyjnego GPS, opartego 
na systemie satelitów Navstar. 
Za jego pomocą możemy usta- 


Pomimo niewielkich rozmia- 
rów Garmin posiada bardzo 
bagaty zestaw realizowa- 
nych funkcji, wykraczający 
poza proste rejestrowanie 
pozycji 


lić takie parametry, jak nasze po- 
łożenie w układzie współrzęd- 
nych geograficznych, wysokość 
nad poziomem morza, prędkość 
i kierunek przemieszczania się. 
Zarejestrowaną pozycję można 
zapamiętać — wewnętrzna pa- 
mięć urządzenia mieści do 500 
tak zdefiniowanych punktów. 
Można również zdefiniować 
punkt na podstawie jego współ- 
rzędnych geograficznych, wzię- 
tych np. z mapy. 

W trybie śledzenia odbior- 
nik rejestruje całą podróż, 
umożliwiając powrót do 
punktu wyjścia dokładnie tą 
samą trasą. Ciekłokrystaliczny 
ekran pozwala wyświetlić za- 
pisaną drogę oraz zarejestro- 
wane bądź wprowadzone 
punkty. Możliwa jest przy tym 
zmiana wielkości wyświetla- 
nego obszaru (skali) w zakre- 
sie od 500 m do 600 km. Urzą- 
dzenie oblicza również 


Za pan brat z 300 W 


a pomocą nowych głośni- 
ków Primaxa będziemy 
w stanie stworzyć rozbudowa- 
ny system odsłuchowy, zdolny 
nie tylko do odtwarzania kom- 


nych. Istnieje możliwość 
podłączenia dwóch różnych 
źródeł sygnałów  wejścio- 
wych, mikrofonu oraz, na 
wyjściu, głośnika niskotono- 


puterowych odgłosów. wego 

W dwóch aktywnych kolu- _ (subwoo- 
mienkach typu bass-refleks fer). 
umieszczono po dwa głośniki _ Oprócz 
szerokopasmowe i pojednym — tegulacji 
głośniku  wysokotonowym. głośności, 
Uwagę zwraca duża liczba balansu 
złączy i elementów regulacyj- oraz  to- 

nów  ni- 

3 EEE skich i wy- za 
maż „ada Sza sokich Grzmoty dźwiękow 
M regniache oeksów 20 istotna jest burzy zabrzmią 

możli- donioślej po wiącze 
wość włą- niu efektu 3D 
Sound Storm $D $.S. 300W czenia 


efektu 3D o głębokości regu- 
lowanej 3-stopniowym prze- 
łącznikiem (Music — najsłabiej, 
dobrze oddaje wokal, Tbeater 
— średnio, Game — najsilniej). 

Jerzy Michalczyk 


Moc: znamionowa — 14 W, wyjściowa — 
— 20 W, maksymalna - 300 W 


Dostarczył: Ab, Wrocław 
tel.: (0-71) 342 206, fax: 342 6085 


W skrócie 


Garmin GPS 12 XL 
| Personal Navigator 


EJ możliwość połączenia 
z komputerem 


EJ niewielkie wymiary i waga T 


EJ długi czas pracy na 
bateriach 


EJ krótki czas lokalizacji 
FFI brak polskiej instrukcji 


Producent: Garmin, USA 
http://www.usr.com/palm 
odległości pomiędzy punkta- ożeapiię hi 
mi oraz przewidywany czas 
przebycia drogi od jednego 
punktu do drugiego. 

Aby Garmin GPS mógł okre- 
Ślić nasze położenie, musi „zo- 
baczyć” co najmniej 4 z 24 sa- 
telitów systemu Navstar — jeśli 
ponad horyzontem znajduje się 
ich więcej niż 4, skraca to czas 
inicjalizacji urządzenia. Maksy- 
malna liczba śledzonych sateli- 
tów wynosi 12, co jak na urzą- 
dzenie tej klasy, jest wartością 
wysoką. Liczba odbieranych 
satelitów wraz z siłą sygnału 
wyświetlana jest na ekranie. 

Funkcjonalność odbiornika 
znacznie podnosi wbudowany 
port RS 232 pozwalający na 
transmisję zarejestrowanych 


danych do komputera. Do- 
stępne jest oprogramowanie 
(między innymi w naszym 
BBS-ie) umożliwiające kon- 
wersję tych danych do popu- 
larnych formatów np. Auto- 
CAD-a czy Arc/INFO. 
Dokładność rejestrowanych 
pozycji wynosi 15 metrów, 
przy wykorzystaniu bazy da- 
nych korekcyjnych DGPS 
zwiększa się do 1-5 metrów. 
Zasilanie zapewniają cztery 
baterie typu R4 (,„paluszki”), 
wystarczające na 12 godzin 
pracy urządzenia. 
Marcin Pawlak 


EM 61 | 


Któż nie marzył w dzieciństwie o tym, by za sprawą 
czarodziejskiej różdżki zmieniać przedmioty w złoto. 
Oczywiście przypadek króla Midasa może budzić pew- 
ne obawy, lecz konwersja danych w złote płytki jest moż- 
liwa i całkowicie bezpieczna. Czarodziejska różdżka do- 
konująca tej sztuki znana jest pod nazwą CD Recorder. 


D okładnie półtora roku temu CHIP 
przeprowadził pierwszy test urzą- 
dzeń do zapisu CD-R (CHIP 1/96). Od 
tamtej pory technologia oczywiście 
okrzepła, zaś ceny urządzeń wyraźnie 
spadły, choć wciąż nie kazdy może sobie 
na nie pozwolić. Rewolucyjną zmianę sta- 
nowi jednak specyfikacja UDF (Universal 
Data Format). Format ten definiuje bar- 
dziej wydajny i mniej czasochłonny, pa- 
kietowy sposób zapisu danych. Wśród 
siedmiu przetestowanych napędów aż 
pięć posiada tę nową funkcję. 


Trochę historii 

W 1982 roku Philips i Sony ogłosiły stan- 
dard cyfrowego zapisu dźwięku, w związ- 
ku z formą publikacji określany Czerwo- 
ną Ksiegą. Tak powstała muzyczna płyta 
CD, dziś nazywana CD-DA (Compact 
Disk — Digital Audio) lub popularnie 
„kompaktem”. Trzy lata później narodził 
się CD-ROM (Compact Disk — Read On- 
ly Memory). W 1987 roku opublikowa- 
no specyfikację CD-I (Compact Disk — In- 
teractive), a po roku bazujący na niej mul- 
timedialny standard CD-ROM XA 
(eXtended Architecture) umożliwiający 
jednoczesny odczyt danych, dźwięku 
i obrazu. W 1990 roku pojawiła się spe- 
cyfikacja formatu nośników zapisywal- 
nych, w tym CD-R (CD — Recordable). 


L82 [HT 


„Kolorowe” standardy definiują fizycz- 
ną i logiczną strukturę płyty oraz metody 
korekcji błędów, pomijając sposób kodo- 
wania hierarchicznej struktury katalogów 
oraz nazw plików. Lukę tę zapełnia opra- 
cowany w 1985 standard znany pod na- 
zwą High Sierra, po drobnych modyfika- 
cjach zatwierdzony przez International 
Organization for Standardization jako 
norma ISO 9660. Specyfikacja ta opisuje 
sposób kodowania i obsługi struktury pli- 
ków oraz katalogów na wszystkich plat- 
formach sprzętowych. Założony uniwer- 
salizm narzuca jednak dość drastyczne 
ograniczenia. Nazwy powinny składać się 
z najwyżej 8 znaków (plus 
3 znaki rozszerzenia) oraz 
zawierać jedynie litery, cy- 
fry i znak podkreślenia. 
Nazwy katalogów nie f 
mogą posiadać  rozsze- 
rzenia, a ich zagłębienie 
nie może przekroczyć 
ośmiu poziomów. 


Sektory, sesje 

i ścieżki 

„Kolorowe księgi” defi- 
niują różne sposoby orga- 
nizacji struktury płyty. 
W zależności od rozmiesz- 
czenia danych użytkowych 


Dysan CR-1420c jako jedyny 
może pracować w pozycji 
pionowej 


HARDWARE EEEEEEEEEENNNNNNNNNENNNENNNENENNNENNNNNNNA 
Test nagrywarek CD-R 


i „technicznych” rozróżnia się kilka for- 
matów zapisu danych: CD-DA, 
CD-ROM Mode 1, CD-ROM Mode 2, 
CD-ROM XA Mode 2 Form 1 i CD- 
-ROM XA Mode 2 Form 2. 

Do momentu powstania płyty CD-R 
„kompakty” tłoczono w całości, nie było 
więc potrzeby, by na płycie znajdowała 
się więcej niż jedna sesja. W momencie 
powstania nośników CD-R możliwy stał 
się zapis informacji partiami. Każda par- 
tia danych zapisana na płycie nosi nazwę 
sesji. Sesja może się składać z jednej lub 
kilku ścieżek w tym samym bądź różnym 
formacie. Dobrym przykładem, pozwala- 
jącym zrozumieć różnicę pomiędzy sesją 
a ścieżką, jest płyta CD-DA. Każdy utwór 
nagrany na takiej płycie jest Ścieżką, 
a zbiór wszystkich utworów stanowi jed- 
ną sesję (dodatkowe informacje — patrz 
CHIP 1/96 s. 46). 

Konieczność jednorazowego zapisania 
całej sesji implikuje wymóg doprowadze- 
nia do urządzenia nagrywającego równo- 
miernego strumienia danych. W razie 
przerwy w dopływie danych nośnik 
zwykle zostaje trwale uszkodzony. Za- 
pewnienie ciągłego strumienia danych 
w praktyce może się okazać wyjątkowo 
trudne. Stąd zaleca się wyłączenie podczas 
nagrywania funkcji oszczędzania energii, 
mogących doprowadzić do spowolnienia 
procesora lub „uśpienia” dysku. Warto 
również powstrzymać się w tym czasie od 
jakiejkolwiek pracy z innymi aplikacjami 
oraz zadbać o zamknięcie wszystkich 
zbędnych programów zwykle pracujących 
w tle, jak np. wygaszacza ekranu czy ste- 
rowników sieciowych. 

Co prawda, wydajność współczesnych 
komputerów, szybkie procesory i dyski 
o dużym transferze w dużej mierze elimi- 
nują te niedogodności, nawet w przypad- 
ku pracy pod kontrolą wielozadaniowych 
systemów operacyjnych. Zawsze jednak 
istnieje możliwość zakłócenia strumienia 
danych i w konsekwencji zniszczenia na- 
grywanej właśnie płyty. 
Milowym krokiem 
w stronę rozwiązania tego 
problemu jest technologia 
| zapisu pakietowego — In- 
cremental Packet Writing. 


Tajemnice IPW 

Universal Data Format 
definiuje pakietowy spo- 
sób zapisu _ danych. 
W przypadku napędów 
CD-R możemy mieć do 
czynienia z czterema 
wielkościami pakietów 
nagrywanych bez wyłą- 
czania lasera zapisującego. 


Czerwiec 6/97 


PRZETESTOWALIŚMY 


Nagrywarki CD-R 


HP Sure Store CD Writer 6020ep 


JVC XR-W2010 


TEAC CD-R50 SK 


Największym możliwym do nagrania blo- 
kiem danych jest cały dysk. Tryb Disk at 
Once polega na ciągłym zapisie wielu 
ścieżek. W drugim przypadku — Track at 
Once — laserowa głowica jest wyłączana 
po zapisaniu każdej Ścieżki. Stwarza to 
wprawdzie konieczność oddzielenia ich 
dodatkowymi krótkimi blokami (run- 
-in/run-out), lecz pozwala na zapis posz- 
czególnych Ścieżek w odstępach czaso- 
wych (umożliwiających uzupełnienie da- 
nych w buforze). Trzecim z trybów jest 
Session at Once, czyli zapis sesji lub płyty 
w kilku podejściach, z możliwością kon- 
troli odstępów (bloków run-in/run-out) 
pomiędzy poszczególnymi ścieżkami. 

Największą elastyczność daje jednak 
zmniejszenie wielkości pakietu do mini- 
mum, jak ma to miejsce w przypadku przy- 
rostowego zapisu pakietowego (Incremen- 
tal Packet Writing). Po raz pierwszy roz- 
wiązanie to zastosowano w modelu JVC 
XR-W2010. Polega ono w przybliżeniu na 
tym, że nagranie małych porcji danych nie 
wymaga zakończenia sesji czy płyty. 
Dopuszczalne są dowolnie długie odstępy 
czasu oddzielające nagranie poszczegól- 
nych pakietów. Płytę do zapisu pakietowe- 
go należy najpierw przygotować w urzą- 
dzeniu CD-R („sformatować ”). By możli- 
wy był odczyt takiej płyty, trzeba zastąpić 
interpreter obrazu ISO 9660 (np. MSC- 
DEX) sterownikiem obsługującym format 
ISO 9660 Level 3. Innym sposobem, sto- 
sowanym w programach obsługujących 
nagrywanie pakietowe (DirectCD firmy 
Adaptec, PacketCD firmy CeQuadrat czy 
CD-R Extensions dołączany do JVC 
XR-W2110), jest zakończenie „sesji pakie- 
towej”, a więc zapisanie nagłówków doty- 
czących ostatecznej informacji w sposób 
zgodny z ISO 9660. Po takim zabiegu pły- 
ta jest czytana we wszystkich urządzeniach 
CD-ROM, a rozpoczęcie następnej sesji 
pakietowej wymaga ponownego „sforma- 
towania” kolejnej Ścieżki (informacji na te- 
mat zapisu pakietowego szukaj na 
CHIP CD 12/96). 


Romeo i Joliet 
Jak można się domyślić, zapis na płytę 
plików i katalogów z nazwami ściśle 


Słowniczek 


CD-Bridge — specyfikacja zapisu infor- 
macji CD-I na dysku CD-ROM XA. Uży- 
wany dla dysków Photo CD i VideoCD. 
CD-DA (Digital Audio) — standardowy 
format zapisu muzyki. 

CD-Extra — tryb zapisu Mixed Mode po- 
legający na zapisywaniu ścieżek dźwię- 
kowych na początku płyty. 

CD-l (CD Interactive) — system interak- 
tywnej rozrywki bazujący na ptytach CD. 
CD-R (CD Recordable) — płyta CD, na 
której możliwy jest zapis za pomocą 
CD-Recordera. 

CD-ROM XA (eXtended Architecture) — 
format zoptymalizowany pod kątem po- 
trzeb multimediów. 

CD-UDF (CD Universal Data Format) — 
standard opisujący nagrywanie danych 
pakietami. 

Disk at Once — metoda pozwalająca na 
ciągły zapis kilku ścieżek. 

Incremental Packet Writing — przyro- 
stowy zapis pakietowy. Umożliwia na- 
granie danych małymi porcjami bez po- 
trzeby zamykania sesji czy płyty. 

ISO 9660 (High Sierra) — norma opisu- 
jąca niezależny od systemu operacyj- 
nego hierarchiczny system plików na 
dysku CD-ROM. 

ISRC (International Standard Recor- 
ding Code) — kod występujący na pty- 
tach CD-DA na początku każdej ścież- 
ki. Zawiera dane o prawach autorskich 
i dacie zapisu. 

Joliet — zaproponowane przez Micro- 
soft rozszerzenie ISO 9660, pozwalają- 
ce na zapis dtugich nazw plików syste- 
mu Windows 95 (do 64 znaków). 

Lead In — obszar zawierający dane ad- 
resowe sesji, zapisywany tuż po danych. 


odpowiadającymi rygorom normy ISO 
9660 nie zawsze wystarcza. Zdefiniowa- 
no zatem jej rozszerzenia, oznaczone 


TEAC CD-R50 SK ztamał monopol Yama- 
hy na poczwórną prędkość zapisu 


symbolami Level x. I tak ISO 9660 Le- 
vel 1 umożliwia nazywanie plików i kata- 
logów w sposób stosowany w systemie 
DOS, zaś Level 8 jest w pełni zgodny 
z wymogami UNIX-a. 

Wraz z systemem operacyjnym Win- 
dows 95 pojawił się problem z przeniesie- 
niem na dyski kompaktowe długich nazw 
zbiorów oraz sposobu ich kodowania. 
Propozycją jego rozwiązania stał się 


Lead Out — obszar ograniczający prze- 
strzeń danych sesji. 

Obraz ISO 9660 — plik zawierający do- 
ktadną kopię danych w postaci, w jakiej 
są zapisane na płycie CD. 

Obraz wirtualny — obraz plików i kata- 
logów utworzony w pamięci komputera 
w sposób umożliwiający pobieranie ich 
z dysku podczas nagrywania płyty. 
Romeo — sposób zapisu długich nazw 
Windows 95. Nazwa zbioru może mieć 
do 128 znaków i jest konwertowana na 
duże litery. 

Session at Once — sposób zapisu pty- 
ty w kilku podejściach z możliwością 
kontroli odstępów (bloków run-in/run- 
-out) pomiędzy ścieżkami. 

Sesja — porcja danych jednorazowo za- 
pisana na dysk. 

Track at Once — metoda zapisu, 
w której laser jest wytączany po zapisa- 
niu każdej ścieżki. Stwarza to koniecz- 
ność zapisu dodatkowych bloków (run- 
-in/run-out) pomiędzy ścieżkami, lecz 
pozwala na zapis poszczególnych ście- 
żek w odstępach czasowych (kiedy np. 
potrzebny jest czas na dostarczenie 
danych do bufora). 

TOC (Table of Contents) — spis zawar- 
tości ptyty; zawiera wszystkie informa- 
cje na temat liczby zapisanych Ścieżek, 
ich długości i zajmowanego obszaru. 
UPC (Universal Product Code) — 13-cy- 
frowy kod płyty, który może zostać za- 
pisany w TOC. 

Write Test — test zapisu przeprowadza- 
ny przy zmniejszonej mocy lasera. Po- 
zwala zoptymalizować parametry zapi- 
su w warunkach identycznych do praw- 
dziwego zapisu. 


format ISO 9660:1988, czyli Joliet. Jest 
to przedstawiony przez Microsoft sposób 
kodowania długich nazw Windows 95 
z użyciem międzynarodowego zestawu 
znaków (tzw. Unicode). Zezwala on na 
zapis do 64 liter w nazwie zbioru z moż- 
liwością użycia spacji. 

Alternatywny sposób zapisu długich 
nazw, przedstawiony przez firmę Ada- 
ptec, nosi kryptonim Romeo. Zgodnie 
z nim nazwa zbioru może zawierać do 
128 znaków (także spacji), ale jest kon- 
wertowana na duże litery. Jeżeli płyta 
w formacie Romeo zawiera pliki o dłu- 
gich, identycznie zaczynających się na- 
zwach, podczas jej odczytu w DOS-ie wi- 
dać jedynie pierwszy z nich (w formacie 
Joliet — wszystkie). 


Możliwości 
sprzętu 

W szranki stanęło 7 urządzeń: Dysan CR- 
-1420c (ACER CR-1420c), HP Sure Sto- 
re CD Writer 6020i, HP Sure Store CD 
Writer 6020ep, JVC XR-W2110, Philips 
CDD 2600, TEAC CD-R5S0 SK oraz 


testowanego 


Yamaha CDR400c. Dwa spośród nich, )> 8: 


EMI 53] 


| Test nagrywarek CD-R 


Yamaha i TEAC, są urządzeniami potra- 
fiącymi zapisywać z poczwórną prędko- 
ścią, pozostałe — z podwójną. Przy od- 
czycie poczwórną prędkość osiągają 
Dysan CR-1420c, JVC XR-W2110 
i TEAC CD-R50 SK. Pozostałe modele 
pracują z prędkością 6x. 

Każde z urządzeń dysponuje funkcją 
testu zapisu (Write Test), symulującą na- 
grywanie płyty przy zmniejszonej do mi- 
nimum mocy lasera zapisującego. Dzięki 
temu można dobrać i zoptymalizować pa- 
rametry w warunkach identycznych z wy- 
stępującymi w trakcie prawdziwego zapi- 
su. Dzięki zmniejszeniu mocy laser nie 
wprowadza żadnych zmian w strukturze 
nośnika. Wszystkie urządzenia potrafią 
również nagrywać kody UPC i ISRC 
(patrz słowniczek). 

Każda z nagrywarek może przygoto- 
wywać płyty we wszystkich stosowanych 
formatach: CD-ROM, CD-ROM XA, 
CD-I, CD-DA, CD-Bridge, CD-Extra 
i VideoCD. Odczyt ścieżek w dowolnym 
formacie także nie przedstawia trudności. 
Wszystkie obsługują wielosesyjność oraz 
tryby Disk at Once i Track at Once. Moż- 
liwością zapisu Session at Once mogą po- 
szczycić się Yamaha, oba modele Hew- 
lett-Packarda, Dysan i Philips. Na zapis 


Oba modele HP Sure Store nie różnią 
się pod względem funkcjonalności i wy- 
dajności. Konwerter Parallel-to-SCSI 
pozwala modelowi CD Writer 6020ep 
pracować z każdym komputerem 


pakietowy pozwalają Yamaha, oba mode- 
le HP SureStore, JVC i Philips. 

Z wyjątkiem HP Sure Store CD Writer 
6020ep i TEAC CD-R$0 SK, pozostałe są 
modelami wewnętrznymi, pracującymi 
z magistralą SCSI-2. TEAC CD-R50 SK 
jest także wyposażony w szynę SCSI-2. 
CD Writer 6020ep to w rzeczywistości 
6020i zainstalowany w obudowie z kon- 
werterem parallel-to-SCSI. Dzięki temu 
rozwiązaniu urządzenie współpracuje 
z każdym komputerem wyposażonym 
w port równoległy. Transmisja po złączu 
EPP jest na tyle szybka, że oba modele nie 
różnią się pod względem funkcjonalności 
i wydajności, co potwierdziły również 
testy CHIP-a. 


L84 [FT 


Unikaj problemów! 


Podczas nagrywania ptyt CD należy 
przestrzegać kilku podstawowych 
zasad. Najwięcej kłopotów może 
sprawić sprzęt. Do nagrywania płyt 
warto użyć komputera z procesorem 
Pentium 90 lub szybszym, z 16 MB 
RAM oraz, co najważniejsze, dużym 
i szybkim dyskiem o pojemności 
min. 1 GB i transferze przekraczają- 
cym 2000 KB/s. Warto zaopatrzyć się 
w dysk z oznaczeniam AV (od Au- 
dio/Video), zapewniający płynny 
transfer. Nie jest istotna liczba kon- 
trolerów SCSI. Należy tylko pamiętać 
o prawidłowym zakończeniu tańcu- 
cha SCSI — tylko w dwóch krańco- 
wych urządzeniach trzeba zainstalo- 
wać lub wiączyć terminatory. 

W przypadku korzystania z syste- 
mu DOS/Windows 3.x nie można 
używać programów  buforujących 
twardy dysk (np. SmartDrive). Pro- 
gram nagrywający powinien być je- 
dynym w systemie, nie należy więc 


korzystać ze zbędnych programów 


rezydentnych ani innych aplikacji. 
Największe niebezpieczeństwo sta- 
nowią potencjalnie wszelkiego ro- 
dzaju wygaszacze ekranu i procedu- 
ry oszczędzania energii. 

W środowisku Windows 95 progra- 
my nagrywające radzą sobie dużo le- 
piej, lecz i tu obowiązuje żelazna za- 
sada: w trakcie nagrywania — żad- 
nych wygaszaczy ekranu ani zarząd- 
ców energii! Groźne są również 
działające w tle dodatki MS Office. 

Jeżeli wystąpi tajemnicze spowol- 

nienie systemu w trakcie pracy na- 
grywarki, warto „podrasować” usta- 
wienia pamięci wirtualnej. W pliku 
System.ini trzeba dopisać w sekcji 
[vcache]: 
MaxFileCache=2048 (w zależności 
od posiadanej pamięci RAM — od 
wartości 1024 dla 8 MB, do 10 240 
dla 80 MB) 

Można też przestawić parametry 
pracy maszyny z komputera typu 


Przebieg prób 
Zadne z prezentowanych urządzeń nie 
sprawiło kłopotów. Instalacja większości 
z nich sprowadziła się do podłączenia na- 
grywarki do kontrolera, a zainstalowane 
na naszym testowym komputerze opro- 
gramowanie automatycznie wykrywało 
nowy sprzęt. W przypadku Dysana 
i TEAC-a musieliśmy zrezygnować z kon- 
trolera DPT, zastępując go modelem fir- 
my Adaptec, gdyż występowały problemy 
z transmisją i stabilnością komputera. 
Model Dysan/Acer w ogóle nie był wy- 
krywany przez kontroler DPT. 
Wszystkie urządzenia nagrały więk- 
szość testowych płyt bez najmniejszego 
kłopotu. Płyty były widoczne zarówno 
przez konkurencyjne nagrywarki, jak 
i napędy CD-ROM. Niewielkie problemy 


desktop na serwer sieciowy (Panel 
sterowania/System/wydajność/ 
System plików). Niestety wymaga to 
dodatkowo poprawienia niedoróbki 
Microsoftu w rejestrze systemowym. 
Należy uruchomić Edytor rejestru 
(Regedit) i w sekcji Hkey_Local_Ma- 
chine|Software|Microsoft|Windows| 
CurrentVersion|FSTemplates popra- 
wić wartości: 

NameCache na a9 0a 00 00 
PathCache na 40 00 00 00 

Przyczyna zawieszania się Win- 
dows 95 może tkwić w wadliwych pa- 
mięciach lub przegrzaniu „podkreco- 
nego” procesora. 90% tajemniczych 
zawieszeń tego systemu spowodo- 
wanych jest niską jakością uktadów 
RAM. Niestety, po niedawnej de facto 
6% podwyżce ceł na układy elektro- 
niczne, na polskim rynku pojawiło się 
bardzo dużo układów RAM złej jako- 
ści. Jedynym sposobem jest przete- 
stowanie posiadanej pamięci progra- 
mem zmieniającym czas odświeża- 
nia zawartości pamięci w trakcie testu 
— test musi trwać minimum 8 — 10 go- 
dzin. Większość popularnych progra- 
mów testujących pamięć nie wykry- 
wa tego typu uszkodzeń. Spośród 
popularnych pakietów polecić moż- 
na jedynie Norton Diagnostics od we- 
rsji 8.0 wzwyż oraz cały szereg pro- 
gramów unixowych. 

W przypadku nagrywania długich 
nazw mogą pojawić się problemy 
z odczytem katalogów i plików pod 
DOS-em. Nagrywając taką piytę trze- 
ba pamiętać, by nazwy wszystkich 
katalogów były pisane dużymi litera- 
mi. W przeciwnym razie katalogi są 
niewidoczne dla systemu DOS. 

Do nagrywania pakietowego nale- 
ży używać przede wszystkim Win- 
dows Explorera. Warto również uni- 
kać nagrywania zbiorów bezpośre- 
dnio z aplikacji, zwłaszcza gdy czę- 
sto nagrywana jest nowa kopia (np. 
Autozapis w MS Wordzie co 10 min). 


zdarzały się sporadycznie. Niespodziankę 
sprawiły nagrywarki JVC i Yamahy. 
Pierwszej z nich zdarzało się (co szczegól- 
nie ciekawe — nie we wszystkich przypad- 
kach), że w trybie CD-ROM nie potrafi- 
ła przeczytać płyty, którą sama nagrała. 
Na szczęście widziała wszystkie ścieżki 
z poziomu programów nagrywających. 
Również część tanich i popularnych na- 
pędów CD-ROM (Wearnes, Mitsumi, 
Hitachi) miała kłopoty z odczytem takich 
płyt, widząc jedynie pierwszą sesję. Kło- 
poty miała z nimi także większość nagry- 
warek, objawiało się to jednak głównie 
bardzo długim czasem inicjalizacji i po- 
wolnym wczytywaniem ścieżek. Yamaha 
potrafiła zobaczyć jedynie pierwszą sesję, 
a co za tym idzie — nie mogła do takiej 
płyty już niczego dopisać. 


Czerwiec 6/97 


HARDWARE EEEEENENENNNNNNNNNNNNNNNZNZNEENEEENENENA 


) 87 


| Test nagrywarek CD-R 


HARDWARE EEEEEEENNENENNNNNNNNNNNZNNNZEZEEEEEEA 


Procedura testowa 


Komputer wykorzystany do testu wyraź- 
nie przerastał minimalne wymagania pro- 
ducentów. Maszynę z procesorem Pen- 
tium 200 MMX wyposażono w 24 MB 
RAM i dysk twardy IBM DAQA-33240. 
Całość pracowała pod nadzorem systemu 
operacyjnego Windows 95. Użyty został 
także kontroler SCSI-2 DPT 
PM2144UW, współpracujący z magistra- 
lą PCI. Dwa urządzenia — Dysan CR- 
-1420c i TEAC CD-R50 SK = odmówiły 
poprawnej współpracy z kontrolerem 
DPT, wymuszając posłużenie się dostar- 
czonym wraz z zestawem Dysana kontro- 
lerem Adaptec AVA 1505, współpracują- 
cym z magistralą ISA. Jak wykazały po- 
miary porównawcze dla innych nagrywa- 
rek, zamiana ta nie wpłynęła w istotny 
sposób na parametry i szybkość pracy 
testowanych urządzeń. 

Test urządzeń do nagrywania płyt CD 
przebiegał w dwóch etapach. Na wstępie 
oceniano wszechstronność i elastyczność 
nagrywarek w warunkach możliwie zbli- 
zonych do rzeczywistych. Wykorzystano 
trzy pakiety oprogramowania: WinOnCD 
v3.0, Gear v4.02 oraz Easy CD Pro v2.0, 
wszystkie w wersjach dla Windows 95. 
Test polegał na nagraniu przez kazde 
z urządzeń szeregu płyt wielosesyjnych 


Zainteresować może liczba testowych 
płyt, zniszczonych podczas nagrywania. 
Tutaj „rekordzistą” okazał się Dysan CR- 
-1420c, któremu „udało się” zniszczyć aż 
trzy płyty. Pierwszą z nich była płytą au- 
dio, drugą CD-ROM XA (przy nagrywa- 
niu 4. sesji), trzecią — płyta w formacie 
Mixed Mode, przy czym awaria nastąpi- 
ła w chwili przejścia do nagrywania ścież- 
ki audio. Należy zaznaczyć, że wszystkie 
„pady” wystąpiły przy podwójnej prędko- 
ści nagrywania. W przypadku prędkości 
pojedynczej nie zaobserwowano żadnych 
problemów. Niektóre płyty wielosesyjne 
nagrywane przez Dysana z podwójną 


i Dodatkowe informacje można 


znaleźć pod adresami: 
http://www.adaptec.com/cdrec/ 
http://www.cd-info.com/ 
http://www.ms4music.com/devl/ 
jolspec.html 
http://www.sony.com/ 
http://www.creaf.com/wwwnew/ 
tech/spec/cdrom/ 


http://www.jvcinfo.com/ 
http://hpcc998.external.hp.com/ 
isgsuport/cdr/index.html 
http://www.onlineic.com/cdrompro/ 
0296CP/O2osborn.html 
http://www.oneoffcd.com/cdprod/ 
http://www.osta.org/ 


w standardach CD-ROM (Mode 1 i 2), 
CD-ROM XA Mode 2 (Form 1 i 2), 
CD-DA, Mixed Mode oraz CD-Extra. 
Największy nacisk położono na wykony- 
wany przez każde z urządzeń zapis płyty 
wielosesyjnej CD-ROM XA Mode 2 
Form 1 z maksymalną prędkością. Doko- 
nywano go z obrazu wirtualnego oraz 
z utworzonego wcześniej pliku ISO 9660. 
Ponadto każda nagrywarka musiała zapi- 
sać dane w pozostałych formatach. 

Ograniczona liczba dostępnych podczas 
testu płyt spowodowała wprowadzenie 
pewnych ograniczeń. Urządzenia musiały 
dopisać dane do płyty odpowiedniego for- 
matu nagranej przez poprzedników, co po- 
zwoliło wychwycić pewne niekompatybil- 
ności odczytu. Nagrywarka, która rozpo- 
czynała zapis na czystej płycie danego for- 
matu, po dograniu po jednej sesji przez po- 
zostałe urządzenia musiała ją zakończyć. 
Na podstawie zachowań poszczególnych 
napędów CD-R sądzimy, że nie wpłynęło 
to na rzetelność naszego testu. 

Każda z nagranych płyt została odczy- 
tana we wszystkich testowanych urządze- 
niach CD-R (w trybie nagrywarki oraz 
CD-ROM), a także w kilku popularnych 
napędach CD-ROM: Hitachi, Mitsumi, 
Toshiba, Wearnes. 


prędkością wymagały kilkukrotnego ła- 
dowania do napędu CD-ROM (Mitsumi, 
Hitachi), zanim wszystkie pliki stały się 
widoczne. Drugim urządzeniem, które- 
mu podczes testu przydarzyło się znisz- 
czenie nagrywanej płyty był TEAC CD- 
-50 SK. Miało to miejsce tylko raz, pod- 
czas nagrywania drugiej sesji w trybie XA 
z poczwórną prędkością. 

Oczywiście powyższe wyniki należy 
traktować bardzo ostrożnie. W celu arbi- 
tralnego stwierdzenia przyczyn i często- 
tliwości uszkadzania płyt należałoby 
przeprowadzić znacznie więcej prób (co 
najmniej kilkadziesiąt w każdym z testo- 
wanych trybów). Dopiero taka liczba 
przeprowadzonych testów stworzyłaby 
wiarygodną próbkę statystyczną dla każ- 
dego z urządzeń. Niestety, w warunkach 
laboratorium nie było to możliwe. 

Najwyższą punktację w trybie CD-R 
otrzymała ostatecznie Yamaha CDR400c, 
na drugim miejscu znalazł się Philips 
CDD 2600. Wyniki w trybie CD-ROM 
nie odbiegały mocno od deklarowanych 
przez producentów — tutaj Philips CDD 
2600 o włos wyprzedził modele Yamahy 
i Teaca. Wyjątkiem był tylko test korekcji 
błędów podczas odczytu uszkodzonej pły- 
ty, który bezlitośnie obnażył słabość więk- 
szości napędów. Tylko dwie nagrywarki 


Drugą część stanowił test parametrów 
nagrywarek, pracujących 'w trybie 
CD-ROM. Najczęściej podawane para- 
metry — średnią prędkość transferu da- 
nych i średni czas dostępu — mierzono 
programem opracowanym w laborato- 
rium CHIP-a. Specjalny program spraw- 
dzał również efektywność korekcji błę- 
dów, licząc sektory, których nie udało się 
poprawnie odczytać z uszkodzonej płyty 
i Średnią prędkość odczytu danych. 
Korzystając z Video for Windows Perfor- 
mance Test vl.1 zmierzono też stopień 
obciążenia procesora przy maksymalnej 
dla danego napędu prędkości transferu. 

Pomiar wydajności uzyskany za 
pomocą programu CD Certify Pro 
(współczynnik ROMarks), podajemy je- 
dynie dlatego, by ułatwić Czytelnikom 
porównanie wyników z osiągami włas- 
nych urządzeń. 

Punktacja w trybach CD-R 
i CD-ROM oraz punktowa ocena wypo- 
sażenia wzięte w proporcjach 2:1:1 
utworzyły ogólną ocenę możliwości 
urządzeń. Wybór sprzętu dostosowane- 
go do możliwości finansowych powi- 
nien ułatwić podany dodatkowo wska- 
źnik M/C, czyli stosunek możliwości do 
ceny testowanych napędów. 


pomyślnie przeszły tę próbę: JVC z naj- 
mniejszą liczbą popełnionych błędów (5) 
i prędkością korekcji 321 KB/s oraz TEAC 
z siedmioma błędami na koncie i prędko- 
ścią korekcji 417 KB/s. Pozostałe modele 
radykalnie odstawały od tej czołówki, licz- 
bą popełnionych błędów grubo przekra- 
czając 2000! Wyniki te sugerują, że nawet 
planując zakup nagrywarki nie warto po- 
zbywać się napędu CD-ROM. 

Test obciążenia procesora wypadł po- 
myślnie. Zadna z maszyn nie zajęła więcej 
niż 40% czasu CPU. Najlepsza pod tym 
względem okazała się Yamaha z niespoty- 
kanie niskim obciążeniem procesora wyno- 
szącym zaledwie 3,7%. 

Pod względem wyposażenia wyróżniły 
się napędy HP 6020ep, Yamaha 
CDR400c i Dysan CR-1420c. Najwyższą 
punktację za możliwości oraz CHIP-Tipa 
otrzymała Yamaha CDR400c, na drugim 
miejscu z identycznym wynikiem uplaso- 
wały się nagrywarki HP 6020ep i Philips 
CDD 2600. 

Najlepszym wskaźnikiem M/C wyka- 
zał się Philips („ekonomiczny” CHIP- 
-Tip), wyraźnie wyprzedzając nawet zaj- 
mującego drugie miejsce HP SureStore 
CD Writera 6020i. 


Marcin Bieńkowski 


CHIPNCA 


HARDWARE 


Test nagrywarek CD-R 


Dane techniczne 


Dysan CR-1420c 


Model 


Producent 
Dostarczył 


tel.: 

fax: 

e-mail: 

www: 

Cena [zt] (z VAT-em) 
Gwarancja 
Konstrukcja 

Wersja 

Złącze 

Bufor 

Sposób ładowania płyty 
Możliwość pracy w pionie 
Prędkość zapisu 
CD-ROM 

CD-ROM XA 

CD-DA (audio) 

CD-l 

Prędkość odczytu 
CD-ROM 

CD-ROM XA 

CD-DA (audio) 

CD-I 

Transfer (zapis) wg producenta 


Czas dostępu (jw.) 

Obsługa 

CD-DA 

CD-ROM (Mode 1 i Mode 2) 
CD-ROM XA (Mode 2, Form 1 i 2) 
Photo CD (Multisession) 
CD-Extra 

CD-I 

Tryb zapisu 

Track at Once 

Disc at Once 

Multisession 

Test zapisu 

Nagrywanie pakietowe (CD-UDF) 
UPC 8. ISRC 


Dopuszczalna liczba błędów 


Wyposażenie 
Akcesoria 


Oprogramowanie 


Instrukcja 


©- jest O-nie ma 


b.d. - brak danych 


Funkcjonalność CD-R 


ACER Peripherals 
http://www.acer.com.tw 
AB, 

Wrocław 

(0-71) 3422061 

(0-71) 342 60 85 

brak 

brak 

2270 

rok 


wewnętrzna 
SCSI-2 

512 KB 
caddy 

| 


1x, 2x 
1x, 2x 
1x, 2x 
1x, 2x 


1x, 2x, 4x 
1x, 2x, 4x 
1x, 2x, 4x 
1x, 2x, 4x 
349 KB/s 
5 MB/s 
b.d. 


10,0E-10 
60 000h 


caddy, taśma SCSI, kontroler 
Adaptec 1505, kabel audio, 
2 płyty, rozgał. zasilania, 
NTI CD-Maker PRO 

dla W3.x, W95, NT 


Sure Store 

CD Writer 6020ep 
Hewlett-Packard 
http://www.hp.com 
Hewlett-Packard Polska, 
Warszawa 
(0-22) 608 77 00 
(0-22) 608 76 00 
brak 
brak 
2410 
rok 


zewnętrzna 

konwerter Parallel-to-SCSI 
1 024 KB 

tacka 

[) 


1x, 2x 
1x, 2x 
1x, 2x 
1x, 2x 


1x, 2x, 6x 
1x, 2x, 6x 
1x, 2x, 6x 
1x, 2x, 6x 

300 KB/s 


kabel równoległy 


Easy CD Pro v2.0 dla W95, 
Easy CD, Easy CD Audio 
dla W3.x, Alchemy Personal 
dla W3.x, W95 

ang. 


Sure Store 

CD Writer 6020i 
Hewlett-Packard 
http://www.hp.com 
Alstor, 
Warszawa 
(0-22) 675 45 10 
(0-22) 675 43 10 
alstorQalstor.com.pl 
http://www..alstor.com.pl 
1970 
rok 


wewnętrzna 
SCSI-2 

1 024 KB 
tacka| 

[e) 


1x, 2x 
1x, 2x 
1x, 2x 
1x, 2x 


1x, 2x, 6x 
1x, 2x, 6x 
1x, 2x, 6x 
1x, 2x, 6x 
300 KB/s 
b.d. 

b.d. 

400 ms 


10,0E712 
10,0E-12 
bid. 


płyta CD-R 


Easy CD Pro v2.0 dla W95, 
Easy CD Easy CD Audio 
dla W3.x, Alchemy Personal 
dla W3.x, W95 

ang. 


XR-W2010 


JVC 
http://www.jve-vietor.co.jp 
Veracomp, 

Kraków 

(0-12) 11 10.44 

(0-12) 2223 52 

office Qveracomp.krakow.pl 
ttp://www.veracomp.krakow.pl 
2320 

rok 


wewnętrzna 
SCSI-2 

1 024 KB 
tacka 

[e) 


1x, 2x 
1x, 2x 
1x, 2x 
1x, 2x 


1x, 2x, 4x 
1x, 2x, 4X 
1x, 2x, 4X 
1x, 2x, 4X 

350 KB/s 


50 000 h 


brak 


CD-R Extensions — 
nagrywanie pakietowe 

dla DOS i W3.x, 

Easy CD Pro v2.0 dla W95 
ang., niem. na dyskietce 


Wydajność CD-ROM Wyposażenie 


CHF 
CDD 2600 


Philips 
http://www.km.philips.com 
Alstor, 

Warszawa 

(0-22) 675 45 10 

(0-22) 675 43 10 
alstorQalstor.com.pl 
http://www.alstor.com.pl 
1830 

rok 


wewnętrzna 
SCSI-2 

1 024 KB 
tacka 

Q 


1x, 2x 
1x, 2x 
1x, 2X 
1x, 2X 


1x, 2x, 6x 
1x, 2x, 6x 
1x, 2x, 6x 
1x, 2x, 6x 
353 KB/s 
1 MB/s 
b.d. 


10,0E'16 
30000h 


brak 


WinOnCD v8.0 dla W3.x, 
W95 8. NT 


ang., niem, wi, fr, hol.,hiszp. 


CD-R50 SK 


TEAC 
http://www.teac.com 

FF Computers, 
Bielsko-Biała 

(0-33) 18 3326 

(0-33) 18 40 00 
officeQffcomp.com.pl 
http://www.ffcomp.com.pl 
2750 

rok 


zewnętrzna 
SCSI-2 

1 024 KB 
tacka 

o 


1x, 2X, 4x 
1x, 2X, 4x 
1x, 2X, 4x 
1x, 2x, 4X 


1x, 2X, 4x 
1x, 2X, 4x 
1x, 2X, 4x 
1x, 2X, 4x 
600 KB/s 
4 MB/s 

8 MB/s 
220 ms 


. 
s 
Ó 


scecoeoe 


10,0E12 
10,0E9 
50000h 


terminator, 2 płyty CD-R 


WinOnCD v3.0 dla W3.x, 
W95, NT i MAC OS 


ang., niem., fr., wł. 


ROMarks 


Erie 


Yamaha 
http://www.yamahayst.com 
MIS, 

Wrocław 

(0-71) 73 22 06 

(0-71) 73 22 06 
bozenaQmis.com.pl 

brak 

3170 

rok 


wewnętrzna 
SCSI-2 
2048 KB 
caddy 

o 


1x, 2x, 4x 
1x, 2x, 4x 
1x, 2x, 4x 
1x, 2x, 4x 


1x, 2x, 4x, 6x 
1x, 2X, 4x, 6x 
1x, 2X, 4x, 6x 
1x, 2x, 4x, 6x 

600 KB/s 


taśma SOSI, kabel audio, 
rozgał. zasilania, caddy 


WinOnCD v8.0 dla W3.x, 
W95 8. NT, PacketCD v.1.0 
dla W95 


ang., fr., niem. 


Model Funkcjonalność CD-R Model Wydajność CD-ROM Model Wyposażenie 

|vameha coRaodo 62 | TEAC CD-R50 SK 2,60 
Jpnipscopzeoo ae. |yomaha coraone gi KZYYKZYKWWWWWWWWWACJ Pio CDD2600 2,30 
TEAC CD-R50 SK 76 Yamaha CDR400c 2,10 
HP Sure Store CD Writer 6020ep 2,00 
|oiips CDD 2600 z HP Sure Store CD Writer 60201 2,00 
JYC XR-WZ0IO 57 JVC XR-W2010 1,70 
Dysan CR-14200 1,00 
Możliwości Cena Możliwości/cena 

Model Możliwości Model Cena Model M/C 
|amaha CORA0OC | |Philips CDD 2600 1530 | |PhipS CDD ZOO 
|PhipS CDD 2600 | 

HP Sure Store CD Writer 6020ep 76 HP Sure Store CD Writer 6020ep 60 

TEAC CD-R50 SK 72 HP Sure Store CD Writer 6020ep 2410 TEAC CD-R50 SK [u 

JVC XR-W2010 62 JVC XR-W2010 41 

ACER-Dysan CR-14200 51 


L88 [FT 


Czerwiec 6/97 


HARDWARE 


| Test nagrywarek CD-R 


Dysan CR-1420c 


Coś dla amatora 


estaw firmowany przez 
Dysana składa się z kon- 
trolera SCSI-2 Adaptec AVA 
1505 oraz nagrywarki CR- 
-1420c — modelu produkowa- 
nego przez ACER Peripherals 
Inc. Urządzenie to wyposażono 
w najmniejszy bufor danych 
o pojemności jedynie 512 KB. 
Dysan CR-1420c może praco- 
wać w pozycji pionowej. 
Napęd odczytuje dane z cztero- 
krotną prędkością, zaś zapisuje 
— maksymalnie z podwójną. 
Zestaw zawiera oprogramo- 
wanie NTI CD-Maker Pro dla 
Windows 3.x, Windows 95 
i NT dedykowane do urządze- 
nia Dysana. Pakiet ten pozwala 
na wykonanie wszystkich typo- 
wych czynności, potrzebnych 
w codziennej pracy przy archi- 
wizacji danych na nośniku 
CD-R. Uzupełnieniem wyposa- 
żenia jest niezbędna kasetka 
caddy oraz instrukcja obsługi 
z opisem instalacji i bardzo 


szczegółowym wykazem da- 
nych technicznych urządzenia. 

Dysan CR-1420c pracuje we 
wszystkich siedmiu dostępnych 
formatach (CD-ROM, CD- 
-ROM XA, CD-I, CD-DA, CD- 
-Bridge, CD-Extra i VideoCD) 
oraz umożliwia zapis w trybie 
Disk at Once, Track at Once 
Session at Once. Ponadto po- 
zwala na przeprowadzenie te- 
stu zapisu oraz zapis charakte- 
rystyki płyty (UPC i ISRC). Na 
przednim panelu, oprócz kon- 
trolki stanu i klawisza eject 
znajduje się gniazdo słuchaw- 
kowe wraz z przyciskami regu- 
lującymi siłę głosu. 

Dysan CR-1420c okazał się 
urządzeniem najwolniej inicju- 
jącym działanie. Również na 
załadowanie płyty potrzebo- 
wał najwięcej czasu. Niemniej 
zarówno jako nagrywarka, jak 
i CD-ROM czytał dane po- 
prawnie z poczwórną prędko- 
ścią — o tym ostatnim Świadczą 


HP Sure Store CD Writer 6020i/6020ep 
Para na każdą okazję 


ure Store CD Writer 
6020i/ep bazuje na mecha- 
nizmie Philipsa wykorzystywa- 
nym w modelu CDD 2600. 
Urządzenie Hewlett-Packarda 
zostało wyposażone w bufor 
danych o pojemności 1 MB. 
Zapisu dokonuje się maksymal- 
nie z podwójną prędkością, na- 
tomiast odczyt odbywa się przy 
prędkości sześciokrotnej. Do- 
bre wyważenie mechanizmu 
dokowania płyty na stoliku 
obrotowym pozwala, oprócz 
standardowych płyt o średnicy 
120 mm zastosować także rza- 
dziej spotykany format 80 mm. 
Testowany HP Sure Store 
CD Writer 6020i jest urządze- 
niem wewnętrznym przezna- 
czonym do / komunikacji 
z kontrolerem SCSI-2 (wystę- 
puje też w wersji zewnętrznej 
6020e). Model 6020ep (we- 
wnątrz obudowy znajduje się 
model 6020i) jest dostępny je- 
dynie w wersji zewnętrznej. 


Wyposażony został w konwer- 
ter Parallel-to-SCSI umożliwia- 
jący podłączenie do portu rów- 
noległego komputera. Pod 
względem funkcjonalnym i wy- 
dajności oba modele (co poka- 
zały nasze testy) niczym się nie 
różnią. Do „ładowania” płyty 
służy wysuwana tacka, co eli- 
minuje konieczność stosowa- 
nia kasety caddy. 

W dołączonym do modeli 
Sure Store zestawie oprogra- 
mowania można znaleźć bar- 
dzo dobry pakiet Easy CD Pro 
v2.0 dla Windows 95, Easy CD 
i Easy CD Audio dla Windows 
3.x oraz Alchemy Personal Pro. 
Szkoda, że funkcjonalność 
wszystkich wymienionych pa- 
kietów ograniczono do obsługi 
jedynie produktów Hewlett- 
-Packarda. Instrukcje obsługi 
programów i obu urządzeń 
przygotowano w bardzo sta- 
ranny sposób, pozwalający 
szybko nauczyć się nagrywania 


wyniki testu średniego transfe- 
ru. Nagrane płyty wielosesyjne 
były czytane we wszystkich 
urządzeniach CD-R oraz zwy- 
kłych CD-ROM-ach. W przy- 
padku dwóch nagranych przez 
Dysana płyt zdarzyło się, że 
tańsze modele (Mitsumi i Hita- 
chi) miały kłopoty z odczytem; 
dopiero po kilkakrotnym zała- 
dowaniu płyty wszystkie zbiory 
stały się widoczne. Niestety, 
nie należy polecać nagrywania 
na Dysanie CR-1420c ścieżek 
audio z podwójną prędkością, 
gdyż podczas testu zdarzały się 
nieodwracalne _ uszkodzenia 
płyt. Problem ten nie występo- 
wał podczas pracy z pojedyn- 
czą prędkością. Obciążenie 
procesora w trakcie pracy nie 
jest duże — wynosi 34,9%. 

Zestaw Dysana można pole- 
cić do nie wymagających 
pośpiechu zastosowań domo- 
wych. Godna podkreślenia jest 
niska cena zestawu (2270 zł), 
w której, oprócz samego 
napędu, mieści się kontroler 
SCSI firmy Adaptec. 


własnych płyt oraz przyswoić 
sporą dawkę niezbędnej wie- 
dzy na temat zapisu CD-R. Dzi- 
wi natomiast brak szczegóło- 
wych danych technicznych do- 
tyczących nagrywarek. Oba 
modele CD Writera obsługują 
wszystkie siedem formatów za- 
pisu. Możliwe jest równiez, tak 
jak we wszystkich testowanych 
urządzeniach, przeprowadze- 
nie testu zapisu. Zapis w trybie 
Disk at Once Track at Once. 
Ponadto dostępne jest nagry- 
wanie pakietowe i Session at 
Once, lecz brak oprogramowa- 
nia wykorzystującego ten tryb. 

Podczas testów obie wersje 
HP CD Writera nagrały prawi- 
dłowo wszystkie płyty. Co wię- 
cej, żadne z pozostałych urzą- 
dzeń nie miało najmniejszych 
kłopotów z odtworzeniem na- 
granych przez napędy HP krąż- 
ków. Uwagę zwóciło niskie ob- 
ciążenie procesora podczas 
pracy (35,6%). Wiele do życze- 
nia pozostawia jednak korekcja 
błędów — ich liczba przekro- 
czyła 3500. 


Producent: Dysan 


© kompletne rozwiązanie 
z kontrolerem SCSI 

© niewygórowana cena 

© mały bufor danych 

© problemy podczas 
nagrywania z maksymalną 
prędkością 


SCSI-2 
zapis: 2X 
odczyt: 4x 
cache: 512 KB 
CD-R: 48 
CD-ROM: 34 
wyposażenie: 80 
możliwości: 53 
cena: 2270 zł 
M/C: 31 


złącze: 


Producent: Hewlett-Packard 


© uniwersalne podłączenie 
przez port równoległy EPP 
(model 6020ep) 

© niska cena modelu 6020i 

© słaba korekcja biędów 
w trybie CD-ROM 


złącze: SCSI-2/EPP 
zapis: 2X 

odczyt: 6x 

cache: 1024 KB 
CD-R: 73 


CD-ROM: 2 
wyposażenie: 81/96 


możliwości: 75/79 
cena: 1970/2410 zł 
M/C: 71/65 


ETA 91' 


| Test nagrywarek CD-R 


JVC XR-W2110 


Pakietowy pionier 


VC XR-W2110 gościł 

w naszej redakcji niespełna 

pół roku temu (CHIP 12/96), 
wzbudzając dużą sensację jako 
pierwsze urządzenie umożli- 
wiające przyrostowy zapis pa- 
kietowy. Dopiero niedawno 
pojawiły się na rynku kolejne 
produkty _ konkurencyjnych 
firm, również umożliwiające 
pracę w trybie CD-UDF. Kon- 
strukcja XR-W2110 pozwala 
na zapis danych z podwójną 
prędkością i odczyt z poczwór- 
ną. Produkt firmy JVC wypo- 
sażono w 1 MB bufora danych, 
zaś parametr średniego czasu 
bezawaryjnej pracy (MBTF) 
określono na 50 000 godzin. 
Ładowanie płyty odbywa się 
przy użyciu wysuwanej tacki. 
Testowany egzemplarz jest 
przeznaczony do montowania 
wewnątrz komputera i wyko- 
rzystuje magistralę SCSI-2. 
Bardzo ważnym elementem 
wyposażenia są dołączone 


Philips CDD 2600 


sterowniki (CD-R Extensions), 
pozwalające na zapis pakieto- 
wy. Dostarczona wersja prze- 
znaczona jest wyłącznie do pra- 
cy pod kontrolą systemu 
DOS/Windows  3.x. Pracę 
w systemie Windows 95 umoż- 
liwia dołączona pełna wersja 
pakietu Easy CD Pro v2.0. 
Wśród jego funkcji brakuje jed- 
nak obecnie możliwości zapisu 
pakietowego. 

Oprócz dwóch diod wyświe- 
tlających informacje o stanie 
pracy urządzenia, na przednim 
panelu znaleźć można przycisk 
eject oraz gniazdo słuchawko- 
we wraz z potencjometrem siły 
głosu. JVC nagrywa wielosesyj- 
ne płyty w standardach: CD- 
-ROM, CD-ROM XA, CD-I, 
CD-DA, CD-Bridge, CD-Extra 
i VideoCD oraz pozwala na za- 
pis w trybach Disk at Once 
i Track at Once. Możliwa jest 
także symulacja nagrywania 
w celu przetestowania nośnika 


Tanio i solidnie 


74 apis danych przy pomocy 
nagrywarki Philips CDD 
2600 dokonuje się z maksymal- 
nie podwójną prędkością, na- 
tomiast odczyt — do sześciu ra- 
zy szybciej od pierwszego CD- 
-ROM-u. Urządzenie wyposa- 
żono w 1 MB bufora danych. 
Inteligencję napędu umieszczo- 
no w pamięci flash BIOS, toteż 
możliwa jest aktualizacja jej za- 
wartości, gdy pojawi się nowa 
wersja oprogramowania. Cie- 
kawostkę stanowi specjalnie 
profilowany przód urządzenia, 
pozwalający na awaryjne wyję- 
cie płytki bez pomocy śrubo- 
krętu czy innych narzędzi — po 
prostu tak jakby otwierało się 
szufladę. 

Testowany Philips jest urzą- 
dzeniem wewnętrznym, wypo- 
sażonym w interfejs SCSI-2. 
Do ładowania płyty służy wy- 
suwana tacka, umożliwiającą 
korzystanie z płyt 120 i 80 mm. 
Rozwiązanie to eliminuje 


L92 TT 


konieczność stosowania kasety 
caddy. Na dobrze zaprojekto- 
wanym panelu zewnętrznym 
znajduje się klawisz  eject 
i gniazdo słuchawkowe wraz 
z regulatorem siły głosu. Kom- 
binacja dwóch diod poza sta- 
nem urządzenia sygnalizuje 
również, czy w danej chwili 
przeprowadzany jest właściwy 
zapis, czy tylko test zapisu. 

Philips CDD 2600 obsługuje 
siedem formatów (CD-ROM, 
CD-ROM XA, CD-I, CD-DA, 
CD-Bridge, CD-Extra i Video- 
CD) oraz wszystkie pięć trybów 
zapisu (Track at Once, Disk at 
Once, Session at Once, Multi- 
session, Packet Writing). Do te- 
stowanego egzemplarza dołą- 
czono oprogramowanie Win- 
OnCD ToGo! dla Windows 
3.x, 95 i NT, a dokumentacja 
zawiera jedynie minimum nie- 
zbędnych informacji. 

W trakcie testów zapis 
w maksymalnej podwójnej 


i nagranie ciągu charaktery- 
stycznych cyfr (UPC i ISRO). 

Większość płyt nagranych 
przez JVC była czytana i odtwa- 
rzana poprawnie. Jednak 
w przypadku kilku płyt wielose- 
syjnych wystąpiły problemy 
z odczytem. Niektóre z tańszych 
modeli napędów CD-ROM 
(Wearnes, Mitsumi, Hitachi) 
widziały tylko pierwszą sesję. 
Ponadto, jak się okazało, urzą- 
dzenie JVC miało kłopoty z od- 
czytem... nagranych przez siebie 
płyt (w trybie CD-ROM). Nie- 
które z testowanych CD-rekor- 
derów również miały kłopoty 
z tymi płytami, co objawiało się 
długim czasem „ładowania”. 
Yamaha CDR400c widziała 
wyłącznie pierwszą nagraną se- 
sję, dlatego niemożliwe było 
dogranie danych na „napoczę- 
ty” przez JVC krążek. JVC XR- 
-W2110 okazał się niekwestio- 
nowanym liderem w dziedzinie 
korekcji błędów. Z, uszkodzo- 
nej, porysowanej płyty nie uda- 
ło mu się odczytać tylko 5 sek- 
torów danych. 


prędkości nie przysporzył pro- 
blemów — ani z obrazu wirtual- 
nego, ani z pliku ISO. Także 
ścieżki audio nagrywały się bez 
utraty jakości dźwięku. 
Wszystkie testowe płyty były 
czytane zarówno przez samego 
Philipsa, jak i przez inne nagry- 
warki i napędy CD-ROM. 
CDD 2600 cechuje się stosun- 
kowo niskim obciążeniem cza- 
su procesora w trakcie pracy 
(33,9%). Korekcja błędów, po- 
dobnie jak w większości pozo- 
stałych testowanych modeli, 
pozostawia wiele do życzenia. 
Liczba niepoprawnie odczyta- 
nych sektorów przekroczyła 
3500. Z drugiej strony wyno- 
sząca 435,9 KB/s średnia pręd- 
kość korekcji uplasowała Phi- 
lipsa na pierwszym miejscu pod 
tym względem. 

CDD 2600 można polecić 
do każdego typu zastosowań. 
Bardzo wysoka punktacja funk- 
cjonalności CD-R i CD-ROM 
oraz najwyższy wskaźnik moż- 
liwości/cena zapewniły napę- 
dowi Philipsa CHIP-Tipa. 


HARDWARE EEEEEENNENENNNENNNNNNNNNNZNZZEEEEEEEEEEENA 


Producent: JVC 


© możliwość nagrywania 
pakietowego 

© bardzo dobra korekcja 
błędów 

©brak sterowników nagrywania 
pakietowego dla Windows 95 


© problemy z odczytem 
własnych płyt 
złącze: SCSI-2 
zapis: 2X 
odczyt: 4x 
cache: 1024 KB 
CD-R: 67 


CD-ROM: 56 
wyposażenie: 65 
możliwości: 64 
cena: 2320 zł 
M/C: 44 


Producent: Philips 


© pełny zakres obsługi 
nagrywania pakietowego UDF 

© sześciokrotna prędkość 
odczytu danych 

© najniższa cena, najlepszy 
stosunek możliwości do ceny 


złącze: SCSI-2 
zapis: 2X 
odczyt: 6X 
cache: 1024 KB 
CD-R: 86 


CD-ROM: 82 
wyposażenie: 61 
możliwości: 79 


cena: 1830 zł 
M/C: 85 


Czerwiec 6/97 


TEAC CD-R50 SK 
4x4 


EAC CD-R50 SK jest 
pierwszym urządzeniem 
spośród przetestowanych, któ- 
re złamało monopol Yamahy 
na czterokrotną prędkość zapi- 
su. Odczyt danych odbywa się 
także z poczwórną prędkością. 
Jednostka wyposażona jest 
w bufor danych o pojemności 
1 MB, pozwalający pomieścić 
250 sektorów zapisywanego 
krążka. Istnieje też możliwość 
dokonania upgrade'u flash 
BIOS-u w sposób analogiczny 
do stosowanego w przypadku 
płyt głównych. Najnowsze 
wersje BIOS-u tego urządzenia 
dostępne są pod adresem inter- 
netowym: 
ftp://nemus.teac.de/cdr_up/. 
Dostarczone urządzenie by- 
ło jedynym w wersji zewnętrz- 
nej wyposażonym w kontroler 
SCSI-2. Pewne zdziwienie bu- 
dził tylko brak w zestawie ka- 
bla SCSI. Do napędu dołączo- 
no WinOnCD v3.0 dla 


Yamaha CDR400c 


Windows 95 oraz Astrate To- 
ast CD-ROM Pro v3.0 dla Mac 
OS. Na przedniej ściance poza 
klawiszem eject wysuwającym 
tackę znajduje się gniazdo słu- 
chawkowe wraz z regulatorem 
głośności. Umieszczona obok 
dioda pali się jedynie w sposób 
ciągły lub miga, nie pomagając 
specjalnie w ustaleniu, co w da- 
nej chwili robi urządzenie. 

TEAC CD-RS0 SK zapisuje 
i odczytuje płyty z poczwórną 
prędkością we wszystkich for- 
matach (CD-ROM, CD-ROM 
XA, CD-I, CD-DA, CD-Brid- 
ge, CD-Extra i VideoCD). 
Umożliwia zapis w trybie Disk 
at Once, Track at Once oraz 
przeprowadzenie testu zapisu 
zarówno dla płyt wielosesyj- 
nych, jak i nagrywanych 
w trakcie jednej sesji. Obsługu- 
je standardowe płyty o średni- 
cy 120 1 80 mm. 

Nie wystąpiły żadne proble- 
my z zapisem w poczwórnej 


Demon szybkości 


DR400c jest najnowszym 
produktem japońskiej fir- 
my Yamaha, będącym następcą 
trzech dobrze znanych modeli 
CDR 100 (CHIP 1/96), CDR 
102 (CHIP 2/96) i CDR 200. 
Lista innowacji nowego mode- 
lu Yamahy nie kończy się na 
widocznych na pierwszy rzut 
oka zmianach stylistycznych 
przedniego panelu i możliwo- 
ści odczytu danych z sześcio- 
krotną prędkością. Najważniej- 
szą nowością jest wprowadze- 
nie nagrywania pakietowego 
(Packet Writing), które umożli- 
wia dogrywanie małych porcji 
danych. Istotną zmianą jest tak- 
że powiększenie bufora danych 
z 1 do 2 MB, co pozwala na 
zmieszczenie w nim 500 sekto- 
rów naraz. Istnieje oprócz tego 
możliwość upgradeu flash 
BIOS-u nowszą wersją. 
Dostarczony do testów mo- 
del CDR400c jest urządzeniem 
przeznaczonym do montażu 


wewnątrz obudowy kompute- 
ra i wymaga do pracy caddy 
(w sprzedaży dostępny jest też 
wyposażony w wysuwaną tac- 
kę CDR400t oraz zewnętrzne 
CDR400cx i CDR400tx). 
Prezentowany egzemplarz tra- 
fił do naszego laboratorium 
wraz z zestawem oprogramo- 
wania WinOnCD v3.0 oraz 
PacketCD v1.0 (nagrywanie 
pakietowe) firmy CeQuadrat. 

Podobnie jak CDR100, 
Yamaha CDR400c może na- 
grywać z poczwórną prędko- 
ścią. Obsługuje siedem forma- 
tów (CD-ROM, CD-ROM 
XA, CD-I, CD-DA, CD-Brid- 
ge, CD-Extra i VideoCD) oraz 
pięć trybów zapisu (Track at 
Once, Disk at Once, Session at 
Once, Multisession i Packet 
Writing). Na przednim panelu 
umieszczono wyjście słuchaw- 
kowe wraz z regulatorem siły 
głosu oraz dwie diody czytelnie 
sygnalizujące stan nagrywarki. 


prędkości — ani z obrazu wirtu- 
alnego, ani z rzeczywistego 
(pliku w standardzie ISO 
nagrywały się z tą prędkością 
bez utraty jakości dźwięku. 
Tylko raz w trakcie nagrywania 
płyty CD-ROM XA Maltises- 
sion nastąpiło nieodwracalne 
uszkodzenie nagrywanej płyty, 
spowodowane zakłóceniami 
w przepływie danych. Zapisa- 
ne płyty były czytane przez 
wszystkie urządzenia. CD- 
-R50 SK charakteryzuje się nie- 
wielkim obciążeniem proceso- 
ra (19,7%). Wynik testu korek- 
cji błędów wypadł bardzo po- 
myślnie. TEAC uplasował się 
pod tym względem w ścisłej 
czołówce, minimalnie (dwoma 
błędami!) ustępując jedynie re- 
korderowi JVC, podczas gdy 
następna w kolejności Yamaha 
popełniła ich przeszło 2000 
więcej. Średnia prędkość ko- 
rekcjji CD-R$0 SK wyniosła 
416,8 KB/s. Pod względem 
funkcjonalności TEAC uplaso- 
wał się w pierwszej trójce. 


Podczas testu Yamaha spisy- 
wała się bardzo dobrze, prawi- 
dłowo nagrywając z poczwór- 
ną prędkością wszystkie testo- 
we płyty różnych formatów. 
Zapisane przez nią krążki były 
czytane przez _ pozostałe 
CD-Recordery, a także zwykłe 
napędy CD-ROM. Problemy 
wystąpiły jedynie przy odczy- 
cie dwóch płyt nagranych 
przez JVC XR-W2010 i to za- 
równo w trybie „nagrywarki”, 
jak i CD-ROM. Dużym zasko- 
czeniem okazał się rewelacyj- 
nie niski stopień obciążenia 
procesora wynoszący jedynie 
3,7%. Tak niska wartość jest 
osiągana jedynie przez najlep- 
sze napędy CD-ROM. Słaba 
korekcja błędów nie mogła już 
popsuć bardzo dobrego obra- 
zu całości. Za czołowe wyniki 
we wszystkich ocenianych ka- 
tegoriach — w tym najwyższą 
ogólną ocenę możliwości — 
Yamaha CDR400 otrzymała 
CHIP-Tipa. Za najwyższe pa- 
rametry trzeba jednak odpo- 
wiednio zapłacić. 


Producent: TEAC 


© poczwórna prędkość zapisu 

© możliwość uaktualnienia 
zawartości BIOS-u 

© bardzo dobra korekcja 
błędów 

© brak funkcji przyrostowego 
zapisu pakietowego 


złącze: SCSI-2 
zapis: 4X 
odczyt: 4x 
cache: 1024 KB 
CD-R: 76 


CD-ROM: 79 
wyposażenie: 70 
możliwości: 75 
cena: 2750 zł 
M/C: 51 


Producent: Yamaha 


© poczwórna prędkość zapisu 
i sześciokrotna odczytu 

© pełna obsługa funkcji 
nagrywania pakietowego 

© duży bufor danych 

© wysoka cena 


złącze: SCSI-2 
zapis: 4X 
odczyt: 6X 
cache: 2048 KB 
CD-R: 92 


CD-ROM: 81 
wyposażenie: 95 
możliwości: 90 
cena: 3170 zł 
M/C: 64 


[CHIPNICEJ 


wądołkowski 


= 


HARDWARE 


Ń 


zz R. OOOO z czw 


A. 
| 


ZS 
mazak TE. 


il 


ZĘ 
CAD 
rzadkie 


| 


A 1 
„aS. 


. p cya 
A 
pub 


NJ 
4_L 


LiL 
LET 


| „zoaiłł.*. 
M FE: 


LĄ! 
|_l 


z MEŻE = 


Test ptyt gjównych 


Wiadomo, że budując dom trzeba zadbać o solidny 


zm 


fundament. Podobnie kupując lub składając komputer 
warto wiedzieć, na jakiej podstawie jest zbudowany. 


5 ilarem każdego komputera klasy PC 
jest płyta główna i bezpośrednio od 
jej wydajności zależy wydajność kompu- 
tera. Wszystkie komponenty naszego pe- 
ceta: karty rozszerzeń PCI i ISA, pamięć 
operacyjna, a ostatnio także dyski twarde 
współpracują bezpośrednio z elektroniką 
płyty. W naszym laboratorium przepro- 
wadziliśmy test porównawczy ponad 50 
urządzeń przystosowanych do obsługi 
procesora Intel Pentium i jego klonów 
obecnie dostępnych na rynku. Przetesto- 
waliśmy urządzenia wielu znanych firm, 
między innymi Asusa, Intela, Soyo, nie 
zabrakło także urządzeń mniej znanych 
producentów np.: Spring, Pine, Jet Way. 
Niestety, już w trakcie testu okazało się, 
że część płyt zostanie wycofana z dystry- 
bucji, dlatego też postanowiliśmy nie za- 
mieszczać ich w publikowanym zestawie- 


L94 ET 


niu. Większość prezentowanych płyt po- 
chodzi z Korei i Chin. Dlatego na uwagę 
zasługuje urządzenie wyprodukowane na 
zlecenie warszawskiej firmy California 
Computer, które było jedynym polskim 
akcentem naszego testu. Mimo swojskie- 
go pochodzenia płyta, niestety, dyspono- 
wała tylko międzynarodową (angloję- 
zyczną) wersją BIOS-u. 

Najistotniejszy element komputera to 
procesor, jednak nie można nie doceniać 
roli płyty głównej, w przypadku której bar- 
dzo istotny jest chipset. Należy zauważyć, 
że równie istotna dla wydajności jest, obok 
rodzaju użytych układów, także jakość wy- 
konania samej płyty. Oceniając „funda- 
ment komputera” trzeba też zwrócić uwa- 
gę na rozplanowanie składowych elemen- 
tów — to gdzie i jak umieszczono zworki, 
podstawki pod pamięci, gniazda PCI i ISA. 


Chipset 

W prezentowanych urządzeniach zamon- 
towano układy pochodzące od jednego 
producenta — wszechobecnego Intela. Jesz- 
cze niedawno kupując płytę główną mieli- 
śmy do wyboru szeroki wachlarz produk- 
tów firm takich jak OPTi, SIS lub UMC; 
obecnie jesteśmy praktycznie „skazani” na 
Intela. Układy zainstalowane na płytach to, 
zależnie od przeznaczenia, kości o oznacze- 
niach 82430HX, 82430VX i najnowszy 
82430TX. Czasami mniej oficjalnie chipy 
nazywane są Triton II oraz Triton VX lub 
rzadziej Triton III. 

Protoplastą układów serii 82430 jest 
składający się z 4 układów Triton FX, któ- 
ry jako pierwszy na rynku posiadał możli- 
wość korzystania z trybu write-back syn- 
chronicznej (piplined burst) pamięci cache 
drugiego poziomu, a także umożliwiał wy- 
korzystanie pamięci EDO. Wraz z nim 
w świecie PC zaistniała również magistrala 
PCI, standard przełamujący wiele barier, 
które przedtem hamowały rozwój nowo- 
czesnych aplikacji multimedialnych. Pierw- 
szy ze wspomnianych chipsetów — Triton 
HX składa się z dwóch układów 82439HX 
oraz 82371SB. Zbudowane są na nich np. 
płyty pochodzące od Asusa — P55T2P4 
w wersji z kontrolerem SCSI i kartą dźwię- 
kową. Jedną z płyt najlepiej wykorzystują- 
cych zalety Tritona HX jest urządzenie Ty- 
an Tomcat III single wyposażone aż 
w osiem podstawek na moduły pamięci. 
Głównym przeznaczeniem płyt skonstru- 
owanych na bazie tego zestawu układów są 
komputery mające pracować jako serwery 
lub silne stacje robocze. Zalety HX będą 
przydatne wszędzie tam, gdzie niezbędna 
jest duża ilość pamięci operacyjnej — mak- 
symalnie 512 MB w całości buforowane 
przez pamięć cache L2. 

Triton VX posiada kilka nowych moż- 
liwości, lecz brakuje w nim niektórych za- 
awansowanych funkcji Tritona II. Zestaw 
VX potrafi spożytkować „jedynie” 128 
MB pamięci FPM, EDO lub nowej, nie ob- 
sługiwanej przez HX pamięci SDRAM, 
z czego jednak cache L2 buforuje tylko 
64 MB RAM. VX jest uboższy od HX 
o funkcje kontroli parzystości oraz ECC 
pamięci, ale posiada za to wsparcie dla try- 
bu SMBA (Shared Memory Buffer Archi- 
tecture) — odpowiednik specyfikacji UMA 
(Unified Memory Architecture) — umożli- 
wiający dzielenie pamięci przez procesor 
oraz inne urządzenia (np.: kartę graficz- 
ną). Od samego początku architektura 
układów z serii Triton przewidywała pra- 
cę w trybie Bus Master urządzeń PCI, 
w tym także zintegrowanego kontrolera 
PCI IDE, dzięki czemu możliwe są dość 
spore (maksymalnie 16 MB/s w trybie PIO 
MODE4 lub DMA2) transfery z i do urzą- 


Czerwiec 6/97 


PRZETESTOWALIŚMY 


Abit AX5 

Asus TX97 

Asus P55T2P4A 

A-Trend ATC-1020 
Biostar MB-8500TAX 

|. California CCMB 200VX - 
CHAINTECH 5IGM 


DataExpert AVX430A 


ECS 5HX-B 


Elitegroup P5VX-Be (sound) 


Elitegroup P5TX-A 


Elitegroup P5HX-A 


Gigabyte GA-58AHX 


Gigabyte GA-586TX 


GVC GVC SQ 591 


Intel Tucson A/V 


Iwill P55TV/TVS SCSI 


Iwill PS5SAVW 


JetWay J-656 VXD-MMX 


MicroStar TY-5129 
MicroStar MSI-TX 
Soyo SY-TT 


Soyo SY-5VD2/D5 


Spring SP571 


Tyan Tomcat III single 


dzeń IDE bez znacznego obciążania jed- 
nostki centralnej komputera. 

Najnowszym dzieckiem Intela jest ze- 
staw układów 82430TX. Płyty główne 
zbudowane na tym chipsecie dopiero się 
pojawiają. Niemniej w naszym laborato- 
rium mieliśmy okazję zapoznać się z mode- 
lami już wyposażonymi w tego typu ukła- 
dy (GVC-TX 576, Soyo SY-TT, Abit AXS, 
Gigabyte GA-586TX, ECS PSTX-A, Asus 
TX97, Microstar MSI-TX oraz FIC-PT- 
-2011). Niewątpliwie najciekawszym ele- 
mentem nowego chipsetu jest kontroler 
wejścia/wyjścia busmaster PIIX4 oferujący 
tryb pracy o nazwie Ultra DMA/33, który 
pozwala osiągnąć transfer do 33 MB/s. 
Układ jest w pełni kompatybilny z upo- 
wszechnionym obecnie standardem Fast 
ATA-2 oferuje też nowy tryb pracy — Mo- 
de $, posiada także funkcje kontroli błę- 
dów. Inną nowością jest zintegrowanie 
z Tritonem TX wsparcia dla specyfikacji 
ACPI (Advanced Configuration $Z Power 
Interface). ACPI umożliwia bezpośrednią 
obsługę funkcji zarządzania poborem ener- 
gii (Power Managment - OSPM) przez sys- 
tem operacyjny. Specyfikacja ACPI pozwa- 
la również na lepszą współpracę między 
funkcjami Plug and Play systemu operacyj- 
nego oraz płyty głównej. 


Cache i pamięć 

Każda płyta główna posiada odpowiednie 
podstawki pod standardowe 72-pinowe 
moduły pamięci. Duża część urządzeń 
z chipsetem VX oraz TX jest wyposażona 
także w podstawki pod 168-pinowe pa- 
mięci DIMM. Wszystkie płyty dostarczo- 
ne do laboratorium potrafią współpraco- 
wać ze standardowymi pamięciami FPM 
oraz z teoretycznie szybszymi EDO. Przed 
przystąpieniem do testów sprawdziliśmy 


jakie różnice w wydajności występują na 
skutek użycia różnych pamięci. Otóż przy 
włączonej pamięci cache drugiego pozio- 
mu oraz przy częstotliwości magistrali 66 
MHz różnice w wydajności sięgają maksy- 
malnie 1%, co w praktyce mieści się 
w granicach dopuszczalnego błędu po- 
miarowego. Wyniki te dotyczą zarówno 
pamięci FPM, EDO oraz, co zastanawia- 
jące, najszybszej pamięci SDRAM. Dopie- 
ro po zwiększeniu częstotliwości pracy 
magistrali do 75 MHz można było do- 
strzec różnice w wydajności pomiędzy po- 
szczególnymi rodzajami RAM. Należy 
jednak zauważyć, że częstotliwość 75 
MHZ jest półoficjalna, a specyfikacje pro- 
ducentów płyt głównych dopuszczają za- 
zwyczaj maksymalnie 66 MHz. 


A-A-| 
Producenci piyt 
głównych dążą do in- 
teyracji jak najwięk- 
szej liczby elementów «u: 
— teraz przyszła po- —,... 
ra na uktady graficz- „u 
ne i kontrolery SCSI $ 


Na płytach głów- 
nych dostarczonych do testu zamontowa- 
no pamięć podręczną drugiego poziomu, 
pracującą synchronicznie w trybie write- 
back. Zależnie od modelu, urządzenia 
dysponują 256 KB lub 512 KB pamięci 


cache. W większości przypadków 256 KB 
pamięci cache można rozszerzyć aż do 512 
KB przy użyciu złącza CELP (Card Edge 
Low Profile), natomiast w przypadku zain- 
stalowania 512 KB nie jest możliwa dalsza 
rozbudowa (ograniczenie chipsetu). 

W czasie testu różnice w wydajności po- 
między płytami posiadającymi więcej pa- 
mięci podręcznej, a tymi z 256 KB L2 ca- 
che były praktycznie niezauważalne (nieca- 
ły 1% różnicy). O ile pracujemy z syste- 
mem Windows 95, 256 KB synchronicz- 
nej pamięci cache drugiego poziomu jest 
ilością wystarczającą. Dopiero w przypad- 
ku systemów wielowątkowych, realizują- 
cych dużo rozgałęzień i pobierających dane 
z różnych miejsc pamięci, większa ilość ca- 
che'u zaczyna nabierać znaczenia. 


Procesor 

Dominującą rolę na rynku podzespołów 
PC odgrywa od lat Intel. Jeszcze parę lat te- 
mu panowanie Intela było niepodzielne, 
obecnie, za sprawą dynamicznie działającej 
konkurencji, już tak nie jest. Na rynku pro- 
cesorów dla komputerów PC coraz lepiej 
radzą sobie AMD oraz Cyrix — producenci 
odpowiedników układu Pentium. Najnow- 
szym dziełem Cyrixa jest procesor z serii 
6x86, który przy niższej częstotliwości pra- 
cy osiąga wysoki wskaźnik PR (Pentium 
Rating). Również AMD wytwarza własne 
procesory piątej generacji — K$. Pomimo 
zabiegów konkurencji Intel zawsze potrafił 
być o jeden krok dalej, ale ostatnio za spra- 
wą AMD sytuacja nieco się zmieniła. Naj- 
nowszy produkt — procesor K6 jest w sta- 
nie zagrozić sztandarowemu obecnie ukła- 
dowi Intela Pentium PRO. Sytuacja może 
jednak szybko wrócić do poprzedniego sta- 
nu, jeśli tylko na rynku upowszechnią się 
komputery z procesorem Klamath zwa- 
nym także Pentium II. 

Urządzenia dostarczone do testów zo- 
stały przystosowane do współpracy z ukła- 
dami o rozkładzie wyprowadzeń zgodnym 
z normą Socket 7. Na każdej z płyt zamon- 
towano typowe gniazdo typu ZIF (Zero In- 
sertion Force). Za- 
leżnie od dostępnego 
napięcia oraz wersji 
BIOS-u płyty mogły 
współpracować 
z procesorami Pen- 
tium (P54C), Pen- 
ttum MMX (P55), 
Cyrix 6x86 1 6x86L, 
AMD K$ oraz z naj- 
nowszym _ dziełem 
AMD - K6. Różne wersje tego samego pro- 
cesora pracują z różnymi częstotliwościa- 
mi. Szybkość pracy wszystkich układów 
jest zdeterminowana przez dwa parametry, 


które są ustawiane na płycie głównej. > % 


[CHIPECEJ 


|___[ Test płyt głównych 


Pierwszą wartością, od której zależy z ja- 
kim zegarem będzie działał procesor, jest 
częstotliwość pracy magistrali systemowej. 
Dla układów Intela i AMD oficjalne często- 
tliwości wynoszą 50, 60 oraz 66 MHz, 
w przypadku 6x86 Cyrixa stosowane są 
dodatkowo 5$ i 75 MHz. 


34 ca Dy 

Ak i  WZRE  uooae 
Dlaczego ustawienie |rema M 
nowej ptyty gtównej 
ma być skomplikowane: 
mikroprzetączniki 
skracają proces 
konfiguracji 


Halii iglir 


TI Fam Flarr 
M URALL CEE 


Drugim ważnym pa- 
rametrem jest natomiast 
ustawienie _ mnożnika 
procesora, dla proceso- 
rów Intela odpowiednie 
wartości wynoszą 1,5, 2, 
2,5 oraz 3. W przypadku układów Cyrixa 
jedyną dopuszczalną wartością jest X2, 
a dla AMD K$ - x1.5 (wyjątkiem jest K5 
PR166, używający nietypowej wartości 
x1.75). Warto zauważyć, że układy AMD 
oraz Cyrixa często ignorują ustawienia pły- 
ty głównej i pracują tylko z ustalonym 
przez producenta mnożnikiem. Ostatecz- 
nie procesor pracuje z częstotliwością, któ- 
rej wartość wynosi: szybkość pracy magi- 
strali razy mnożnik. Na przykład Intel Pen- 
tium 100 pracuje z magistralą 66 MHz 
oraz z mnożnikiem 1,5. 

Na maksymalną częstotliwość pracy 
układu może mieć wpływ wartość podawa- 
nego napięcia. W przypadku gdy płyta dys- 
ponuje autodetekcją napięcia oraz nie dys- 
ponuje odpowiednim zasilaniem może się 
zdarzyć, że nie uzyskamy pożądanej szyb- 
kości pracy procesora. Tak stało się w przy- 
padku czterech płyt Huricane, będących 
w istocie produktami Giga-Byte'a oraz Mi- 
crostara, które ze względu na brak odpo- 
wiedniego zasilania nie udostępniały 
mnożnika x3 dla procesora Pentium 
MMX 200. (Mamy informacje, że w no- 
wych modelach odpowiednie przetworniki 
napięcia zostały już zamontowane — przyp. 
redakcji). Pomimo ustawienia częstotli- 
wość 3x66 MHz, płyty uparcie „zmienia- 
ły” mnożnik na X2,5, przez co system 


L98 [FT 


Irrrl rr. lm 
| ru jyeriykicg Spara 
sararnał £: rk 


Far lh 


gaszi trutr Me lt 


| 
8 


SoftMenu zintegrowane z BIOS-em płyty 
gtównej Abit AR5 oraz AX5 pozwala na 
tatwy wybór ustawień procesora 


pracował jako Pentium MMX 166 MHz. 
Pomimo straty na wydajności takie zabez- 
pieczenie jest sensowne, ponieważ unie- 
możliwia uszkodzenie układu na skutek je- 
go przegrzania. Pozostałe płyty biorące 
udział w teście dysponują odpowiednimi 
regulatorami napięcia i nie miały proble- 
mów z najnowszymi układami zasilanymi 
tzw. „split voltage” — rozdzielnym napię- 
ciem (osobno dla rdzenia procesora i osob- 
no dla wejścia/wyjścia). 


Zintegrowane peryferia 

Producenci płyt głównych tworzą coraz to 
bardziej zaawansowane technicznie urzą- 
dzenia wyposaża- 
jąc je w coraz 
więcej nowych 
funkcji. Sama ar- 
chitektura płyt 
opartych na ko- 
ściach Triton po- 
zwoliła na zinte- 


kar mf." 


L= A 
=" growanie  szyb- 
i Migakień kiego kontrolera 
: roz BusMaster PCI 
R x Swtyny IDE obsługujące- 
- LEGu go do 4 urządzeń 
IDE. Standardo- 
wo na płycie 
można _ znaleźć 
pełny zestaw 


portów szerego- 
wych oraz port drukarki pracujący w try- 
bach SPP, ECP i EPP. Innym typowym ele- 
mentem jest kontroler stacji dyskietek. Du- 
ża część płyt głównych, które testowali- 
śmy, została także wyposażona w złącze 
USB (nowy standard portu szeregowego) 
oraz w port komunikacji na podczerwień 
zgodny ze specyfikacją IrDA. 

Poza tymi często spotykanymi elementa- 
mi producenci umieścili na niektórych pły- 
tach inne peryferia. Z niektórymi urządze- 
niami zintegrowano karty graficzne lub 
dźwiękowe. Na pokładzie Dataexpert- 
AVX430A i Intel Tucson A/V znalazł się 
bardzo ostatnio popularny układ S3 Virge 
zaopatrzony w obu przypadkach w 2 MB 
pamięci obrazu oraz identyczne układy 
dźwiękowe Yamaha OPL4-ML. Również 
z produktem ECS PSVX-Be zintegrowano 
kartę muzyczną Crystal CS4237B 3D SRS 
Suround Plug and Play, natomiast Asus- 
PS$T2P4A został wyposażony w kartę ISA 
opartą na układzie Vibra 16C zapewniają- 
cym zgodność z Sound Blasterem 16. 

Jako nowość należy odnotować fakt 
montowania na płytach głównych pełno- 
wartościowych kontrolerów SCSI zgod- 
nych ze specyfikacją Ultra SCSI lub nawet 
Ultra Wide SCSI. Kontroler Adapteca PCI 
Ultra SCSI AHA-2940AU posiadały trzy 
urządzenia: Asus-P55T2P45, Iwill 


HARDWARE EEEEEEEEEZENNNNNNNNNNNNENZEZEZEZEENNENNEA 


PSSTV/IVS SCSI i PS$AV. Natomiast 
Iwill P$STU oraz PSSAVW współpraco- 
wały z kontrolerem PCI Ultra Wide SCSI 
AHA-2940AW. Zainteresowanych nie po- 
winna odstraszyć wysoka cena takich płyt. 
Ceny samych kontrolerów o porównywal- 
nych możliwościach sięgają niemal cen 
wspomnianych płyt głównych. 


Format 

Na pierwszy rzut oka ciężko odróżnić jed- 
ną płytę główną od innej i nie powinno być 
to dla nikogo zaskoczeniem. To że płyty 
główne są tak do siebie podobne, wynika 
z faktu, że jak wszystkie urządzenia kom- 
puterowe muszą spełniać ściśle określone 
normy. Do tej pory obowiązywał i właści- 
wie nadal jest powszechnie używany for- 
mat Baby-AT, pojawił się jednak nowszy 
standard — ATX, który znacznie dokładniej 
definiuje fizyczne parametry pracy płyty. 
Typowa płyta ATX przypomina Baby-AT 
obróconą o 90 stopni. Norma Baby-AT de- 
finiuje między innymi położenie złączy kart 
rozszerzeń, gniazda klawiatury oraz otwo- 
rów w płycie przewidzianych do montażu 
całości w obudowie. 

Nowsza specyfikacja ATX ściśle określa 
także położenie procesora, który nie jest 
teraz montowany naprzeciw slotów PCI 
i ISA, co umożliwia swobodne wykorzy- 
stanie długich kart rozszerzeń. ATX za- 
pewnia także programową kontrolę zasila- 
nia, dzięki czemu komputer może zostać 
automatycznie wyłączony po zamknięciu 
systemu. Zaletą jest możliwość wykorzy- 
stania wentylatora zasilacza także do chło- 
dzenia radiatora procesora, dzięki czemu 
zmniejsza się poziomu hałasu wytwarzane- 
go przez komputer. 

Na płycie ATX znalazło się nowe jedno- 
częściowe gniazdo zasilania. Jest to istotne, 
ponieważ dotychczas stosowane dwuczę- 
ściowe złącze można było przypadkowo 
odwrotnie podłączyć i zniszczyć płytę lub 
inne komponenty. Nowością jest zastoso- 
wanie gniazd PS/2 dla klawiatury i myszki. 
Trzeba też wspomnieć, że gniazda pamięci 
umieszczono w okolicy środka płyty, co 
znacznie ułatwia dostęp do modułów 
RAM. Modyfikacji uległo położenie złączy 
kontrolerów FDD, IDE i SCSI, które prze- 
sunięto bardziej na zewnątrz, w kierunku 
wnęk na napędy. Dzięki temu można 
znacznie przerzedzić plątaninę kabli we- 
wnątrz obudowy. Niestety, wadą, miejmy 
nadzieję chwilową, jest cena, jaką należy 
płacić za nowy standard — nowe płyty i do- 
stosowane do nich obudowy są o około 
20% droższe od ich baby-odpowiedników. 


Konfiguracja i BIOS 


Z reguły przystępując do konfiguracji płyty 
głównej, należy przestudiować instrukcję, 


Czerwiec 6/97 


w której podane są odpowiednie kombina- 
cje zworek dla danego typu procesora. 
W naszym laboratorium mieliśmy przyjem- 
ność zapoznać się z płytami Abit, które 
konfiguruje się całkowicie programowo 
przy użyciu BIOS-u. ARS oraz AX$ wypo- 
sażono w SoftMenu, odpowiednio zmody- 
fikowany BIOS umożliwiający łatwą zmia- 
nę takich ustawień jak częstotliwość magi- 
strali, rodzaj mnożnika oraz napięcia pro- 
cesora, bez konieczności otwierania obu- 
dowy komputera czy też wnikliwego prze- 
glądania instrukcji. W kilku konstrukcjach 
zastosowano inny sposób na uproszczenie 
konfiguracji — zastąpiono zworki mikro- 
przełącznikami, które mimo że wygodniej- 
sze w obsłudze nie eliminują jednak ko- 
nieczności studiowania dokumentacji płyty. 
Innym sposobem konfiguracji dysponują 
płyty z rodziny Iwilla. Wykorzystano tam 
zaledwie jedną zworkę, którą nakłada się na 
odpowiednią dla danego procesora pozycję 
w pewnego rodzaju „drabince”. Dzięki czy- 
telnemu oznaczeniu pozycji, właściwie 
można obejść się bez dokumentacji przy 
wyborze częstotliwości procesora. 
Podstawowymi funkcjami każdego 
komputera zarządza BIOS. Do jego zadań 
należy określenie rodzajów przyłączonych 
napędów, ilości oraz parametrów pracy pa- 
mięci zainstalowanej w systemie. Wykry- 
wanie typu i geometrii twardego dysku 
oraz ustawienie czasu dostępu do pamięci 
odbywa się zazwyczaj w pełni automatycz- 
nie. Coraz więcej systemów posiada też 
rozszerzone funkcje np.: możliwość wy- 
startowania z napędu SCSI, CD-ROM lub 
z drugiego dysku twardego. Urządzenia 
biorące udział w teście posiadały tzw. Flash 
BIOS, dzięki czemu możliwa jest aktualiza- 
cja tego podstawowego „oprogramowa- 
nia”. Uaktualnione wersje BIOS-u można 


z reguły znaleźć na stronach WWW lub 
serwerach FTP (internetowe adresy produ- 
centów płyt głównych zamieściliśmy w ta- 
belce). Prezentowane urządzenia dyspono- 
wały zazwyczaj BIOS-em pochodzącym 
z firmy AWARD. Tylko w czterech przy- 
padkach zastosowano niegdyś bardzo po- 
pularny AMIBIOS. 


2 1 
- 
mJ] 


Wyniki 

Ze względu na to, że 
wszystkie płyty główne 
dostarczone do testu 
skonstruowano opiera- 
jąc się na różnych wer- 
sjach tego samego ukła- 
du Intel Triton, uzyska- AKI A 


4 


kiem możliwości/cena. Dlatego na pierw- 
szym etapie skoncentrowaliśmy się na tych 
urządzeniach, które dysponowały najwyż- 
szymi parametrami we wszystkich poda- 
nych kryteriach. Następnie spośród płyt 
spełniających te warunki wybraliśmy mo- 
dele dysponujące szczególnie wysokim wy- 
nikiem w danej katego- 
rii. Szczególnie wysoką 
wydajnością wyróżnia- 
ją się modele Asus- 
TX97, Chaintech- 
SIEM oraz FIC-PT- 
2011 i Soyo SY- 
5VD2/D$5. Pod wzglę- 
dem wydajności oraz 
możliwości wyróżnia 


ne wyniki wydajnościo- s0.ł "gl A się także posiadająca 
we sporej grupy urzą- Chipset TX oferuje nowy tryb SoftMenu płyta Abit- 
dzeń są bardzo do siebie pracy dla urządzeń dyskowych — AR5. Ze względu na 
zbliżone. Różnica po- — Ultra DMA/33 możliwości _ wybrano 
między najszybszym także płyty  Asus- 


modelem Asus-TX97 a pozostałymi urzą- 
dzeniami wynosiła średnio 4%. Dlatego też 
poza wydajnością dużą wagę przyznaliśmy 
ocenie możliwości płyt. Na możliwości nie- 
bagatelny wpływ miały ewentualne dodat- 
kowe komponenty zintegrowane z płytą. 
Ponieważ płyta główna nie jest urządze- 
niem, które konfigurujemy zbyt często, 
ocena dokumentacji oraz ergonomii miała 
stosunkowo niewielki udział w łącznej 
punktacji. Ze względu na ograniczoną licz- 
bę stron, spośród prawie pięćdziesięciu 
urządzeń wybraliśmy dziesięć płyt, które 
są, naszym zadaniem, najciekawsze i naj- 
lepsze w swojej klasie. (Opis pozostałych 
będzie dostępny w Internecie na naszej 
stronie WWW oraz na CHIP-CD). 
Wybierając płyty do naszego zestawie- 
nia kierowaliśmy się trzema kryteriami: 
wydajnością, możliwościami oraz stosun- 


P5$5T2P4S, [will PSSAVW wyposażone 
w kontrolery SCSI, a także Dataexpert 
AVX430A posiadająca zintegorwaną kartę 
S3 Virge oraz układ dźwiękowy. Najkorzy- 
stniejszym stosunkiem możliwości do ceny 
charakteryzowały się natomiast modele 
JetWay ]-656 VXD-MMX i Califorania 
Computer CCMB 200VX. 

Większość urządzeń, z którymi mieli- 
śmy przyjemność się zapoznać, dysponuje 
bardzo wysoką wydajnością. Powodem 
uzyskania zbieżnych wyników jest niewąt- 
pliwie użycie przez producentów płyt ukła- 
dów pochodzących, we wszystkich przy- 
padkach, od tego samego dostawcy — Inte- 
la. Pomimo wyrównanego poziomu mamy 
nadzieję, że udało nam się wybrać urządze- 
nia ciekawe i warte polecenia. 


Krzysztof Sokołowski 


Asus TX97 
Władca szybkości 


i port równoległy. Urządzenie 
oferuje także złącza dla portów 
USB, IR oraz dla myszki stan- 


Producent: Asus 


© bardzo wysoka wydajność 


© szybki tryb Ultra DMA/33 
© przystosowanie tylko do 
szybkich pamięci SDRAM 


chipset: Intel Triton TX 
format: Baby-AT 
maks. RAM: 256 MB 
cache: 512 KB 
wydajność: 100 
możliwości: 91,8 
możl./cena: 51 

cena: 685 zł 


NI ajnowszy produkt znanej 
tajwańskiej firmy Asus 
powstał na bazie zestawu ukła- 
dów Triton TX. Urządzenie 
wyposażono w trzy 168-pino- 
we złącza na pamięci SDRAM, 
w których można zainstalować 
do 256 MB RAM; nie zamon- 
towano natomiast gniazd dla 
standardowych modułów PS/2. 
Rozmiar pamięci podręcznej 
drugiego poziomu wynosi 512 
KB i jest wartością maksymal- 
ną. Płyta posiada 4 złącza PCI 
oraz 4 ISA, a jej format odpo- 
wiada normie Baby-AT. Cieka- 


wym elementem, charaktery- 
stycznym dla płyt Asus, jest złą- 
cze MediaBUS, które znajduje 
się obok jednego ze slotów PCI. 
Wersja 2.0 MediaBUS umożli- 
wia zainstalowanie oferowa- 
nych przez Asusa kart graficz- 
no-dźwiękowych. 

Award BIOS płyty popraw- 
nie rozpoznaje wszystkie pro- 
cesory wykorzystujące gniazdo 
Socket 7 oraz posiada rozsze- 
rzenia dla urządzeń SCSI. Stan- 
dardowo z płytą zintegrowano 
kontroler FDD oraz pełny ze- 
staw portów szeregowych 


dardu PS/2. Zintegrowany 
z chipsetem kontroler PCI IDE 
BusMaster jest przystosowany 
do współpracy z urządzeniami 
Fast  ATA-2 oraz Ultra 
DMA/33. Maksymalny trans- 
fer na kontrolerze w trybie 
DMA/33 wynosi aż 33 MB/s. 
Ogólnie TX97 charakteryzuje 
się bardzo wysokim transferem 
do pamięci, a także najlepszymi 
wynikami testu aplikacyjnego. 
Dlatego też płyta główna Asus 
TX97 w pełni zasługuje na wy- 
różnienie CHIP-Tipem za naj- 
wyższą wydajność. 


[CHIPNICEJ 


Producent: Abit 


HARDWARE EEEEEEENNNNNNNNNNNNNZNNZZEEEEEENEEEEA 


Test ptyt gjównych 


© wysoka wydajność 


© SoftMenu 


© dodatkowe częstotliwości 
pracy magistrali 


chipset: Intel Triton VX 
format: ATX 

maks. RAM: 128 MB 
cache: 512 KB 
wydajność: 99 
możliwości: 94,5 
możl./cena: 72 

cena: 505 zł 


Producent: Asus 


© wysoka wydajność 


© zintegrowany kontroler SCSI 


© większa ilość podstawek 


SIMM 
chipset: Intel Triton HX 
format: Baby-AT 
maks. RAM: 512 MB 
cache: 512 KB 
wydajność: 97 
możliwości: 95,1 
możli..cena: 34 
cena: 1060 zi 


Producent: Iwill 


© wysoka wydajność 


© zintegrowany kontroler Ultra 


Wide SCSI 


© możliwość zainstalowania spe- 
cjalizowanego kontrolera RAID 


chipset: Intel Triton VX 
format: ATX 

maks. RAM: 128 MB 
cache: 512 KB 
wydajność: 99 
możliwości: 95,1 
możl./ceny: 25 

cena: 1440 zi 

100 


ABIT AR5 


Wydajnie i bezzworkowo 


R$ używa układów Intel 

430VX 1 jest wyposażona 
w 512 KB Piplined Burst syn- 
chronicznej pamięci podręcznej 
drugiego poziomu. Dwa gniaz- 
da DIMM oraz cztery SIMM 
pozwalają na stosowanie róż- 
nych kombinacji modułów 
RAM. Gniazda DIMM obsługu- 
ją zarówno tradycyjne Fast Page 
SDRAM, jak i EDO RAM. Pły- 
ta Abit posiada także dwa porty 
USB oraz wspiera standard 2.1 
magistrali PCI. Zintegrowany 
z chipsetem kontroler IDE pra- 
cuje w trybie Bus Master. 


Asus P55T2P4$S 


Award BIOS systemu posiada 
funkcje Plug and Play, zarządza- 
nia poborem energii (APM-Ad- 
vanced Power Managment) 
oraz interfejs DMI (Desktop 
Managment Interface). 
Najciekawszą opcją BIOS-u 
płyty jest niewątpliwie SOFT 
MENU, które umożliwia pełną 
kontrolę parametrów pracy pro- 
cesora bez konieczności przesta- 
wiania mikroprzełączników lub 
zworek. Bardzo interesująca jest 
obecność nowych prędkości pra- 
cy magistrali: 75 oraz 83 MHz, 
co pozwala osiągnąć teoretyczną 


Sprawdzone rozwiązanie 


olejnym produktem Asusa 

dostarczonym do testów 
była sprawdzona już konstruk- 
cja P$ST2P4, tym razem ze zin- 
tegrowanym kontrolerem SCSI. 
Płyta swobodnie mieści się 
w obudowie akceptującej bar- 
dzo popularny format Baby-AT. 
Ergonomiczne rozplanowanie 
elementów urządzenia zapew- 
nia bezproblemowy dostęp do 
gniazd pamięci SIMM oraz 
umożliwia montaż maksymalnie 
pięciu kart pełnej długości. Na 
płycie znajdują się cztery dodat- 
kowe sloty PCI oraz trzy ISA. 


Iwill PS5SAVW 


Award BIOS rozbudowano do- 
dając opcje konfiguracji zinte- 
growanego kontrolera SCSI. 
Testowaną konstrukcję wy- 
posażono w pełny zestaw pod- 
stawowych komponentów tzn. 
kontroler FDD, Bus Master 
EIDE, złącza szeregowe oraz 
port równoległy. Od najbar- 
dziej wydajnej nowszej kon- 
strukcji, również produkcji 
Asusa, opisywany model jest 
wolniejszy zaledwie o 2,5%. 
Zastosowanie chipsetu Triton 
HX, umożliwia współpracę 
z maksymalnie 512 MB 


Komputerowy lotniskowiec 


NI ajbardziej  zaawansowa- 
nym przedstawicielem se- 
rii płyt Iwill jest prezentowany 
model P5SAVW. Urządzenie 
oparto na układach Intel VX, co 
pozwala na użycie maksymalnie 
128 MB pamięci FPM, EDO lub 
SDRAM. Moduły RAM może- 
my zainstalować w czterech 
gniazdach PS/2 lub dwóch 64- 
-bitowych DIMM. Urządzenie 
wyposażono w 512 KB pamięci 
cache drugiego — poziomu, 
a obecna wersja BIOS-u Awarda 
poprawnie współpracuje z pro- 
cesorami Pentium, Pentium 


MMX oraz z układami 6x86 
Cyrixa i KS AMD. 

Wraz z urządzeniem zintegro- 
wano, obok standardowych por- 
tów I/O i kontrolerów FDD- 
-EIDE, także sterownik Adaptec 
PCI Ultra Wide SCSI AHA- 
2940AW. Na płycie umieszczo- 
no wyprowadzenia standardu 
Ultra SCSI i Wide SCSI oraz spe- 
cjalny slot oznaczony jako RAID 
BUS. Jak sama nazwa wskazuje, 
to ostatnie złącze można wyko- 
rzystać do zainstalowania specja- 
lizowanego kontrolera RAID- 
BUS 1130. Urządzenie potrafi 


częstotliwość taktowania proce- 
sora nawet 250 MHz. Możli- 
wość pracy z taką prędkością za- 
pewnia płycie długą „młodość”. 
Załączono dokumentację w 
języku polskim oraz oryginalną, 
angielską. Polskojęzyczna in- 
strukcja szczegółowo omawia 
możliwości płyty, a także opcję 
systemowego BIOS-u. W czasie 
testów płyta uzyskała wynik za- 
ledwie o 0,6% niższy od najbar- 
dziej wydajnego Asus-a TX97. 
Obok obecności SOFT MENU 
i wysokich wyników wydajno- 
ściowych płyta posiada również 
korzystny stosunek możliwości 
do ceny — za co otrzymuje wy- 
różnienie CHIP TIP-em. 


pamięci RAM. Płyta posiada 
też więcej podstawek pod 72- 
-pinowe moduły pamięci niż 
zazwyczaj spotyka się w innych 
rozwiązaniach — zamontowano 
sześć zamiast czterech. 

Niewątpliwą zaletą Asusa 
P$5T2P45S jest możliwość stoso- 
wania pamięci wyposażonych 
w kontrolę parzystości. Użycie 
układów 430HX predestynuje 
to urządzenie do zastosowania 
go w serwerach lub zawansowa- 
nych stacjach roboczych. Szcze- 
gólnie zintegrowanie z płytą 
kontrolera SCSI gwarantuje 
bezproblemową 1 wydajną 
współpracę z szybkimi napęda- 
mi dyskowymi. 


pracować w trybie BUS 
MASTER DMA i może transmi- 
tować dane z prędkością do 133 
MB/s. Poziomy zabezpieczeń 
RAID obsługiwane przez kon- 
troler obejmują: 5, 1, O oraz 0/1. 

Ciekawym rozwiązaniem jest 
sposób konfiguracji płyty — użyto 
tylko jednej zworki, którą umie- 
szcza się na odpowiedniej pozycji 
„drabinki”, zeby wybrać pożąda- 
ną częstotliwość procesora. Płyta 
charakteryzuje się jedną z naj- 
wyższych oceną wydajności (za- 
ledwie 0,65% mniej od lidera), 
a także bardzo wysokim wska- 
źnikiem możliwości. Dlatego po- 
lecamy ją wszędzie tam gdzie li- 
czy się szybkość i niezawodność. 


Czerwiec 6/97 


| Test 47 płyt gfównych 


Producent: Soyo 


© wysokie parametry pracy 
© konfiguracja mikroprzełącznikami 
© praca z częstotliwością 

maks. 233 MHz 


chipset: Intel Triton VX 
format: Baby-AT 
maks. RAM: 128 MB 
cache: 512 KB 
wydajność: 99 
możliwości: 92,2 
możli..cena: 86 

cena: 410 zł 


Producent: JetWay 


© najlepszy stosunek M/C 

© wysoka wydajność 

© nietypowe częstotliwości 
pracy magistrali 


chipset: Intel Triton VX 
format: Baby-AT 
maks. RAM: 256 MB(?) 
cache: 512 KB 
wydajność: 98 
możliwości: 90,3 
możl./cena: 100 

cena: 346 zł 


Producent: DataExpert 


© zintegrowanie karty 
graficznej i dźwiękowej 

© konfiguracja mikro- 
przełącznikami 

© dodatkowe oprogramowanie 


chipset: Intel Triton VX 


format: ATX 


maks. RAM: 128 MB 


cache: 512 KB 


wydajność:95 


możliwości:92,7 


możl./cena: 77 


cena:464 zł 


102 


Soyo SY 5VD2/D5 


233 MHz na liczniku 


No oez z rodziny 
płyt Soyo, jakie mieliśmy 
okazję przetestować, jest jeden 
z najnowszych modeli SY 
5VDS. Urządzenie formatu Ba- 
by-AT zbudowano opierając się 
na popularnym chipsecie Intel 
Triton VX. W standardowym 
gnieździe Socket 7 można zain- 
stalować procesory Intela (Pen- 
tium, Pentium MMX), Cyrixa 
oraz z AMD (K5 i K6). Mimo to 
model SY $VD2/D5 sprawo- 
wał się bez zarzutów, a dzięki 
swojej „świeżości” płyta dyspo- 
nuje możliwością obsługi przy- 


JetWay J-656 VXD-MMX 


szłych procesorów pracujących 
z częstotliwością maksimum 
233 MHz. 

Urządzenie posiada wbudo- 
waną podręczną pamięć cache 
drugiego poziomu o wielkości 
512 KB oraz pozwala na zainsta- 
lowanie maksymalnie 128 MB 
pamięci RAM w dwóch bankach 
PS/2 lub w jednym DIMM. 
Montaż kart pełnej długości nie 
jest możliwy tylko w dwóch slo- 
tach, znajdujących się naprzeciw 
gniazda dla procesora. 

Urządzenie charakteryzowało 
się ogólnie dobrą ergonomią — 


Tanio i szybko 


J etWay J]-656 opiera się na 
zestawie chipów Triton VX. 
Wykorzystując standard Baby- 
-AT na płycie umieszczono trzy 
złącza PCI oraz cztery ISA. Pod- 
stawowa wielkość pamięci pod- 
ręcznej urządzenia wynosiła 512 
KB, a maksymalny rozmiar pa- 
mięci RAM — według instrukcji 
256 MB — jest to dosyć dziwne, 
gdyż z reguły układy VX potra- 
fią obsłużyć do 128 MB RAM. 
Niestety, nie dysponowaliśmy 
taką ilością pamięci, aby móc 
zweryfikować rzeczywistą wiel- 
kość RAM-u jaką może zainsta- 


DataExpert AVX430A 


lować korzystając z dwóch 
gniazd na moduły DIMM oraz 
cztery  SIMM. ' Urządzenie 
oferuje także nową częstotliwo- 
ścią magistrali — 75MHz, przy 
maksymalnym mnożniku po- 
zwala to osiągnąć teoretycznie 
225MHZz na procesorze. 
Popularny AWARD BIOS 
płyty posiada funkcje zarządza- 
nia energią oraz potrafi współ- 
pracować z urządzeniami zgod- 
nymi ze specyfikacją Plug and 
Play. Regulator napięcia zasto- 
sowany w modelu J-656 VXD- 
MMX jest przystosowany do 


Multimedialny kombajn 


ednym z ciekawszych urzą- 
dzeń biorących udział w te- 
Ście jest niewątpliwie Data- 
Expert " AVX430A. Dzięki 
zastosowaniu standardu ATX 
bez problemu można instalować 
długie karty rozszerzeń. Użyto 
cacheu o rozmiarze 512 KB 
oraz wykorzystano chipset Intel 
430VX. Do ustawienia częstotli- 
wości magistrali wykorzystano 
mikroprzełączniki, które uprasz- 
czają proces konfiguracji. 
Obok podstawowych pery- 
ferii urządzenie dysponuje peł- 
nowartościową kartą graficzną 


oraz dźwiękową. Podsystem 
graficzny jest sterowany przez 
bardzo popularny układ S3 
Virge wyposażony w niezależ- 
ną pamięć obrazu — 2 MB, po- 
zwala to na uzyskanie maksy- 
malnie rozdzielczości 800 na 
600 w trybie truecolor lub 
1600 na 1200 przy 256 kolo- 
rach. Układ dźwiękowy zinte- 
growany z urządzeniem bazuje 
na chipie Yamaha YMF262 
i YMF289, który zapewnia 
kompatybilność ze standardem 
Sound Blaster PRO oraz WSS. 
Dodatkowo ten  16-bitowy 


HARDWARE EEEEEENENENENNNNNNNNNNNNNNZZENEEEEEEEEEA 


godny odnotowania jest fakt 
użycia do konfiguracji mikro- 
przełączników. Dzięki temu 
ustawień dokonuje się w jednym 
miejscu — nie trzeba przeszuki- 
wać płyty za zworkami. 
Podsumowując, produkt So- 
yo uzyskał w teście wysokie 
wskaźniki wydajności, możliwo- 
ści oraz stosunku M/C. Płyta od- 
stawała od lidera zaledwie 
o 1,3%. Oceniając SY $VD2/D5$ 
należy zwrócić uwagę, że testo- 
wany egzemplarz był jeszcze 
w końcowej fazie przygotowa- 
nia do wprowadzenia na rynek, 
dlatego też oficjalna wersja urzą- 
dzenia może dysponować je- 
szcze lepszymi parametrami. 


podawania napięcia wymagane- 
go przez najnowsze układy Pen- 
tium MMX. Płyta dysponuje 
tzw. Split voltage — czyli roz- 
dzielnym napięciem — osobno 
dla rdzenia układu (najczęściej 
2,8 V) idla wejścia/wyjścia (3,3V). 
W wyniku testu urządzenie 
uzyskało wysokie noty za wydaj- 
ność oraz ogólnie za możliwości. 
Do najszybszej płyty zabrakło 
JetWay J-656 VXD-MMX zale- 
dwie 1,7%, co dało jedno 
z pierwszych miejsc w tej katego- 
rii. Również wskaźnik możliwo- 
ści nie należał do słabych, dlate- 
go też dzięki niskiej cenie urzą- 
dzenie otrzymuje CHIP-TIP-a za 
najlepszy stosunek M/C. 


układ dysponuje możliwością 
jednoczesnego nagrywania 
i odtwarzania dźwięku (Full 
Duplex) oraz posiada wsparcie 
dla efektów dźwiękowych 3D. 

Wraz z płytą załączono 
S3D Game Pak oraz pakiet biu- 
rowy — Novell PerfectWorks. 
Pomimo, że odnotowaliśmy 
stratę 5,5% wydajności w sto- 
sunku do najlepszej płyty, to 
zintegrowanie z DataExpertem 
tylu urządzeń znacznie podnosi 
wskaźnik możliwości urządze- 
nia, tym bardziej, że testy prze- 
prowadzone z układem S3 Vir- 
ge, zamiast Matrox Mystique 
dają wyniki gorsze zaledwie 
o 0,5 punkta. 


Czerwiec 6/97 


Producent: California Computer 


© korzystny współczynnik M/C 


HARDWARE EEEEEEENEENNENNNNNNNNNZNNZZNEEEEEEEEEEEA 


Test ptyt gjównych 


© dobra wydajność 

chipset: Intel Triton VX 
format: Baby-AT 
maks. RAM: 128 MB 
cache: 256 KB 
wydajność: 95 
możliwości: 84,6 
możl./cena: 95 

cena: 340 zł 


Producent: GVC 


© korzystny współczynnik M/C 


© dobra wydajność 

© brak gniazd dla modułów 
DIMM 

chipset: Intel Triton VX 

format: Baby-AT 

maks. RAM: 128 MB 

cache: 256 KB 

wydajność: 96 

możliwości: 84,3 

możl./cena: 98 

cena: 330 zł 


Producent: FIC 


© wysoka wydajność 
© szybki tryb Ultra DMA/33 
© wykorzystanie formatu ATX 


chipset: Intel Triton TX 
format: ATX 

maks. RAM: 256 MB 
cache: 512 KB 
wydajność: 99 
możliwości: 90,5 
możl./cena: 68 

cena: 510 zł 

104 


California Computer CC MB 200VX 
Z polskim rodowodem 


edynym polskim akcentem 

wśród prawie pięćdziesię- 
ciu urządzeń jest płyta produ- 
kowana dla warszawskiej firmy 
California Computer. Zbudo- 
wana na bazie intelowskiego 
chipsetu Triton VX płyta dys- 
ponuje czterema złączami PCI 
oraz trzema ISA. Całość rozpla- 
nowano zgodnie z zaleceniami 
normy Baby-AT, dlatego też 
przy montażu kart pełnej dłu- 
gości ISA lub PCI występuje 
ograniczenie, którym jest pod- 
stawka dla procesora blokująca 
trzy sloty. Pamięć podręczną 


GVC SQ 591 


modelu CC MB 200VX można 
rozszerzyć z zamontowanych 
256 KB do 512 KB przy użyciu 
modułu COAST. W czterech 
gniazdach standardu PS/2 lub 
w dwóch 168-pinowych złą- 
czach na pamięci SDRAM moż- 
na zainstalować maksymalnie 
do 128 MB FPM czy EDO 
RAM. Wykorzystując gniazdo 
standardu Socket 7 płyta obsłu- 
guje procesory Intela, Cyrixa 
i AMD. 

Wykorzystując zalety chipse- 
tu Intel Triton urządzenie dys- 
ponuje kontrolerem PCI EIDE 


Rozwiązanie ekonomiczne 


| GA modelu SQ 591 
wykorzystuje typowe roz- 
planowanie zgodne ze specyfi- 
kacją Baby-AT. Płytę przystoso- 
wano do pracy z układami Intel 
Pentium, Pentium MMX oraz 
AMD KS i Cyrix 6x86. Na pa- 
mięć urządzenia składa się za- 
montowane na płycie 256 KB 
pamięci cache drugiego pozio- 
mu oraz maksymalnie 128 MB 
zainstalowane w czterech 72-pi- 
nowych gniazdach PS/2. GVC 
może korzystać z modułów 
SIMM FPM lub EDO RAM 
o wielkościach odpowiednio: 4 
MB, 8 MB, 16 MBi 32 MB. 


FIC PT-2011 


Mimo że urządzenie wyko- 
rzystuje Triton VX, niestety, nie 
dysponuje odpowiednim  złą- 
czem dla nowych 64-bitowych 
modułów SDRAM. Używając 
slotów PCI i ISA można zamon- 
tować karty rozszerzeń odpo- 
wiednio dla każdego typu gniazd 
— cztery i trzy. Z płytą zintegro- 
wano szybkie porty szeregowe 
UART 16550 oraz port równo- 
legły ECP i EPP. Kontroler stacji 
dyskietek jest również standar- 
dowym wyposażeniem urządze- 
nia. Model SQ 591 dysponuje 
podwójnym kontrolerem PCI 
Bus Master IDE obsługującym 


Tuż za liderem 


U: z  najnowocześniej- 
szych konstrukcji, jaką mie- 
liśmy okazję testować w naszym 
laboratorium jest urządzenie 
FIC PT-2011. Płyta tajwańskie- 
go producenta peryferii kompu- 
terowych First International 
Computer bazuje na najnow- 
szym zestawie układów Intel 
Triton TX. Niewątpliwie najcie- 
kawszym elementem tego chi- 
psetu jest kontroler PIIX4 oferu- 
jący nowy tryb pracy nazwany 
Ultra DMA/33 pozwalający 
osiągnąć transfer do 33 MB/s 
i jednocześnie utrzymujący zgod- 


ność ze standardem Fast ATA-2. 
Do nowych funkcji tego układu 
należą także funkcje kontroli 
błędów i ACPI (Advanced Con- 
figuration 87 Power Interface). 

Płyta FIC PT-2011 wykorzy- 
stując format ATX dysponuje 
czterema slotami PCI i cztere- 
ma ISA, w których można swo- 
bodnie umieszczać także karty 
rozszerzeń pełnej długości. Ja- 
ko jedna z niewielu konstrukcji 
płyta używa Flash BIOS-u po- 
chodzącego z firmy American 
Megatrends — tzw. AMI BIOS. 
Na płycie zamontowano 512 


pracującym w trybie Bus Master 
(mniejsze obciążenie CPU) oraz 
zintegrowanym standardowym 
kontrolerem dyskietek. BIOS 
CC MB 200VX pochodzi z fir- 
my Award. 

Płyta California Computer 
nie wyróżnia się specjalnie jeśli 
chodzi o wydajność i możliwości 
— są one na dobrym poziomie, 
tak jak w przypadku większości 
urządzeń. Godny uwagi jest na- 
tomiast jeden z bardziej korzyst- 
nych współczynników M/C, dla- 
tego też prezentowane urządze- 
nie sprawdzi się wszędzie tam, 
gdzie najważniejszym czynni- 
kiem decydującym o wyborze 
jest cena urządzenia. 


do czterech urządzeń EIDE lub 
Fast ATA-2. Kontroler wspiera 
transmisję danych z wykorzysta- 
niem trybów PIO mode 3 i 4, 
a także korzysta z kanałów 
DMA (mode 2). W. kości 
EEPROM zapisano Award BIOS 
wspierający funkcję Green, Plug 
and Play i DMI. 

Wyniki testów wydajnościo- 
wych GVC SQ 591 są na śred- 
nim poziomie, dokładnie 4% 
straty do najszybszej płyty. Rów- 
nież możliwości zaliczają to 
urządzenie do kategorii dobrej. 
Lecz podobnie jak w przypadku 
CC MB 200VX płyta GVC SQ 
591 charakteryzuje się bardzo 
korzystnym stosunkiem M/C. 


KB synchronicznej pamięci ca- 
che L2. Standardowo płyta dys- 
ponuje czterema gniazdami na 
moduły 32-bitowe SIMM oraz 
dwoma na nowsze 64-bitowe 
DIMM, w których można zain- 
stalować do 256 MB RAM. 
Dzięki wykorzystaniu nowego 
zestawu układów Triton TX 
płyta uzyskała bardzo wysokie 
wyniki wydajnościowe, do- 
słownie depcząc po piętach li- 
derowi całej stawki. FIC był za- 
ledwie 0,9% za urządzeniem 
Asus TX97. Ogólnie nowocze- 
sna konstrukcja i wysoka wy- 
dajność przyczyniły się do uzy- 
skania bardzo dobrego wska- 
źnika możliwości. 


Czerwiec 6/97 


HARDWARE 


Test ptyt gjównych 


Dane techniczne 


http:// 


Pro- 
ducent 


Dostarczył 


Telefon 


Gwarancja 


[lata] 


Chipset 


UELOJ 
malna 
częstotli- 
wość tak- 
towania 
proceso- 
ra [MHz] 


Maksy- 
malna 
częstotli- 
wość tak- 
towania 
magistrali 
[MHz] 


Cache 
zainsta- 
lowany 
[MB] 


PS5AVW 
P55T2P4S 
P55TU SCSI 
PS5AV 

AR5 

PSS5TV/TVS SCSI 
AVX430A 

TX97 
SY-5VD2/D5 
FIC-PT-2011 
SY-5VM2/M5 
J-656 VXD-MMX 
AX5 

SY-TT 

P5TX-A 

5IFM 

SY-5TF5 
Tucson A/V 
P55T2P4A 
GA-586TX 
MB-8500TVD 
PINE PT7502-3 
5HX-A 

PSHX-A 
P5VX-Be (soundchip) 
MB-8500TAX 
P55V2 
ATC-1020 

J-656 HXA-MMX 
SP571 

5HX-B 
ATC-2000 
PSHX-B 
P5VX-Be (bez sound chip) 
5IGM 

CCMB 200VX 
GVC SQ 576 
MSI-TX 

Tomcat Ill single 
GVC SQ 591 
DFI 586 ipv 
GVC SQ 598 
SP566 

TY-5128 
TY-5129 
GA-58AHX 


GA-586VX 


* — jest, - — nie ma 


106 


Iwill 

Asus 

Iwill 

Iwill 

Abit 

Iwill 
DataExpert 
Asus 
Soyo 

FIC 

Soyo 
JetWay 
Abit 

Soyo 
Elitegroup 
CHAINTECH 
Soyo 

Intel 

Asus 
Gigabyte 
Biostar 
PINE 

ECS 
Elitegroup 
Elitegroup 
Biostar 
Iwill 
A-Trend 
JetWay 
Spring 
ECS 
A-Trend 
Elitegroup 
Elitegroup 
CHAINTECH 
California 
GVC 
MicroStar 
Tyan 

GVC 

DFI 

GVC 
Spring 
MicroStar 
MicroStar 
Gigabyte 


Gigabyte 


www.iwill.com.tw 
www.asus.com.tw 
www.iwill.com.tw 
www.iwill.com.tw 
www.abit.com 
www.iwill.com.tw 
www.dataexpert.com.tw 
www.asus.com.tw 
www.soyo.com 
www.fie.com.tw 
www.S0y0.com 
www.jet-way.com 
www.abit.com 
www.soyo.com 
www.ecs.ccom.tw 
www.chaintech.com.tw 
www.S0y0.com 
www.intel.com 
www.asus.com.tw 
www.giga-byte.com 
www.biostar.net 
www.pinegroup.com 
www.ecs.ccom.tw 
www.ecs.com.tw 
www.ecs.com.tw 
www.biostar.net 
www.iwill.com.tw 
www.a-trend.com.tw 
www.jet-way.com 
www.Spring-circle.com 
www.ecs.ccom.tw 
www.a-trend.com.tw 
www.ecs.com.tw 
www.ecs.com.tw 
www.chaintech.com.tw 
www.california.pl 
www.gvc.com.tw 
www.msi.com.tw 
www.tyan.com 
www.gvc.com.tw 
www.dfi.com.tw 
www.gvc.com.iw 
www.spring-circle.com 
www.msi.com.tw 
www.msi.com.tw 
www.giga-byte.com 


www.giga-byte.com 


Mikrotech, Krosno 


California Computer, Warszawa 


Mikrotech, Krosno 
Mikrotech, Krosno 

Gen, Wrocław 

Mikrotech, Krosno 

Giga Computers, Warszawa 
TCH Components, Warszawa 
Action, Warszawa 

TLC, Szczecin 

Action, Warszawa 

Emiter, Warszawa 

Gen, Wrocław 

Action, Warszawa 
Mikrotech, Krosno 

Eltrade, Warszawa 

Action, Warszawa 

TCH Components, Warszawa 
TCH Components, Warszawa 
JTT, Wrocław 

MSD, Gdańsk 

RAT Electronics, Wrocław 
Ab, Wrocław 

Mikrotech, Krosno 
Mikrotech, Krosno 

MSD, Gdańsk 

Mikrotech, Krosno 

Eltrade, Warszawa 

Emiter, Warszawa 

Phillcom, Zielona Gora 

Ab, Wrocław 

TCH Components, Warszawa 
Mikrotech, Krosno 
Mikrotech, Krosno 


Eltrade, Warszawa 


California Computer, Warszawa 


Ab, Wrocław 

Typhoon, Warszawa 

TCH Components, Warszawa 
Ab, Wrocław 

JTT, Wrocław 

Ab, Wrocław 

Phillcom, Zielona Gora 
Typhoon, Warszawa 
Typhoon, Warszawa 
Typhoon, Warszawa 


Typhoon, Warszawa 


(0-13) 264 71 
(0-22) 668 02 00 
(0-13) 264 71 
(0-13) 436 35 22 
(0-71) 723875 
(0-13) 264 71 
(0-22) 647 20 00 
(0-22) 48 71 72 
(0-22) 36-62-20 
(0-91) 59 73 40 
(0-22) 36-62-20 
(0-22) 41 48 41 
(0-71) 723875 
(0-22) 36-62-20 
(0-13) 436 35 22 
(0-22) 685 20 20 
(0-22) 36-62-20 
(0-22) 48 71 72 
(0-22) 48 71 72 
(0-71) 7287 02 
(0-58) 52 66 41 
(0-71) 219270 
(0-71) 3422061 
(0-13) 264 71 
(0-13) 264 71 
(0-58) 52 66 41 
(0-13) 264 71 
(0-22) 685 20 20 
(0-22) 41 48 41 
(0-68) 27 24 66 
(0-71) 3422061 
(0-22) 48 71 72 
(0-13) 264 71 
(0-13) 264 71 
(0-22) 685 20 20 
(0-22) 668 02 00 
(0-71) 3422061 
(0-22) 645 12 13 
(0-22) 48 71 72 
(0-71) 3422061 
(0-71) 7287 02 
(0-71) 3422061 
(0-68) 27 24 66 
(0-22) 645 12 13 
(0-22) 645 12 13 
(0-22) 645 12 13 


(0-22) 645 12 13 


HX 


VX 


ATX 
BABY-AT 
Baby-AT 
ATX 
ATX 
Baby-AT 
ATX 
BABY-AT 
Baby-AT 
ATX 
ATX 
Baby-AT 
ATX 
ATX 
ATX 
BABY-AT 
Baby-AT 
ATX 
BABY-AT 
Baby-AT 
Baby-AT 
Baby-AT 
ATX 
ATX 
Baby-AT 
ATX 
Baby-AT 
BABY-AT 
Baby-AT 
Baby-AT 
Baby-AT 
BABY-AT 
Baby-AT 
Baby-AT 
BABY-AT 
BABY-AT 
BABY-AT 
ATX 
BABY-AT 
Baby-AT 
Baby-AT 
ATX 
Baby-AT 
BABY-AT 
Baby-AT 
Baby-AT 


Baby-AT 


200 


250 


200 


200 


250 


200 


200 


200 


233 


200 


233 


225 


250 


233 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


225 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


200 


225 


200 


200 


200 


200 


66 


66 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


256 


512 


512 


512 


256 


256 


256 


256 


256 


256 


256 


512 


256 


256 


256 


256 


256 


256 


512 


512 


512 


256 


256 


256 


256 


256 


256 


256 


256 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


256 


256 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


512 


256 


512 


512 


512 


512 


512 


256 


512 


256 


256 


512 


512 


512 


512 


AWARD 128 
AWARD 128 
AWARD | 512 
AWARD | 256 
AWARD 128 
AWARD 128 
AWARD 128 
AWARD | 256 
AWARD 128 
AMIBIOS | 256 
AWARD 128 
AWARD | 256 
AWARD | 256 
AWARD | 256 
AWARD | 256 
AWARD | 256 
AWARD | 256 
AMIBIOS | 256 
AWARD | 512 
AWARD | 256 
AMIBIOS 128 
AWARD 128 
AWARD | 256 
AWARD | 256 
AWARD 128 
AMIBIOS 128 
AWARD 128 
AWARD 128 
AWARD | 384 
AWARD 128 
AWARD | 256 
AWARD | 256 
AWARD | 256 
AWARD 128 
AWARD | 256 
AWARD 128 
AWARD | 256 
AWARD | 256 
AWARD | 512 
AWARD 128 
AWARD 128 
AMIBIOS | 256 
AWARD 128 
AWARD | 512 
AWARD 128 
AWARD | 256 
AWARD 128 


Czerwiec 6/97 


Wyniki testu 


Obsługiwane Kontroler Dodatkowy | Mysz Wydajność | Wyposa- 

procesory SCSI cache |ZĄ (znormali- | żenie nomia | men- 
P54C/P55C/ synchr./ złącze/ zowana) (znormali- 

Cyrix 6x86/ CONA gniazdo zowane) 


LUPLOZU PIC 


ŚNIĄ 3 4 $ 4 2 HP + PS/2 ang. 99 88 72 91 
3|R[*[4[- 4 3 kj 6 0 +- *|- DIN ang. 96 100 61 82 
WMFF 3 5 kj 4 0 +- WĘ DIN ang. 98 88 72 91 
3|*[*[*[- 3 4 $ 4 2 -- kij PS/2 ang. 98 88 72 91 
ŚARIEJĘ 4 4 - 4 2 +- -|* PS/2 ang./pol. 98 78 100 91 
*|EPRTR]= 3 5 kj 4 2 +- AE DIN ang. 97 90 72 82 
*|*[*[+- 3 3 B 2 2 ge UA PS/2 ang. 94 90 72 91 
*IR PEPE 4 4 - 0 3 +- % DIN ang. 100 76 50 82 
WAŁEK 4 4 = 4 2 +- *|- DIN ang. 97 76 72 82 
3|R[*[*(- 4 4 - 4 2 +- sj PS/2 ang. 99 71 67 73 
kije 4 3 - 4 2 +- -|* PS/2 ang. 97 69 83 91 
3|*[E[4- 3 4 > 4 2 +- *|- DIN ang. 97 71 50 100 
WMA 4 4 - 4 3 +- -|* PS/2 ang. 97,2 84 94 0 
*IR PEPE 4 3 - 4 2 +- =p PS/2 ang. 94 76 78 82 
WAPIIE 4 4 s 0 3 JE -|* PS/2 ang. 98,4 1 67 45 
*|E[*[H- 4 4 - 4 0 +- ki DIN ang. 98,2 67 56 73 
WELIBIE 4 4 - 4 0 +- ŚR DIN ang. 96,8 67 56 91 

*[3]-|-|- 3 3 = 4 0 -- + PS/2 brak 97,5 86 61 0 
WISI 4 3 - 4 0 *|- ŚJ DIN ang. 96,3 69 50 91 
*IRPPTĘ 3 3 - 4 2 +- kij DIN ang. 97,3 67 39 91 
AIEIR 3 4 = 4 2 +- -|* DIN ang. 96,1 65 50 100 
3|*[*[*- 4 3 - 4 2 +- *|- DIN ang. 97,8 67 44 64 
WEIAPIE 4 4 - 4 0 JE -|* PS/2 ang. 96,1 59 72 82 
3|*[E[4- 4 4 - 4 0 *F +j* PS/2 ang. 96,1 59 72 82 
WPISIE 4 3 - 4 1 +- SA DIN ang. 94,8 65 56 82 
3|R[*[*[- 4 4 - 4 1 -- kia PS/2 ang. 94,5 59 67 100 
ÓHIPIR 4 4 - 4 1 Jk fo DIN ang. 96,3 63 39 82 
3|*[*[4[- 4 3 - 6 0 *|- *|- DIN ang. 95,3 57 61 1 
3|R[*[*[- 3 4 - 6 0 *|- *|- DIN ang. 95,2 59 44 100 
ÓHIEIR 3 4 > 4 0 +- CJE DIN ang. 96,8 61 44 64 
*|E[*[H- 4 4 - 4 0 *- *jk DIN ang. 95,1 59 56 82 
WEAPIE 4 4 - 4 0 JE el DIN ang. 95,1 59 56 82 
3|*[*[4- 4 4 - 4 0 * AE DIN ang. 95 59 56 82 
HMPAFIE 4 3 - 4 1 +- jo DIN ang. 95,7 57 50 82 
3]3[3]%]- 4 3 - 4 1 *|- > DIN lang./niem. 94,8 59 56 73 
WHIEIR 4 3 - 4 2 *|- JE DIN ang. 94,8 59 44 82 
*|E PPE 4 3 - 4 2 +|- *Ę DIN ang. 95,8 71 50 9 
HEIIE 4 4 = 4 2 +- -|* PS/2 ang. 95,2 1 61 0 
3|*[E[4[- 4 5 * 8 0 +- + DIN ang. 97,3 78 0 0 
WPISIE 4 3 - 4 0 +- dp DIN ang. 94,4 55 39 82 
3|R[*[*[- 4 3 - 4 1 *|- diś DIN ang. 93 57 50 73 

WIARE 4 3 - 4 0 dE af PS/2 ang. 95,2 53 50 45 
*|E[*[H- 4 3 - 4 0 +- *|- DIN ang. 94,5 59 50 0 
WEPIE 4 4 - 4 0 JE jj DIN ang. 87,4 63 50 73 
3|*[*[4- 4 3 - 4 1 *|- JE DIN ang. 86,2 57 50 73 
ŚR 4 4 - 4 0 SĘ 4P DIN ang. 83,3 59 56 82 
3|R[*[4[- 4 3 - 4 2 *|- *|k DIN ang. 85,2 59 0 82 


1440 


1060 


1395 


1055 


505 


910 


465 


685 


410 


480 


430 


345 


590 


550 


495 


455 


450 


960 


710 


610 


405 


365 


40 


495 


480 


440 


465 


415 


420 


480 


425 


420 


470 


365 


400 


340 


465 


550 


630 


330 


365 


465 


365 


470 


400 


480 


380 


Współ- 
czynnik 
M/C 
(znorma- 
lizowany) 


27 
35 
27 
35 
73 
38 
77 
50 
85 
73 
81 
100 
58 
62 
69 
73 
TO 
35 
46 
54 
85 
92 
81 
69 
69 
rea 
73 
81 
77 
69 
77 
77 
69 
88 
81 
96 
69 
58 
50 
96 
88 
69 
85 
65 
73 
62 


77 


© 


© 


i 


l (|. © 


© 
2 
u 


I 
o 
CJ 


8, 


ES FJ EJ F3J FI 
kad o so R ś 
rg KU KI LEI 


© 


7, 


8 


© BĘ o 
O EJ PI EJ 


9 


8 


86, 


CJ 


© 
(z) 


© 


= EJ 
u > 4 


© 


EJ 
o 


A 


9, 


= 

2 co 

© Ho 5 
A 


Z 
J 


75,5 


107 


HARDWARE 
Test płyt gjównych 


CHiP 
Wydajność Współczynnik M/C Procedura testowa Mim 
Model Producent Wydajność Model Producent Możliwości/Cena _ | Na bazie każdej z testowanych płyt głów- 


nych złożono pełnowartościowy kompu- 
ter PC. Wykorzystano identyczne kompo- 
nenty dla każdego z urządzeń. Konfigura- 
BIECEEDCHE cja testowa składała się z procesora Pen- 
PINE PT7502-3, PINE tium MMX 200 MHz, karty graficznej 
Matrox Mystique z 2 MB pamięci obrazu 
i z dysku twardego Seagate ST52140A. 
Dodatkowo sprawdzaliśmy kompatybil- 


TX97, Asus 100 J-656 VXD-MMX, JetWay 


=) 


PS5AVW, Iwill CCMB 200VX, California 


FIC-PT-2011, FIC 


© 
e 
S FH FE 
tj kj 
8 
EJ FP 
TJ CJ |-- 
E) 


P5TX-A, Elitegroup 


© 
R 
LU 
© 
© 


5IFM, CHAINTECH P5VX-Be (bez sound chip), Elitegroup 


MB-8500TVD, Biostar 


EJ 
CJ 
© 
a 


PSSTU SCSI, Iwill 


P5SAV, Iwill 98 SY-5VD2DS, Soyo 85 ność płyty z układem AMD K5 PR166 
BEŻ 


od konkretnego modelu płyty instalowano 
32 MB pamięci SDRAM (ASUS — 7ns) lub 


PINE PT7502-3, PINE 


© 
R 
CJ 


SP566, Spring 


o 
a 


dwa 16 MB moduły PS/2 o czasie dostępu 
ŚW szum BL aterowca age 
dzie tam, gdzie były zamontowane odpo- 
Tomcat III single, Tyan 97,3 ATC-1020, A-Trend 81 wiednie podstawki, a pamięci EDO były 
używane w pozostałych przypadkach. 


Do pomiaru wydajności wykorzystano 
test niskopoziomowy oraz aplikacyjny, na 
który składały się popularne 32-bitowe 
aplikacje biurowe i graficzne uruchomio- 
ne w środowisku Windows 95. Zastoso- 
wano makra wykonujące typowe dla kon- 


P5STV/TVS SCSI, Iwill 


© 
3 

a 

+ 


AVX430A, DataExpert 


© 
S 
= 


SY-5VD2/D5, Soyo SY-5TF5, Soyo 


SY-5VM2/M5, Soyo 


©) 
SI 


MB-8500TAX, Biostar 


= 
RI 


© 

3 
< 
x 


-656 VXD-MMX, JetWay J-656 HXA-MMX, JetWay 


SY-5TF5, Soyo 96,8 5HX-B, ECS LŚ 5 k CE > 
kretnej aplikacji operacje w programach 
Adobe PageMaker 6.0, CorelDraw 6.0, 


Lotus Freelance 96, Lotus WordPro 96, 
MS Excel 7.0, MS PowerPoint 7.0, MS 


P55T2P4A, Asus 


© 
s 
w 


GA-586VX, Gigabyte 


< 
+ 


: 
= - Word 7.0 oraz Paradox 7.0. W czasie te- 
stu niskopoziomowego mierzono parame- 
5HX-A, ECS 96,1 FNETME 73 try pracy a ada pamięci RAMi zk 
rzepustowości dysku twardego i kar 
p. + - 


graficznej. Ostatnim testem ogólnej wy- 


PSSTZPAS, Asus 96 Em 73 dajności systemu był QuakeBenchmark 
AES: M SA iarych 


w ciągu sekundy przez wbudowany pro- 
gram demonstracyjny („demo2”). 

Na ocenę wyposażenia płyty miały 
wpływ typowe elementy urządzenia — zin- 
tegrowane porty, ilość pamięci cache i złącz 


P5VX-Be (bez sound chip), Elitegroup 


- 
Kł 
u 
a 
© 


P5HX-A, Elitegroup 


© 
— 
w 
a 
© 


ATC-1020, A-Trend P5VX-Be (soundchip), Elitegroup 


J-656 HXA-MMX, JetWay 


-) 
Aj 
LU 


SP571, Spring 


a 
© 


PCI i ISA. Brano także pod uwagę inne pe- 
ryferia zintegrowane z płytą np.: kartę gra- 
ficzną, dźwiękową lub kontroler SCSI. Er- 

nomię pł niano prz zystkim 
dna i ki 


z punktu widzenia łatwości zainstalowania 
urządzenia w komputerze. Liczyły się tutaj 
GA-SBAHX, Gigabyte opisy i położenie zworek, prowadnic złącz, 
wyprowadzeń islotów, dostępność do pod- 


-) 
a 
o 
LO 


P5HX-B, Elitegroup SY-TT, Soyo 


© 
e 
© 
o 
LO 


P5VX-Be (soundchip), Elitegroup 


5IGM, CHAINTECH 94,8 AX5, Abit 58 > » a 1. 22 
stawek modułów pamięci oraz możliwość 
montażu kart pełnej długości. Istotną rolę 


odgrywała także dokumentacja urządzeń. 
Oceniano tutaj, obok opisów kombinacji 


MB-8500TAX, Biostar 


© 
EJ 
u 


GA-586TX, Gigabyte 


u 
R 


zworek, obecność rozdziałów poświęco- 
nych konfiguracji BIOS-u, rozwiązywania 
problemów tzw. „troubleshooting”. Z tych 
O aa un 0 

możliwości płyty przydzielając każdej z ka- 
DFI 586 ipv, DFI 93 P55T2P48, Asus 35 tegorii odpowiednią wag: 70% dla wydaj- 
ności, 20% dla wyposażenia oraz po 5% 


dla ergonomii i dokumentacji. Ostatnim 
etapem analizy wyników było obliczenie 
(c stosunku współczynnika M/C, czyli możli- 
wości do ceny. 


TY-5129, MicroStar 


EJ 
R 
LU 
© 
a 


Tucson AJV, Intel 


© 
= 
LU 
nn 
3 


GA-586VX, Gigabyte 


GA-58AHX, Gigabyte 83,3 P5STU SCSI, Iwill 


R) 
e 


108 Czerwiec 6/97 


Konfiguracja komputera 


doładowanie 


Przyspieszanie pracy komputera można uzyskać 

na różne sposoby. Część z nich to metody bezpieczne, 

nie narażające naszego sprzętu na uszkodzenie, mogą- 
ce co najwyżej doprowadzić do zawieszenia komputera. 
Istnieją też takie, które są znacznie mniej tagodne, 

ale za to pozwalają wycisnąć naprawdę wszystko 


z posiadanego sprzętu. 


bserwowany od kilku lat rozwój 

oprogramowania przejawia się 
ogromnym wzrostem wymagań sprzęto- 
wych. Bez względu na to, czy uzywamy 
komputera do prac biurowych, czy też 
wykorzystujemy go tylko do rozrywki, co- 
raz to nowe programy wymagają większej 
ilości pamięci operacyjnej, mocniejszego 
procesora, nie wspominając już o ilości 
miejsca zajmowanego na twardym dysku. 
O ile dostępną ilość RAM-u możemy po- 
szerzyć jedynie dokupując dalsze mega- 
bajty, to wydajność samego komputera je- 
steśmy w stanie znacznie podnieść bez 
dalszych wydatków. Poniżej zaprezento- 
wano kilka metod pozwalających uzyskać 
wzrost szybkości pracy przeciętnego pece- 
ta z procesorem Intel Pentium. 


Na początek: 

pogawędka z BIOS-em 
Niebagatelną rolę dla wydajności ma za- 
mieszczony na każdej płycie głównej BIOS, 


110 


czyli — podstawowy system wejścia/wyjścia, 
od którego ustawień zależy bezpośrednio 
między innymi czas dostępu do pamięci 
operacyjnej czy przepustowość kontrolera 
EIDE. Najczęściej spotykane w kompute- 
rach systemy BIOS pochodzą z firm Award 
lub American Megatrends — popularny 
AmiBIOS, które pomimo różnic w samym 
interfejsie użytkownika (np. okienkowy 
AmiWINBIOS - obsługiwany przy użyciu 
myszki ) oferują podobną funkcjonalność. 
W przypadku najpopularniejszych ostatnio 
BIOS-ów AWARD warte przeglądnięcia są 
opcje zawarte w „BIOS features setup”, 
gdzie możemy ustawić kilka parametrów 
wpływających na wydajność. Zawsze nale- 
ży tutaj sprawdzić czy uaktywniono pamięć 
podręczną — zarówno cache procesora, jak 
i ten drugiego poziomu powinien być włą- 
czony („enabled”). Trzeba też włączyć tzw. 
Shadow RAM karty graficznej oraz same- 
go BIOS-u. Opcja Shadow RAM powodu- 
je przepisanie zawartości wolniejszej pa- 


mięci ROM (zawierającej BIOS karty gra- 
ficznej lub płyty głównej) do znacznie szyb- 
szej pamięci RAM. Następna grupa opcji 
zawarta w „Chipset features setup” ma naj- 
większy wpływ na wydajność, a także sta- 
bilność pracy systemu. Możemy tutaj zna- 
leźć ustawienia dotyczące szybkości z jaką 
wymieniane są dane między procesorem 
a pamięcią operacyjną. Zazwyczaj BIOS 
oferuje automatyczne parametry pracy 
komputera zależne od czasu dostępu posia- 
danych układów RAM, ale nie zawsze są to 
ustawienia optymalne. Po wyłączeniu au- 
to-konfiguracji można spróbować zmniej- 
szyć ilości cykli oczekiwania po sygnałach 
RAS i CAS oraz „DRAM Read/Write 
Burst Timing”. Najlepiej przeprowadzać 
tę operację stopniowo, tzn. zmieniamy 
najpierw jedną opcję, następnie spraw- 
dzamy czy wszystko działa, dopiero po- 
tem zmieniamy następną itd. Zbyt „ostra” 
ingerencja w ustawienia tej części BIOS- 
u może doprowadzić nasz komputer do 
stanu, w którym nie będzie on mógł nor- 
malnie wystartować systemu operacyjne- 
go. W takim przypadku jedynym lekar- 
stwem jest zwarcie odpowiedniego jum- 
pera na płycie odpowiedzialnego za reset 
całej pamięci CMOS. 


Jeśli jesteś w stanie ściągnąć czar- 
ną naklejkę umieszczoną na spo- 
dzie procesora lub jeśli na obudo- 
wie nie ma wygrawerowanych 
oznaczeń, a są tylko nadrukowane 
— możesz (choć nie musisz) być po- 
siadaczem „podkręconego” słab- 
szego układu, który jest już ustawio- 
ny na maksimum. Może okazać się, 
że takiego procesora nie da się już 
przyspieszyć. 


Czerwiec 6/97 


Większość płyt głównych dysponuje 
obecnie tzw. Flash BIOS, czyli elektro- 
nicznie kasowalnymi i zapisywalnymi pa- 
mięciami ROM, dzięki czemu możemy 
stosunkowo prosto dokonać aktualizacji 
posiadanej płyty głównej. Warto upewnić 
się czy producent płyty głównej nie ofe- 
ruje na swojej stronie WWW. kolejnej 
wersji, gdyż nowszy BIOS może zwięk- 
szyć wydajność całego komputera. 


Metoda — overciocking 

"Termin „overclocking”, dosłownie oznacza 
„nadtaktowanie” i jest odpowiednikiem 
słowa „podrasowanie”, w żargonie funk- 
cjonującym też jako tzw. „podkręcanie”. 
Overcloking oznacza sytuację, w której pro- 
cesor lub magistrala systemowa pracują 
z częstotliwością większą niż ta określona 
przez specyfikację producenta. Podstawo- 
wym pomysłem usprawiedliwiającym takie 
postępowanie jest możliwość podniesienia 
wydajności systemu niewielkim kosztem 
(patrz ramka „Jak przyspieszyć peceta”). 
Najczęściej aby przyspieszyć działanie kom- 
putera należy zmienić kilka ustawień na 
płycie głównej oraz ewentualnie zainwesto- 
wać w dodatkowe chłodzenie procesora. 


> 113 
Teoria przyspieszania 


Żeby zrozumieć jak można podkrę- 
cić Pentium lub inny procesor nale- 
ży zauważyć że wewnętrzna często- 
tllwość pracy w takim układzie różni 
się od tej na zewnątrz. Zewnętrzna 
częstotliwość decyduje o szybkości 
z jaką działa cache, pamięć opera- 
cyjna oraz magistrala PCI wraz ze 
wszystkimi urządzeniami do niej 
podtączonymi (w tym karty graficz- 
nej). Oficjalnie istnieją tylko trzy róż- 
ne prędkości magistrali — 50, 60 i 66 
MHz. Jednak procesory Cyrix 6x86 
używają pięciu różnych prędkości: 
50, 55, 60, 66 i 75 MHz, które moż- 
na wykorzystać także dla uktadów 
Intela. Niektóre nowsze płyty gtów- 
ne dysponują również częstotliwo- 
ścią magistrali 83 MHz. Wewnętrzna 
szybkość procesora jest natomiast 
zdeterminowana przez wewnętrzny 
mnożnik, który jest zależny od kon- 
kretnego procesora. Procesory Intel 
Pentium obsługują następujące 
mnożniki: x1,5, x2, x2,5, x3, ale Pen- 
tium MMX dysponuje też mnożni- 
kiem x3,5. Ostatecznie prędkość 
pracy procesora uzyskujemy po 
przemnożeniu prędkości zewnętrz- 
nej magistrali przez wartość we- 
wnętrznego mnożnika układu. Dla 
ogólnej wydajności najważniejsza 
jest szybkość wymiany danych mię- 
dzy procesorem a układami wej- 
ścia/wyjścia i pamięcią, dlatego też 
najbardziej korzystna jest sytuacja, 
w której korzystamy z jak najwięk- 
szej częstotliwości magistrali przy 
możliwie nawiększym mnożniku. 


111 


HARDWARE EEEEEEEENNNNNNNNNZZNZNEZZEZZEEZEEEEA 


Konfiguracja komputera 


Oto zalecane zmiany prędkości magistrali i/lub mnożnika dla danego 
rodzaju procesora (od najwydajnieszej do najbezpieczniejszej): 


Pentium 


112.5=1.5 x 75 


Il 
100=1.5 x 66 


[U 
90=1.5 x 60 


Iv 
83=1.5 x 55 


125=1.5 x 83 


112.5=1.5 x 75 


100=1.5 x 66 


125=1.5 x 83 


112.5=1.5 x 75 


125=1.5 x 83 


133=2 x 66 


112.5=1.5 x 75 


166=2 x 83 


150=2 x 75 


166= 2.5 x 66 


166=2 x 83 


187.5=2.5 x 75 


200=3 x 66 


150=2 x 75 


208=2.5 x 83 


166=2 x 83 


187.5=2.5 x 75 


200=3 x 66 


250=3 x 83 


225=3 x 75 


208=2.5 x 83 


W przeszłości jedynym sposobem na 
przyspieszenie działania komputera było 
zwiększenie częstotliwości procesora po- 
przez przyspieszenie magistrali lub zwięk- 
szenie mnożnika. Ponieważ duża liczba 
obecnie produkowanych płyt posiada no- 
we częstotliwości pracy magistrali, istnieje 
możliwość takiego dobrania jej prędkości, 
że nie narażamy procesora na przeciąże- 
nie, a mimo to zwiększamy wydajność. Na 
przykład często spotykana częstotliwość 
75 MHz przewidziana dla Cyrixa 6x86 
P+200, który pracuje z częstotliwością 
2x75 MHz =150 MHz, może zostać wy- 
korzystana przez procesor Pentium 150 
MHz (też 2x75 MHz zamiast 2,5x60 
MHZ), co pozwala na uzyskanie ogólnej 
wydajności systemu przewyższającej na- 
wet Pentium 166 MHz (2,5x66 MHz). 


Uwaga — gorąco! 

W większości przypadków „nadtaktowa- 
nie” jest całkowicie bezbolesne, lecz mi- 
mo to warto zwrócić uwagę na przedsta- 
wione niżej fakty. 

Po zwiększeniu szybkości pracy proce- 
sora zwiększa się również temperatura jego 
pracy, a co za tym idzie, ryzyko wystąpie- 
nia niepożądanych skutków. Procesor 


może zostać zniszczony przez tzw. „elek- 
tromigrację”. Elektromigracja to zjawisko, 
w wyniku którego w strefach kości krzemu 
procesora, gdzie występuje zwiększona 
temperatura, zachodzą procesy zmiany 
struktury półprzewodnika, czego skutkiem 
może być trwałe uszkodzenie układu. 

Istnieją metody pozwalające obniżyć 
temperaturę pracy układu, co zmniejsza 
prawdopodobieństwo uszkodzenia. Poza 
tym elektromigracja nie niszczy proceso- 
ra natychmiast po przegrzaniu; jest to po- 
wolny proces, który mniej lub bardziej 
skraca żywotność układu. Biorąc pod 
uwagę fakt, że czas życia dzisiejszych pro- 
cesorów jest przewidziany na około 10 
lat — skrócenie żywotności układu do 
3 -4 lat nie spowoduje zbyt dużej straty 
finansowej. Obecny rozwój sprzętu 
i oprogramowania powoduje bardzo 
szybkie „zużycie moralne” posiadanego 
sprzętu — właściwie po dwóch latach nie- 
rozbudowywany komputer osobisty nie 
jest w stanie sprostać wymaganiom nowe- 
go oprogramowania. 

Nikt nie lubi, gdy jego komputer wie- 
sza się podczas pracy, a zwiększanie czę- 
stotliwości pracy procesora zwiększa 
prawdopodobieństwo wystąpienia błędu. 


Jak przyspieszyć peceta 


1. Sprawdź i zapisz na kartce: ozna- 
czenia procesora na górze lub na spo- 
dzie, ustawienia częstotliwości i mnoż- 
nika, zasilanie z jakim pracuje proce- 
sor; włóż procesor do gniazda ZIF. 

2. Sprawdź, czy masz odpowiednie 
chłodzenie dla procesora; załóż ra- 
diator i wentylator! 

3. Zmień ustawienia częstotliwości 
zegara i/lub mnożnik; co do wyboru 
parametrów — patrz tabelka "Wybór 
częstotliwości”. 

4. Sprawdź, czy wszystko ustawiłeś 
zgodnie z instrukcją; czy nie zapo- 
mniałeś przestawić jakiejś zworki lub 
mikroprzetącznika, zobacz, czy do- 
brze podtączyteś wszystkie kable. 

5. Wiącz komputer. 

6. Sprawdź, czy możesz dostać się 
do BIOS-u, jeśli tak idź do punktu 10. 
7. Wyłącz komputer, sprawdź punkt 
4, jeśli dalej nie dziata spróbuj zwięk- 
szyć zasilanie. 


8. Jeśli wciąż nie możesz uruchomić 
BIOS-u poprzestań na starych usta- 
wieniach. 

9. Zmień ustawienia BIOS na do- 
myślne wartości (bezpieczne). 

10. Komputer wystartował i wydaje 
się pracować normalnie. Przetestuj 
go gruntownie, najlepiej 24-godzin- 
nym testem aplikacyjnym. 

11. Jeśli system nie startuje lub źle 
działa, możesz spróbować tagod- 
niejszych ustawień BIOS-u dla pa- 
mięci (zwiększyć ilość cykli oczeki- 
wania — wait states), ale sprawdź czy 
nie tracisz na wydajności. 

12. Jeśli wszystko działa poprawnie — 
gratulacje, jeśli nie — idź do punktu 7. 


Pamiętaj! 

1. Nie zwiększaj napięcia zasilania, 
jeśli nie jest to konieczne! 

2. Nie zapominaj o odpowiednim 
chłodzeniu procesora! 


Jest to jednak tylko prawdopodobne. Dla- 
tego też zawsze po zwiększeniu częstotli- 
wości pracy procesora należy go gruntow- 
nie przetestować, żeby potem nie być za- 
skoczonym załamaniem się systemu i stra- 
tą ważnych danych. Dobrym pomysłem 
może być uruchomienie na 24 godziny 
któregoś z programów testujących. 

Użytkownik, który chce być wolny od 
problemów związanych ze zwiększoną 
temperaturą procesora, musi zadbać o jak 
najlepsze chłodzenie układu. Chłodzenie 
jest tutaj podstawowym problemem i nie 
wolno o tym zapominać. Najbardziej sku- 
tecznym sposobem obniżenia temperatu- 
ry jest zastosowanie odpowiednio dużego 
wentylatora, który montujemy na radia- 
torze umieszczonym na procesorze. Aby 
zwiększyć skuteczność chłodzenia może- 
my dodatkowo posmarować procesor 
specjalną pastą silikonową i dopiero po- 
tem zainstalować „wiatraczek” z radiato- 
rem. Powyższe rozważania raczej nie do- 
tyczą układów klasy Pentium pochodzą- 
cych od Cyrixa, IBM-a czy AMD. Klony 
procesora Pentium produkują więcej cie- 
pła podczas normalnej pracy, przez co 
uzyskanie stabilnej konfiguracji np. 
z podkręconym Cyrixem jest trudne i nie- 
bezpieczne dla niego samego. 


Wymagania, wymagania... 
Najważniejszymi elementami w procesie 
„nadtaktowania” są: procesor, płyta 
główna oraz pamięć. Jak na razie tylko 
Intel produkuje takie procesory, które 
można „podkręcić” na wyższą częstotli- 
wość bez specjalnych problemów. Istot- 
ną sprawą jest jakość samej płyty głów- 
nej, gdyż po podkręceniu niektóre ukła- 
dy mogą pracować niestabilnie, co 
w przypadku kiepskiej płyty może powo- 
dować poważne zakłócenia w pracy 
komputera. Decydując się na zakup no- 
wej płyty należy zwrócić uwagę na moż- 
liwość wykorzystania częstotliwości ma- 
gistrali 75 MHz czy też nawet 83 MHz. 
Dobra płyta główna też musi koniecznie 
dysponować szerokim zakresem dostęp- 
nych napięć (najlepiej od 2,5 V do 3,6 
V). Bardzo ważna jest też pamięć; jeśli 
zdecydujemy się wykorzystać częstotli- 
wości magistrali powyżej 66 MHz, po- 
trzebne będą dobre układy EDO-RAM 
dla 75 MHz oraz SDRAM lub EDO 
o czasie dostępu poniżej 60 ns w przy- 
padku 83 MHz. 

Ostatnią bardzo ważną rzeczą jest 
wspomniana konieczność odpowiednie- 
go chłodzenia całości. Najlepiej zainwe- 
stować w naprawdę duży radiator z rów- 
nie dużym wentylatorem. Obok wymie- 
nionych elementów, istotną rolę odgry- 


wają posiadane karty rozszerzeń, które b 11 


113 


| | | HARDWARE EEEEEEEEEEENEEENEEEEEEEEEEEEEEEEENEEE 
| Konfiguracja komputera 


szczególnie po zwiększeniu częstotliwości 
pracy magistrali mogą przestać działać. 
W naszym laboratorium „podkręcaliśmy” Pentium MMX 200 MHz zamonto- Z reguły zwiększenie szybkości szyny PCI 
wany na płycie ABIT-ARS5 z chipsetem Intel VX, którą wyposażyliśmy w 32 MB 

SDRAM, dysk Seagate ST32140A oraz kartę graficzną Matrox Mystique z 33 MHz (66 MIz/2) do 37,5 dla 75 


z 2 MB pamięci obrazu. Dzięki SoftMenu wszystkie ustawienia magistrali i na- MHz lub nawet 41,5 w przypadku pracy 


pięcia procesora są ustawiane z poziomu BIOS-u, co znacznie upraszcza z magistralą 83 MHz nie powoduje żad- 
znalezienie optymalnej konfiguracji. Podczas „nadtaktowania” wykorzystali- nych perturbacji. 

śmy wszystkie dostępne techniki — zwiększaliśmy szybkość magistrali i tym 

samym procesora (nie zmienialiśmy mnożnika), jednakże w przypadku pra- Grzejemy? 

cy z częstotliwością 250 MHz = 3x83 MHz konieczne byto zwiększenie na- 
pięcia. Wyniki testu prezentujemy na wykresach. 


Pierwszym i najistotniejszym celem jest 
przyrost wydajności bez straty niezawod- 
ności i bezpieczeństwa naszego systemu. 
Najlepszym sposobem pozwalającym uzy- 
skać przyrost wydajności jest wspomniane 
już zwiększenie przepustowości między 
procesorem, magistralą PCI oraz pamię- 
cią. Nie należy oczekiwać zwiększenia 
prędkości działania systemu jeśli zwięk- 
szymy mnożnik i jednocześnie zmniejszy- 
my częstotliwość magistrali. Na przykład 
jeśli Pentium 166 pracujące z mnożnikiem 
2,5x66 MHz przestawimy na 180 MHz, 
czyli 3x60 MHz, mimo szybciej działają- 
cego procesora, nie zyskamy na ogólnej 
wydajności systemu. To samo dotyczy 
Pentium 133MHz pracującego z 2x66 
MHZ przestawionego na 150 MHz (3x5S0 
MHz). Dlatego też warto zapoznać się 
z tabelką, w której umieszczono zalecane 
zmiany prędkości magistrali i/lub mnożni- 
ka dla danego rodzaju procesora. 

Mimo że wszystkie opisane wyżej za- 
biegi spowodują zwiększenie wydajności, 
może to nie wystarczyć, aby podkręcony 
układ pracował stabilnie. Wiedząc o tym, 
że układy Intela mogą pracować z zasila- 
niem do 4,6 V, fakt ten można wykorzy- 
stać do zwiększenia napięcia podawanego 
na procesor. (Uwaga! Ta operacja jest już 
ryzykowna, stosować w ostateczności, po 
raz kolejny: uwaga na odpowiednie chło- 
dzenie!!!). Dzięki zwiększeniu napięcia 
na początek np. o 0.1 V zwiększamy 
oczywiście temperaturę układu, ale dzię- 
ki takiemu zabiegowi uzyskujemy więk- 
szą różnicę między poziomem niskim 
a wysokim, czego efektem jest „czystszy” 
sygnał dla procesora i pozostałych urzą- 
dzeń z nim współpracujących oraz 
mniejsze zakłócenia. 

Podane powyżej sposoby zwiększenia 
wydajności pracy komputera, są raczej 
bezpieczne i skuteczne, ale należy liczyć 
się z nieprzyjemnymi konsekwencjami 
takiego postępowania. Dlatego też, dro- 
gi Czytelniku, jeśli czujesz się na siłach 
— spróbuj, ale zawsze myśl o tym co ro- 
bisz, ponieważ zarówno autor tego arty- 
kułu, jak i redakcja CHIP-a nie bierze 
zadnej odpowiedzialności za ewentual- 


Jednoczesna zmiana prędkości pracy magistrali przy takim samym mnożniku procesora (x3) umożliwia przyrost wy- R Ą ę 
ne niepożądane skutki „podrasowywa- 


dajności średnio o 10% dla częstotliwości 75 MHz oraz 20% dla 83 MHz. Z testów wynika, że zwiększenie szybkość 5 ą 
magistrali ma korzystny wpływ na współpracę z takimi elementami, jak pamięć operacyjna, karta graficzna oraz, na- nia twojego peceta. 

turalnie, procesor. Również w przypadku aplikacji Windows 95 oraz gier dosowych odnotowujemy podobny wzrost 

wydajności. Jedynie w przypadku dysku twardego nie odnosimy żadnych korzyści z „nadtaktowania”. Krzysztof Sokołowski 


114 Czerwiec 6/97 


SOFTWARE 


Krótkie testy: CAD/CAM, zabezpieczanie danych, narzędzia 


AutoCAD Release 14 Preview 


49 


Szyhszy niż kiedykolwiek 


NI a targach Infosystem 97 


po raz pierwszy w Polsce 
zaprezentowano wersję beta 
najnowszego produktu firmy 
Autodesk — AutoCAD Release 
14. Na razie dostępna jest wy- 
łącznie edycja testowa produk- 
tu — pojawienie się wersji han- 
dlowej spodziewane jest w ma- 
ju tego roku (polska edycja pro- 
gramu ukaże się prawdopo- 
dobnie w czerwcu). W przeci- 
wieństwie do wydań poprze- 
dnich, brak wersji pracującej 
w środowisku DOS. Jako raso- 
wy, 32-bitowy program Auto- 
CAD 14 pracuje wyłącznie pod 
kontrolą systemów operacyj- 
nych Windows 95 oraz Win- 
dows NT w wersjach 3.51i4.0. 
Do tej pory okienkowym 
wersjom AutoCAD-a zarzuca- 
no powolność pracy, zwłaszcza 
w porównaniu do wersji pracu- 
jących w środowisku DOS. 
W momencie ukazania się 


..202.000200000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000. 


wersji 14 zarzuty te straciły wła- 
Śściwie na aktualności. Nowy 
AutoCAD jest do dwóch razy 
szybszy od wydania 13c4 oraz 
20-40% szybszy niż wersja 12 
dla DOS-a — według testów 
CADALYST"96 Benchmark. 
W dużej mierze jest to zasługa 
zastosowanej już w 3D Studio 
MAX technologii obsługi ope- 
racji graficznych Heidi. Co za 
tym idzie, w tym wydaniu Au- 
toCAD-a karty graficzne nie są 
już obsługiwane za pośrednic- 
twem driverów ADI; wykorzy- 
stywane są wyłącznie sterow- 
niki systemowe. Zmieniony 
został również model zarzą- 
dzania pamięcią — aplikacje na- 
pisane w standardzie ARX są 
ładowane do pamięci dopiero 
wtedy, kiedy są potrzebne bądź 
gdy zostaną wywołane przez 
inną aplikację. Także nowa, 
obiektowo zorientowana wer- 
sja ObjectARX 2.0 znacząco 


Norton Your Eyes Only 


Uwaga — wróg potpatruje! 


Kos. czyli sztuka 
szyfrowania zaczyna tra- 
fiać pod strzechy. Firma Sy- 
mantec proponuje użytkowni- 
kom Windows 95 program 
Norton Your Eyes Only, który 
służy do szyfrowania danych 
i zabezpiecza przed niepowo- 
łanym dostępem do informacji 
zawartych na dyskach. 

Proces instalacji pakietu 
przebiega szybko i bezproble- 
mowo. Program jest mocno 
zintegrowany z Windows 95: 
po zainstalowaniu funkcje szy- 
frowania i deszyfrowania stają 
się dostępne po naciśnięciu 
prawego klawisza myszy z po- 
ziomu Eksploratora. Instalują- 
cy program otrzymuje ponad- 
to prawo dopisywania nowych 
użytkowników. Dzięki temu 
każda osoba pracująca na tym 
samym komputerze może 
chronić swoje dane przedinny- 
mi użytkownikami. 


116 


Wersja programu, którą 
otrzymaliśmy do testów, to 
tzw. wersja międzynarodowa. 
Jest ona ograniczona w stosun- 
ku do amerykańskiej edycji pa- 
kietu. Wynika to 
z faktu, że prawo fe- 


wpływa na zwiększenie wydaj- 
ności nowego produktu. Szyb- 
kość ma jednak swoją cenę — 
w środowisku AutoCAD-a 14 
nie będą funkcjonowały apli- 
kacje ARX napisane dla po- 
przednich wydań, takie jak np. 
AutoCAD Map. Autodesk za- 
powiada, że nowe wersje sy- 
gnowanych przez niego roz- 
szerzeń AutoCAD-a dostępne 
będą w ciągu paru miesięcy od 
premiery wersji handlowej. 
W stosunku do 
wydania 13 nowości 


definiuje się również używane 
typy linii. Znany z progra- 
mów pracujących w środowi- 
sku Windows 95 pasek z wła- 
ściwościami obiektu znacznie 
ułatwia zmianę parametrów 
obiektu. Z kolei nowa techni- 
ka AutoSnap w dużym stopniu 
upraszcza tworzenie precyzyj- 
nych rysunków, zawierają- 
cych dużą liczbę szczegółów. 

Znacznie usprawnione zo- 
stało drukowanie. Możliwość 


i zmian jest sporo. 
Wyeliminowana zo- 
stała _ konieczność 
wydawania poleceń 
Regen, dodano 
działające w czasie 
rzeczywistym pole- 
cenia Pan i Zoom, 
co wydatnie podnosi 
wygodę obsługi. 


Zmieniono sposób 
definiowania i zarzą- 
dzania warstwami — w tej 
chwili dokonać tego można 
z poziomu okna zwane- 
go Layer Tab, z którego 


klucze spełniające wspomnia- 
ne warunki. 

Norton Your Eyes Only 
może być uruchamiany jedy- 
nie w trakcie startu systemu; 
program prosi wówczas użyt- 
kownika o podanie hasła. Po- 
minięcie tego etapu powodu- 
je brak dostępu do zakodowa- 
nych plików. 


deralne USA zabra- 
nia eksportu produk- 
tów wykorzystują- 
cych algorytmy szy- 
frowania z kluczem 
symetrycznym dłuż- 
szym niż 40 bitów lub 
z kluczem asyme- 
trycznym dłuższym 
niż 512 bitów bez ze- 
zwolenia rządu. Co 
więcej, taki nielegalny eksport 
jest równoważny próbie prze- 
mytu za granicę produktów 
strategicznych takich jak np. 
pociski rakietowe. Dlatego też 
testowaną wersję wyposażono 
jedynie w algorytmy RC4 
i DES, które wykorzystują 


e] 
| 
FI 
EJ 
il 
MEJ 


Pom 


k Feroz 
a |. G| gle] s/=lej 


E a AA ErrmmiE| ELSE] 
Norton Your Eyes Only 
„ilopisuje się” do menu 
kontekstowego 

Eksploratora Windows 95 


Pakiet umożliwia kodowa- 
nie i dekodowanie zarówno 
pojedynczych plików, jak 
również całych folderów. 


Nowy AutoCAD posiada 
znacznie przyspieszoną ob- 
stugę operacji graficznych, 
dzięki czemu jest dużo szyb- 
szy oil sweyo poprzednika 


Szyfrowanie wybranych pli- 
ków jest bardzo proste: po 
wskazaniu żądanego pliku 
w Eksploratorze należy naci- 
snąć prawy przycisk myszy 
i z podręcznego menu wybrać 
właściwą funkcję. Kodowanie 
folderów odbywa się automa- 
tycznie. Wystarczy tylko 
w panelu konfiguracyjnym 
SmartLock podać nazwy ka- 
talogów, które mają być szy- 
frowane oraz wymienić osoby 
mające prawo do korzystania 
z tych folderów. Pliki zawarte 
w tak zdefiniowanych karto- 
tekach są automatycznie ko- 
dowane i dekodowane zawsze 
w sposób „niewidoczny” dla 
użytkownika. 

Program dysponuje wła- 
snym  wygaszaczem  ekra- 
nu (ScreenLock), oczywiście 
chronionym za pomocą hasła. 
Może się on uruchamiać auto- 
matycznie po określonym cza- 
sie braku aktywności systemu 
lub „ręcznie” za pomocą usta- 
lonej kombinacji klawiszy. 
Zakończenie pracy wygasza- 
cza możliwe jest dopiero 


Czerwiec 6/97 


.e....eccce 


Ed duża szybkość 


EJ poprawiona ergonomia 
pracy 

EJ obsługa formatów 
rastrowych 


[ brak zgodności ze starszy- 
mi aplikacjami ARX 


drukowania wsadowego wielu 
projektów doceni każdy, 
kto spędził przynajmniej raz 
kilka godzin na generowaniu 
kolejnych wydruków. 

Wszyscy, którzy w swojej 
pracy muszą bazować na ska- 
nowanych podkładach, po- 
winni być zadowoleni z nowe- 
go AutoCAD-a — w końcu 
można wczytywać obrazy rast- 
rowe bez stosowania dodatko- 
wych nakładek. Użytkownicy 
3D Studio będą także mieli po- 
wody do zadowolenia — wpro- 
wadzono możliwość zarówno 
importu, jakieksportu projek- 
tów w formacie 3DS (ale nie 
w formacie 3D Studio MAX). 
Wymiana danych z tym ostat- 
nim jest możliwa bezpośred- 
nio poprzez OLE. 


AutoCAD Release 14 Preview 
Wymagania: PC Pentium 100; 
32 MB RAM; napęd CD-ROM; 
Windows 95 lub Windows NT 3.51; 
ok. 115 MB na dysku 

Producent: Autodesk, USA, 
http://www.autodesk.com/ 
Dostarczył: Autodesk Polska, 
Warszawa, tel.: (0-22) 43 12 68 
fax: (0-22) 47 03 35 

Cena: ok. 14 440 zł 
Uaktualnienie: ok. 1905 zł 


W. dobie powszechnego 
szaleństwa internetowego 
Autodesk nie pozostał w tyle, 
wprowadzając nowy format 
plików DWF, specjalnie do- 
stosowany do prezentowania 
i wymiany projektów w sieci. 

Interfejs użytkownika jest 
w pełni konfigurowalny — 
można dowolnie zmieniać za- 
wartość pasków narzędzi, 
tworzyć nowe, własne palety, 
zaś zmiany zapisywać w profi- 
lach użytkowników. Dzięki te- 
mu każdy z użytkowników da- 
nej kopii programu może do- 
wolnie dostosować program 
do własnych potrzeb. 

Marcin Pawlak 


...2202000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 


Norton Your Eyes Only 
Wymagania: PC 486; 8 MB RAM; 
Windows 95; ok. 4 MB na dysku 
Producent: Symantec, USA 
http://www.symantec.com/ 
Dostarczył: SoftPoint, Warszawa 
tel.: (0-22) 635 80 03 

fax: (0-22) 635 69 50 

e-mail: salesQ©softpoint.com.pl 
Cena: ok. 420 zł 


po ponownym zalogowaniu 
się do programu szyfrującego. 
Aby jeszcze bardziej zwięk- 
szyć bezpieczeństwo, program 
wyposażono w funkcję Bo- 
otLock. Dzięki niej bez znajo- 
mości hasła nie można się dostać 
do systemu poprzez restartowa- 
nie go z dyskietki lub dysku. 
W trakcie instalacji systemu 
lub po dodaniu nowego użyt- 
kownika program proponuje 
utworzenie dyskietki ratunko- 
wej (tzw. Unlock Disk). Dzięki 
tej dyskietce możliwy jest do- 
stęp do danych po awarii syste- 
mu nawet wtedy, gdy nie moż- 
na uruchomić Windows 95. 
Podczas pracy programu 
może być prowadzony dziennik 


EJ łatwość obsługi 
EJ szybkie działanie 
EJ integracja z Windows 95 


EJ bogactwo opcji 
zabezpieczających 


FF brak polskiej wersji 
FF tylko 40-bitowy klucz 


FF brak obsługi poczty 
elektronicznej 


jego aktywności. W dzienniku 
tym zapisywane są: logowanie 
i wylogowywanie się użytkow- 
ników, uruchamianie progra- 
mów, wprowadzanie zmian na 
kontach użytkowników oraz 
użycie funkcji ScreenLock 
i Unlock. Wygodna jest też 
możliwość pełnej konfiguracji 
raportów, w tym wybór 
użytkowników, zdarzeń lub 
zakresu dat. 

Konkludując — jeżeli posia- 
dasz na dysku swego kompu- 
tera dane, które nie powinny 
być ujawnione, na pewno war- 
to chwilę się zastanowić nad 
kupnem takiego programu, 
jak Norton Your Eyes Only. 

Janusz Zmudziński 


PartitionMagic 3.02 


Żonglerka partycjami 


P akiet PartitionMagic zna- 
ny jest już naszym Czytel- 
nikom z CHIP-a 11/96 (s. 72), 
gdzie zaprezentowaliśmy opis 
poprzedniej edycji tej aplikacji. 
Ponieważ funkcjonalność mo- 
dułu do modyfikacji partycji 
znacząco się nie zmieniła, w ni- 
niejszym opisie skupimy się 
głównie na zaprezentowaniu 
możliwości nowych opcji. 


który odpowiednio zmodyfi- 
kuje wszystkie pliki, tak aby od- 
woływały się do właściwego 
dysku logicznego. Ostatnie 
z narzędzi — UnInstaller Mover 
— pozwala na przenoszenie za- 
instalowanych aplikacji pomię- 
dzy dowolnymi partycjami. 
Tyle superlatywów. Parti- 
tionMagic ma także wadę. 


Produkt służy do kon- 
wersji struktury partycji 
dyskowych. Umożliwia 
zmianę ich wielkości, 
przesuwanie, kopiowanie, 
ukrywanie, anawet mody- 
fikację wielkości jednostki 
alokacji dysku — klastra. 
Wszystkie te operacje wy- 
konywane są przez aplika- 
cję „w locie”, bez niszcze- 


Physical Drives 


Partitions 


jsable 


[X PartitionMagic 302 by Poweruezt 
Drives Parttions Dpiions Advanced Boot Manager [jj] 


Volume Type Size MB_ Used MB_Free MR_ Status 
[C:MOJ DYSK FAT 8140 5333 2807  Acive_ EB 
Options 
Into Cluster Help 
Resize Exit 


nia danych, tak jak to czy- 
ni np. FDISK dołączony do sys- 
temu MS DOS. 

W porównaniu z poprzed- 
nią wersją PartitionMagic po- 
trafi wykonywać wszystkie wy- 
żej wymienione czynności bez 
względu na typ partycji (FAT, 
NTFS, HPFS czy NetWare). 
Program obsługuje także dyski 
wykorzystujące 32-bitowy 
FAT (FAT32) oraz partycje li- 
nuxowe (Linux Ext2). Co waż- 
ne, aplikacja potrafi konwerto- 
wać partycje pomiędzy różny- 
mi formatami, także między 
FAT16 a FAT32. Użytkowni- 
ków Windows NT ucieszy za- 
pewne wiadomość, że Parti- 
tionMagic obsługuje teraz kla- 
stry dyskowe o wielkość 64 KB. 

Wraz z programem użyt- 
kownik otrzymuje cztery cieka- 
we narzędzia. PO Boot pozwa- 
la zmieniać z linii komend ak- 
tywną (startową) partycję. Dla 
osób wykonujących bardzo 
często tę czynność przeznaczo- 
no Boot Managera, pozwalają- 
cego w chwili startu kompute- 
ra wybrać system operacyjny, 
który zostanie uruchomiony. 
Ponieważ po zmianie liczby 
partycji (np. przy ich usuwaniu) 
części z nich mogą zostać przy- 
porządkowane nowe litery dys- 
ków, dodano DriveMappera, 


PartitionMagic 3.02 pozwala na 
dokonywanie modyfikacji prak- 
tycznie wszystkich rodzajów 

partycji (m.in. sformatowanych 
w najnowszym systemie FAT32) 


O ile sam proces konwersji 
partycji przebiega zawsze bez- 
błędnie, to w wyniku bardzo 
wyszukanych zmian struktury 
dysku logicznego może się zda- 
rzyć, że dysk nie da się już od- 
czytać. Na szczęście błąd ten 
pojawia się tylko w wyjątko- 
wych okolicznościach. 
Wojciech Wrzaskała 


EJ pełna obsługa wszystkich 
systemów plików 


EJ funkcja wyboru systemu 
operacyjnego w chwili 
startu komputera 

EJ przenoszenie aplikacji 
między partycjami 

FF błędy w działaniu 


PartitionMagic 3.02 
Wymagania: PC 386; 16 MB RAM; 
napęd CD-ROM; MS DOS 5.0; 

ok. 8 MB na dysku 

Producent: PowerQuest, USA 
http://www.powerquest.com/ 
Dostarczył: Westwood, Warszawa 
tel.: (0-22) 675 28 30, fax: (0-22) 67555 19 
e-mail: fumiastowskiQ©westwood.com.pl 
http://www.westwood.com.pl/ 

Cena: ok. 380 zł 

Uaktualnienie: ok. 175 zł 


117 


SOFTWARE 


Krótkie testy: systemy operacyjne, rozpoznawanie tekstu, praca grupowa 


Microsoft Windows NT Workstation 4.0 PL 


Udany debiut 


E o raz pierwszy w historii 
systemu Windows NT 
zdecydowano się na jego polo- 
nizację. Procesowi przekładu 
poddano wersję przeznaczoną 


dla stacji roboczych, zwaną 
Workstation. Od samego po- 
czątku procesu instalacji syste- 
mu na ekranie pojawiają się 
napisy w języku polskim, za- 
wierające _ narodowe 
znaki diakrytyczne. Ko- 


lejne etapy pogłębiają 


word. ] gf Pusurek-Fant__ | (5] Magszmkonpute..| (EJ enedżer zadzń 
Wysoka jakość lokalizacji 

i większa stabilność syste- 
mu operacyjnego Windows 
NT Workstation może Spo- 
wodować masową „prze- 
siadkę” profesjonalnych 
użytkowników pracujących 
dotychczas w Windows 95 


......eooooccoooooooOoOCOOOOOCOOOOOCOOROOOOOROCOCOOCOOOCOCCCCCOc 


tylko dobre wrażenie. 
Przetłumaczone zostały 
wszystkie komponenty 
pakietu (nie licząc kilku 
drobiazgów), łącznie 
z przeglądarką WWW 
i zintegrowanym z sys- 
temem modułem Mi- 
crosoft Plus!. Zlokali- 
zowany pulpit niemal 
do złudzenia przypomi- 
na „biurko? Windows 95, 
a różnice w nazwach niektó- 
rych opcji wynikają z odmien- 
nej filozofii „95” i systemu 
operacyjnego NT. 
Opisywany produkt mo- 
zemy ulokować na tej samej 


Recognita Plus 3.2 dla Windows 95/NT 


Kto czyta nie błądzi 


P akiet Recognita Plus 3.2 
jest najnowszą (32-bito- 
wą) wersją znanego programu 
do rozpoznawania pisma (tzw. 
OCR - Optical Character Re- 
cognition), który funkcjonuje 
w środowisku Windows 95 
i Windows NT. Po łatwej in- 
stalacji program zgłasza goto- 
wość do pracy. A potencjał 
aplikacji jest doprawdy impo- 
nujący: rozpoznaje ona teksty 
napisane aż w 107 językach, 
nawet całkiem egzotycznych, 
jak np. kataloński. Jednak — co 
dla nas najistotniejsze — potra- 
fi „czytać” polską „twór- 
czość”. I trzeba przyznać, że 
wychodzi to pakietowi cał- 
kiem nieźle. 

Recognita Plus, podobnie 
jak większość współczesnych 
programów z gatunku OCR, 
rozpoznaje pismo metodą 
określaną mianem „Omni- 
font”. Oznacza to, że bez 


120 


konieczności uczenia się pro- 
gram potrafi rozpoznawać 
różne kroje czcionek. Oma- 
wiany pakiet nie tylko umoż- 
liwia rozpoznawanie pisma, 
ale jest w stanie także prawi- 
dłowo interpretować atrybuty 
tekstu, takie jak wytłuszcze- 
nie, kursywę itp. Poza standar- 
dowymi tekstami drukowany- 
mi aplikacja „czyta” również 
faksy i wydruki z drukarek 
igłowych. W trakcie testowa- 
nia okazało się jednak, że przy 
rozpoznawaniu pisma z fak- 
sów skuteczność programu 
jest dość niska, jeżeli jakość ko- 
pii odbiega od ideału. 
Zródłem rozpoznawanego 
tekstu może być plik graficzny 
(domyślnie w formacie TIF) 
lub skaner. Program współpra- 
cuje z ponad 140 urządzeniami 
tego typu (wśród nich są rów- 
nież skanery z podajnikami 
papieru). Aplikacji można 


partycji, na której zainstalowa- 
ny został DOS i Windows 95, 
albo co jest rozwiązaniem za- 
lecanym - poświęcić mu 
osobny dysk logiczny. Umoż- 
liwi to instalację systemu na 
odrębnej partycji z nowocze- 
snym systemem plików NTFS, 
zapewniającym większe bez- 
pieczeństwo i lepsze zarządza- 
nie przestrzenią dyskową. 
Wadę takiego rozwiązania sta- 
nowi brak możliwości odczy- 
tu i zapisu dysków z systemem 
plików NTFS z poziomu DOS 
i Windows 95, można jednak 
temu częściowo zaradzić in- 
stalując program narzędziowy 
NTFS File System Driver 
(znajduje się on na CHIP-CD 
5/97) zapewniający odczyt 
obszarów zapisanych w stan- 
dardzie NTFS. 

Ze względu na różnice mię- 
dzy angielskojęzyczną a zloka- 
lizowaną edycją systemu, le- 
piej usunąć najpierw starszą 
albo angielską wersję NT i za- 
instalować wszystko od nowa. 
Instalacja na angielskojęzycz- 
nej wersji NT 4.0 pozostawia 


OZNI 


„zlecić” automatyczny lub 
ręczny sposób rozpoznawania 
pisma. W tym pierwszym 
tekst jest najpierw skanowa- 
ny, a następnie program auto- 
matycznie przechodzi do jego 
czytania. 

Pakiet zawiera edytor tekstu 
pracujący w trybie WYSIWYG, 
który umożliwia wstępną ob- 
róbkę opracowywanego doku- 
mentu. Program bardzo do- 
brze radzi sobie 


np. ustawienia pulpitu łącznie 
z nazwami (np. zamiast 
Kosza mamy Recycle Bin 
i nie można tego zmienić). 
Z drugiej strony dzięki pozo- 
stawieniu oryginalnej wersji 
NT unikamy kłopotów związa- 
nych z ponowną instalacją 
oprogramowania użytkowego. 

Dla użytkowników  po- 
przednich edycji Windows 
NT (względnie angielskoję- 
zycznej „czwórki”) decyzja 
o przesiadce na zlokalizowaną 
wersję wydaje się oczywista. 
Inaczej wygląda perspektywa 
przesiadki dla użytkowników 
Windows 95 PL. Większe wy- 
magania sprzętowe, na ogół 
mniejsza wydajność urucha- 
mianych pod NT aplikacji na- 
pisanych dla „95” i proble- 
my z DOS-owymi grami spra- 
wiają, że opisywany system ra- 
czej nie nadaje się do użytku 
domowego. 

NT odkrywa swoje walory 
dopiero przed profesjonal- 
nym użytkownikiem, cenią- 
cym sobie mechanizmy bez- 
pieczeństwa i niezawodność. 


..d...ooocooccceeoooceooooceeococeceee.eeo0: 


bezpośrednio z poziomu pro- 
gramu. Czytany może być cały 
skanowany dokument lub tyl- 
ko jego część. Wersja 3.2 — po- 
za pismem drukowanym — roz- 
poznaje także ręcznie pisane 
cyfry, kody paskowe oraz zna- 
ki korektorskie. 

Recognita Plus może być 
uruchamiana z poziomu in- 
nych aplikacji windowso- 


wych, np. edytorów tekstu. 


z tekstami wieloko- | * 
JEZ 


lumnowymi i po- [e 


Engish Poish  |3. 


zwala zachować ich 


| 6E+| xiBja| | 
i 


układ. Recognita 
Plusuczy się nawła- 
snych błędach, ko- 
rzystając przy tym 
z - wbudowanego 


F | 
Laserdr 


Strzelz! 


e Wrocła 


słownika, co zwięk- 


sza dokładność do- 
konywanych przez 


JY Findafter Change 


[= 


1 ojl | mie te |||có= 


nią analiz. 


Cha. klap. | 


Przeczytany a l. 


gEJE[< 
Ln031 Col 016 INo tsnina 


piatki: | 


Nadolna —— Notemolie 44 


tekst można zapisać 

w jednym z ponad 50 różnych 
formatów. Treść rozpoznane- 
go dokumentu można także 
wysłać pocztą elektroniczną 


Recognita Plus zawiera 
edytor, za pomocą którego 
w trakcie rozpoznawania 
tekstu można dokonywać 
korekty 


Czerwiec 6/97 


e...esccce 


EJ jakość lokalizacji 
EJ niezawodność 


EJ dostępność dedykowanego, 
specjalistycznego 
oprogramowania 


FF wymagania sprzętowe 
kłopoty z DOS-owymi grami 


Wymagania sprzętowe syste- 
mu operacyjnego nie stano- 
wią większego problemu, po- 
nieważ specjalistyczne opro- 
gramowanie z reguły znacz- 
nie przewyższa je swoimi 
potrzebami. Co ciekawe, apli- 
kacje napisane specjalnie dla 
NT działają często szybciej 
od swoich odpowiedników 
zrealizowanych 'z myślą 
o Windows 95. 
Instalowaniem Windows 
NT nie powinni sobie zawra- 
cać głowy użytkownicy ma- 
szyn z jednostką centralną ty- 
pu 486, ponieważ praca z wię- 
cej niż jedną aplikacją może 
prowadzić do frustracji. Roz- 
sądne minimum stanowi pro- 
cesor klasy Pentium 100 
i 32 MB RAM, a optymalne 


Microsoft Windows NT 
Workstation 4.0 PL 
Wymagania: PC 486/25; napęd 
CD-ROM; karta graficzna VGA; 

12 MB RAM; ok. 110 MB na dysku 
Producent: Microsoft, USA 
http://www.microsoft.com/ 
Dostarczył: Microsoft, Warszawa 
tel.: (0-22) 661 54 00 

fax: (0-22) 661 54 34 
http://vww.microsoft.com/poland/ 
Cena: ok.1075 zł 
Uaktualnienie: ok. 450 zł 


warunki do pracy z kilkoma 
aplikacjami równocześnie za- 
pewnia dopiero maszyna z 64 
MB pamięci operacyjnej. 

Na uwagę zasługuje wysoka 
jakość polonizacji. Przetłuma- 
czone zostały wszystkie modu- 
ły systemu, a kilka nieistot- 
nych drobiazgów w postaci 
angielskich napisów nie obni- 
ża całościowej oceny pakietu. 
Wygląda na to, że firma Mi- 
crosoft poważnie traktuje pol- 
skiego użytkownika, a my ży- 
czylibyśmy sobie coraz więcej 
lokalizacji na poziomie opisy- 
wanego produktu. 

Robert I. Bielecki 


.....eoococoooooccooooooooocoocoocoocCoOoeoo_ececcCereccocecccce 


[EJ szybkość 
EJ łatwość użytkowania 


EJ rozpoznawanie polskich 
znaków 


EJ] „czytanie” faksów i wydru- 
ków z drukarek igłowych 


[FT brak polskiej wersji 
[7 wysoka cena 


[7 zabezpieczenie kluczem 
hardware'owym 


[F| niska skuteczność 
„czytania” faksów 


Pozwala na to ikona znajdują- 
ca się na pasku zadań Win- 
dows. Ikona ta dodawana jest 
„na życzenie” do paska w trak- 
cie instalacji pakietu. 
Program wyposażony jest 
w obszerną Pomoc oraz przej- 
rzysty podręcznik — niestety, 
w wersji angielskiej. W okien- 
ku „Porada dnia” (Tip of the 
day), wyświetlanym bezpo- 
średnio po uruchomieniu Re- 
cognity, pojawiają się różne 
pożyteczne informacje zwią- 
zane z jej użytkowaniem. 
Martwić nieco może wyso- 
ka cena pakietu. Na szczęście 


Recognita Plus 3.2 

dla Windows 95/NT 
Wymagania: PC 386; 8 MB RAM; 
skaner 300 dpi; Windows 95 

lub Windows NT 3.51; 

15-25 MB na dysku 

Producent: Recognita, Węgry 
http://www.recognita.hu/ 
Dostarczył: Veracomp, Kraków 
tel.: (0-12) 22 0697, fax: (0-12) 222352 
e-mail: office © veracomp.krakow.pl 
http://www.veracomp.krakow.pl/ 
Cena: ok. 3295 zł 
Uaktualnienie: ok. 1640 zł 


nabywcy skanerów firmy 
Mustek otrzymują również 
edycję 1.25 programu, do 
której możliwe jest dokupie- 
nie uaktualnienia do najnow- 
szej wersji pakietu. 

Na koniec smutna wiado- 
mość dla domorosłych pira- 
tów. Recognita Plus jest zabez- 
pieczona przed kopiowaniem, 
i to dość skutecznie, umiesz- 
czanym w porcie równoległym 
kluczem hardware' owym. 
Chyba tylko dzięki temu pro- 
gram jeszcze nie pojawił się na 
giełdach komputerowych. 

Janusz Zmudziński 


Novell GroupWise 5.0 


„Mątrość” grupowa po raz piąty 


|P oprzednią wersję pakietu 
— GroupWise 4.1 — CHIP 
opisał niemal dwa lata temu 
(CHIP 8/95, s. 56). Przypo- 
mnijmy, że jest to uniwersal- 
ny, wieloplatformowy pakiet 
do obsługi poczty elektronicz- 
nej, wzbogacony wieloma 
dodatkowymi 


funkcjami, które 
LAZNOCICE 


[E) Object View Oplione Tool Window Help 


isis >. Hel Fl GG GJE 


rozbudowana wersja progra- 
mu NetWare Administrator, 
pozwalająca na pełne zarządza- 
nie GroupWisem (standardo- 
wy NWADMIN tu nie wystar- 
cza). Zarządzanie odbywa się 
jednak znanymi administrato- 
rowi NetWare'u sposobami. 


=ls|x| 


wspomagają pra- 
cę w grupach ro- 
boczych. Nowa, 
piąta odsłona pa- 


GROUPWISE_SYS 


GROUPWISE_NWA11 


Tiestdom: KO EET WEN - |>| 
CE Ele Edt View Actions Tools: Window Help 


kietu niesie wiele Eat] 


ZEIEIAEFEEFEE|EPIEJEET 


nowości. 
GroupWise 3 
obsługuje platfor- 
my Windows 95, 
Windows  3.1x, 
Windows NT, 


=] 


Macintosh i Unix. 
Serce pakietu sta- 
nowi Universal Mail Box, czy- 
li uniwersalna skrzynka po- 
cztowa. Za pośrednictwem jej 
okna roboczego uzyskuje się 
dostęp do poczty, wspólnego 
dla grupy terminarza czy listy 
zadań do wykonania. Specjal- 
na funkcja ułatwia ustalenie 
terminu spotkania kilku zaję- 
tych osób. Jednolity interfejs 
zapewnia łatwość użytkowa- 
nia wszystkich elementów sy- 
stemu. Unikatowa możliwość 
korzystania z biblioteki plików 
daje użytkownikom łatwy do- 
stęp do wspólnie używanych 
dokumentów. Z kolei dzięki 
zgodności z interfejsem TSAPI 
(Telephone Services API) imo- 
dułowi Conversation Place ist- 
nieje możliwość obsługi roz- 
mów telefonicznych za pośre- 
dnictwem komputera. 

Dostęp do własnej skrzynki 
można uzyskać z sieci lokalnej, 
odległej lokacji (za pomocą 
GroupWise Remote i mode- 
mu), a nawet... z dowolnej 
przeglądarki WWW, zgodnej 
z HTML 1.0. W tym celu 
potrzebna jest jeszcze 
instalacja Novell WebAccess 
(bttp://www.novell.com/gro- 
upwise/prods/webaccess). 

Wraz z samym pakietem in- 
stalowana jest najnowsza, 


(Selected: 0 
Wszystko pod ręką: 
uniwersalna skrzynka 
pocztowa pakietu MVovell 
GroupWise daje htyskawicz- 
ny dostęp do najważniej- 
szych elementów systemu 


Totat 2 


Wszystkie informacje o użyt- 
kownikach i strukturze syste- 
mu pocztowego są lokowane 
w rozszerzonym podczas in- 
stalacji schemacie usług kata- 
logowych — NDS (NetWare 
Directory Services). Przykła- 
dowo wśród informacji 
o użytkowniku znajduje się 
opis jego konta w systemie 
GroupWise — identyfikator, 
adres (czyli poczta i domena), 
„widzialność” w systemie (dla 
wszystkich, całej domeny, tyl- 
ko poczty lub nikogo). Podob- 
nie parametry domeny, urzę- 
dów pocztowych i ich agen- 
tów są również dostępne 
i konfigurowane bezpośred- 
nio w bazie NDS. Dzięki temu 
zarówno siecią komputerową, 
jak i całym systemem zarządza 
się z jednego miejsca. Syste- 
mowa książka teleadresowa 
Group Wise'a jest automatycz- 
nie synchronizowana z bazą 
NDS, lecz istnieje niezależnie, 
by ułatwić indeksowanie da- 
nych, a co za tym idzie — przy- 
spieszyć do nich dostęp. 


121 


SOFTWARE 


Krótkie testy: obróbka obrazu 


Bogate możliwości systemu 
GroupWise można dalej uzu- 
pełniać rozbudowując i inte- 
grując pakiet z innymi aplika- 
cjami przy wykorzystaniu in- 
terfejsu API, który daje dostęp 
do praktycznie wszystkich 
funkcji systemu. Komunikację 
ze światem zewnętrznym uła- 
twia obszerny zestaw bramek 
(gateways) do bardziej i mniej 
popularnych systemów pocz- 
towych, przy czym Group- 
Wise 5 wykorzystuje także 
bramki z wersji 4.1 

Instalacja pakietu nie jest ba- 
nalna, lecz instalator bezpiecz- 
nie prowadzi przez ten proces 
nawet początkującego admini- 
stratora. Na samym wstępie 
pojawia się bogato udokumen- 
towana możliwość zaplanowa- 
nia struktury systemu poczty. 

Uaktualnienie do wersji 5.1 
niesie optymalizację prędkości 
pracy systemu, obniża nieco 
zapotrzebowanie na pamięć 
i wprowadza wsparcie dla 
protokołów / internetowych 
TCPAP, HTTP, HTML, 
SMTP/MIME i LDAP (klient). 
Lista ta ma się poszerzać 
w miarę kolejnych aktualiza- 
cji. Latem dostępna będzie 
polska wersja pakietu. 

Tomasz Czarnecki 


EJ integracja podstawowych 
narzędzi do pracy grupowej 


EJ jednolity dostęp 
do różnych informacji 


EJ elastyczność połączeń 
z innymi systemami 


[FF brak drukowanej 
dokumentacji 


[F] duże wymagania sprzętowe 
[F brak wersji polskiej 


Novell GroupWise 5.0 
Wymagania: klient Windows 95 

i Windows NT - PC 486, 16 MB RAM 
(NT - 24 MB), 5-24 MB na dysku; 
klient Windows 3.1x - PC 486, 

8 MB RAM, 2-20 MB na dysku; 
serwer — Novell NetWare 3.1x 

lub Windows NT 3.51; 

ok. 90 MB na dysku 

Producent: Novell, USA 
http://www.novell.com/ 

Dostarczył: 

Novell Polska, Warszawa 

tel.: (0-22) 620 39 79, fax: (0-22) 62031 03 
e-mail: webmasterQnovell.com.pl 
http://vww.novell.com.pl/ 

Cena: od 2765 zł 

Uaktualnienie: od 1105 zł 


122 


..20.2.02000000000000.0000000000000000.00002000.0.00000000.0000000000000000.00002000000000000.000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000OOOOOOOOOOOROOOOOOOCO 


Microsoft Picture-it! 


żegnaj czerwonooka blondynko! 


yfrowa fotografia prze- 

staje być zabawką wy- 
łącznie dla profesjonalistów, 
pozwala bowiem na wykorzy- 
stanie pecetów w jeszcze jednej 
roli — domowego centrum fo- 
tograficznego. Posłużenie się 
zwykłymi komputerami osobi- 
stymi w celu obróbki zdjęć jest 
możliwe dzięki technologii 
FlashPix (Chip 3/97, s. 104). 
Pierwszą aplikacją przezna- 
czoną do tego celu jest Micro- 
soft _ Picture-lt!. 


z nadejściem MS Office 97 sys- 
temu „spinaczowego” Micro- 
softu tym, że nie jest nachalnie 
infantylnym gadżetem. Osoby 
mniej zorientowane mogą po- 
służyć się ciekawie przygotowa- 
nym, ilustrowanym przewodni- 
kiem po tajnikach amatorskie- 
go fotografowania. Prawdzi- 
wym przebojem jest możliwość 
poprawiania typowych i po- 
wszechnie spotykanych błędów 
w trybie automatycznym lub 


Picture-It! jest jedną z naj- 
staranniej przygotowanych 
aplikacji graficznych do do- 
mowego użytku. Jest też łatwy 
w obsłudze dla początkują- 
cych i wystarczająco rozbudo- 
wany dla zaawansowanych 
użytkowników. Bezpośrednie- 
mu konkurentowi Picture-It! — 
Adobe Pboto DeLuxe — wyraź- 
nie brakuje polotu i połącze- 
nia tak wielu wartościowych 
cech użytkowych. 

W czasach taniejących ska- 
nerów, cyfrowych pstrykadeł, 
coraz liczniejszych drukarek 
z opcją „foto” można ocze- 
kiwać, że Picture-It! zyska 

wielu zwolenników. 


Warto dodać, że 
jest to także pierw- 
szy program gra- 
ficzny wykorzystu- 
jący _ możliwości 
nowych  proceso- 
rów MMX. 
Picture-It! w peł- 
ni _ wykorzystuje 
możliwości tkwiące 
w systemie FlashPix. 
Przede wszystkim 
umożliwia wygod- 
ną pracę nawet na 
maszynach _ prze- 
ciętnie wyposażonych w pa- 
mięć operacyjną. W skrócie 
wygląda to tak — wersja pliku 
o mniejszej rozdzielczości tra- 
fia na ekran i jest poddawana 
rozmaitym manipulacjom. Fla- 
shPix zapisuje informacje o do- 
konanych zmianach i odwołu- 
je się do wersji o wysokiej roz- 
dzielczości tylko wtedy, gdy 
jest to niezbędne. Ważne jest 
także i to, że np. przezrocze ze- 
skanowane w rozdzielczości 
400x400 dpi w trybie „sharp 
high color” ulega natychmia- 
stowemu odchudzeniu po zapi- 
saniu w formacie FPX, nie tra- 
cąc przy tym nicna jakości. Pro- 
porcje objętości typowych pli- 
ków FPX do TIF wynoszą 
w przybliżeniu 1 do 3. 
Program zawiera mnóstwo 
narzędzi potrzebnych do solid- 
nego zajęcia się fotkami z wa- 
kacji. Począwszy od zupełnie 
podstawowych operacji, apli- 
kacja umożliwia odwołanie się 
do więcej niż wyczerpującej 
pomocy. System ten różni 
się od wprowadzonego wraz 


p o nia JŁ: / 


= 


sę 


E' 


Czy znajdzie ich 
w Polsce? Bez wersji 
zlokalizowanej krąg 
zainteresowanych 

będzie stosunkowo 
niewielki. Do tego 
należy dodać leni- 
stwo dystrybutorów 
oprogramowania 

i sprzętu w popula- 
ryzowaniu nowych 


GET IT! 


pen from CD, scanner, 
era or PC 


PREPARE IT! 
-op, fi 


p, fix redzeye, 
ate cutouti, add text 


DESIGN IT! 


Danign cellogen, card 
Sesfendan: 


JUST ADD IT! 


KODAK IMAGE MAGIC 


SHARE IT! 
jt or 


create 8 
nd a slideshow 


INTRODUCTION| 


rozwiązań oraz po- 
wszechne dość prze- 


CAMERA TIPS 


konanie, że do nary- 


Picture-It! już w momencie 
uruchomienia zaciekawia 
gustowną oprawą graficzną 


ręcznym. Czerwone „oczka” 
nie mają już szans zawstydzić 
autora fotoreportażu z weselne- 
go przyjęcia. Z łatwością moż- 
na korygować usterki spowo- 
dowane np. błędnym ustawie- 
niem przysłony lub tzw. niedo- 
świetleniem. W ten sposób 
można „uratować” sporo ujęć, 
jakimi żaden operator automa- 
tycznej linii wywołującej nie ze- 
chce się zająć. 

Picture-It! oferuje, oprócz 
funkcji zwyczajowo przypisa- 
nych aplikacji służącej do ob- 
róbki zdjęć, kilka dodatkowych 
możliwości. Fotografie można 
montować, umieszczać w roz- 
maitych ramkach, tworzyć cał- 
kiem poważne dokumenty izu- 
pełnie niezobowiązujące pa- 
miątkowe kompozycje graficz- 
ne. Temu celowi służy obszer- 
ny zestaw szablonów, starannie 
skatalogowanych na płycie. 
Zadanie ułatwia kreator pod- 
suwający gotowe projekty. 


sowania kółka nie- 
zbędnie potrzebna jest naj- 
nowsza wersja CorelDRAW. 
Bez wykreowania rynku użyt- 
kownika „domowego” no- 
winki takie jak FlashPix 
i cyfrowa fotografia pozosta- 
ną jeszcze długo fanaberią 

dla zamożnych. 
Marek Janota 


EJ relacja możliwości/cena 


nowatorskie rozwiązania 
(obsługa FlashPix, MMX) 


Ed przejrzysty i wygodny 
interfejs użytkownika 


[FF brak polskiej wersji 


Microsoft Picture-It! 
Wymagania: PC 486/66; 8 MB RAM; 
napęd CD-ROM; Windows 95 

lub Windows NT 4.0; 

ok. 20 MB na dysku 

Producent: Microsoft, USA 
http://www.microsoft.com/ 
Dostarczył: Microsoft, Warszawa 
tel.: (0-22) 661 54 00 

fax: (0-22) 661 54 34 
http://www.microsoft.com/poland/ 
Cena: ok. 425 zł 


Czerwiec 6/97 


SOFTWARE 


Krótkie testy: programy graficzne, bazy adresowe 


Micrografx Graphics Suite 2 


24 


Poprawiony i uzupełniony 


pisywana przez nas nie- 

dawno (CHIP 3/97) 
wersja beta pakietu Grapbics 
Suite 2 doczekała się już następ- 
cy w postaci rynkowej wersji te- 
go produktu. Lista poprawek, 
jakich dokonał Micrografx 
przed skierowaniem do sprze- 
daży nowego „garniturka gra- 
ficznego” jest długa — znacznie 
dłuższa niż wygenerowana 
przez nas w trakcie testowania. 


Designer 7 — interfejs 
użytkownika daje szansę 
nawet amatorom 


Kody Pocztowe PRO 


Ostatecznej wersji pakietu nie 
udało się „przyłapać” na żad- 
nym z błędów pojawiających 
się w wersji beta. Trzeba tu 
wspomnieć, że korzystanie 
z umieszczonej na CHIP-CD 
3/97 wersji beta w całości lub 
we fragmencie jest od chwili 
pojawienia się w sprzedaży peł- 
nej wersji pakietu nielegalne 
i podlega ściganiu na mocy 
ustawy o prawie autorskim. 
Jest poza tym nierozsądne, bo- 
wiem beta w wielu przypad- 
kach zachowywała się niesta- 
bilnie i dopiero komercyjny pa- 
kiet funkcjonuje bez zarzutu. 

Graphics Suite 2 składa się — 
przypomnijmy — z sześciu pro- 
gramów: Designera 7, Picture 
Publisbera 7, Simply 3D 2, 
Flowchartera 7, Quicksilvera 3 
oraz Media Managera 2. Nie 
wnikając w działanie poszcze- 
gólnych elementów pakietu 
można powiedzieć, że pokrywa 


Znasz li swój kod? 


la osób zmęczonych usta- 
wicznym  kartkowaniem 
książki kodowej gdańska firma 
Studio JZK przygotowała jej 
komputerową edycję w postaci 
komputerowej bazy adresowej 
Kody Pocztowe Pro dla Win- 
dows. Jest ona częścią pakietu 
System dla Windows. W. po- 
równaniu z poprzednią wersją 
(patrz CHIP 10/96) program 
posiada m.in. nową szatę gra- 
ficzną, tzw. mapę kodów pocz- 
towych i działa efektywniej. 
Odszukanie kodu dla dane- 
go adresu nie nastręcza żad- 
nych kłopotów. W lewym gór- 
nym rogu okna edycyjnego 
wystarczy wpisać nazwę miej- 
scowości, a u dołu ekranu uka- 
że się właściwy dla niej kod 
pocztowy. W przypadku więk- 
szych miejscowości należy 
jeszcze określić ulicę adresata. 
Zdarza się, że większe ulice 
znajdują się na terenie kilku 


okręgów pocztowych; należy 
wtedy dodatkowo wpisać nu- 
mer domu i program inteli- 
gentnie wskaże właściwy kod. 
Baza dodatkowo zawiera in- 
formacje o kodach poczto- 
wych dla skrytek pocztowych 
i indywidualnych odbiorców. 

Aplikacja została wyposażo- 
na w wiele pożytecznych opcji. 


[A[E[EREJESEA 
BEER 


ET bogactwo funkcji 


EJ funkcjonalny interfejs 
użytkownika 


EJ wykorzystanie mechani- 
zmów DirectX, ActiveX oraz 
funkcji procesorów MMX 


[| uproszczenie niektórych 
funkcji programu Simply 3D 


FF brak wersji polskiej 


on pełny zakres zastosowań 
w grafice biurowej; przyda się 
też w niejednym studiu rekla- 
mowym czy projektującym 
strony internetowe. Użytkow- 
nik otrzymuje do dyspozycji 
narzędzia do grafiki wektoro- 
wej i bitmapowej, prosty, ale 
efektowny program do two- 
rzenia grafik i animacji 3 D, me- 
chanizmy generowania diagra- 
mów przepływu, narzędzia do 
konwersji plików graficznych 
do formatu HTML, integrację 
z technologią ActiveX oraz 
szybki wyszukiwacz klipartów. 
Wprawdzie Simply 3D oferuje 
możliwości nieco skromniejsze 
niż osobne programy innych 
producentów, ale stosunek 


Mierografx Graphics Suite 2 
Wymagania: PC 486; 8 MB RAM; 
napęd CD-ROM; Windows 95 lub NT; 
ok. 200 MB na dysku 

Producent: Micrografx, USA 
http://www.micrografx.com/ 
Dostarczył: IBIS, Wrocław 
tel./fax: (0-71) 72 53 74 

e-mail i-bisQ©pol.pl 

Cena: ok. 2050 zł 

Cena edukacyjna: ok. 705 zł 
Uaktualnienie: ok. 880 zł 


ceny do możliwości jest tu bar- 
dzo korzystny. Całość jest do- 
brze zintegrowana z Microsoft 
Office 97, wykorzystuje me- 
chanizmy wspomagania opera- 
cji grafiki trójwymiarowej 
w Windows 95 oraz możliwo- 
ści procesorów MMX. Narzę- 
dzia internetowe pozwalają za- 
pisać dowolną grafikę w for- 
macie HTML z możliwością 
automatycznej redukcji objęto- 
Ści pliku. Intuicyjna obsługa 
i korzystna cena pozwalają sko- 
rzystać z pakietu zwłaszcza 
tym, którzy stawiają pierwsze 
kroki na cienkim lodzie kom- 
puterowego malowania. 

Piotr Wądołkowski 


Bez trudu można sprawdzić, 
czy dany kod jest poprawny lub 
znaleźć go automatycznie dla 
danego adresu. Istnieje możli- 
wość eksportu danych do pli- 
ków .DBF, .DB, .TXT i impor- 
tu z plików . TXT lub skryptów 
definicyjnych .DAX. Nie za- 
brakło także funkcji adresowa- 
nia i drukowania kopert, za- 
bezpieczania danych i druko- 
wania dowolnych fragmentów 
bazy. W przypadku zmian nu- 
merów kodowych lub nazw 
ulic można przeprowadzić ak- 
tualizację danych. 
Narzędzia DDE (Dy- 


JACJER 


qA|  namic Data Exchange), 
w które została wypo- 
sażona baza, pozwalają 


sl 53-661. 53581 Wicotae Czawony gia. 


na szybsze przeszuki- 
wanie danych i zapew- 
niają wymianę informa- 
cji między programami. 
-| Kody Pocztowe zawie- 
| rają gotowe narzędzia 


Mapa kodów pocztowych 
pakietu Kody Pocztowe PRO 
wskazuje województwo, 

w którym znajduje się dana 
miejscowość 


DDE dla MS Word 
w wersji 2 i 6, zabrakło ich jed- 
nak dla innych aplikacji (popu- 
larne bazy danych itp.). Użyt- 
kownicy w ten sposób są zmu- 


Kody Pocztowe PRO 
Wymagania: PC 386; 4 MB RAM; 
Windows 3.1x; ok. 5 MB na dysku 
Producent: Studio JZK Programy 
Komputerowe, Gdańsk, 

tel.: (0-601) 61 05 27, fax: (0-58) 57 95 22 
e-mail: jzkQ©panda.bg.univ.gda.pl 
Cena: ok. 85 zł 

Uaktualnienie: ok. 23 zł 


EJ łatwa obsługa programu 


EJ opcje eksportu i importu 
danych 


EJ szybkie działanie 


| brak narzędzi DDE 
dla innych programów 
niż Microsoft Word 2.0 i 6.0 


szeni do tworzenia własnych 
makroinstrukcji w wykorzy- 
stywanych przez nich progra- 
mach. Dla laików może to być 
twardy orzech do zgryzienia. 
Program powinien okazać 
się bardzo przydatny w biurach, 
gdzie prowadzi się obszerną ko- 
respondencję. Każdy z nas do- 
skonale wie, iż prawidłowy kod 
pocztowy na przesyłce to szyb- 
kie jej doręczenie do adresata. 
Marek Budny 


125 


DUYUr iwwAr RE 


Systemy operacyjne 


Winows 97: 


Nowe cechy 


© Zintegrowany z pulpitem 
Windows, Internet Explorer 4.0 
z możliwością przeglądania 
w trybie offline 

© Nowy program instalacyjny 

e Wspomaganie pracy z dwoma 
monitorami 

© Outlook Express do obsługi 
poczty elektronicznej i grup 
tematycznych 

© Nowy model sterowników — 
wspólny dla Memphis 
i Windows NT 

© Mechanizm zarządzania energią 
zgodny ze specyfikacją ACPI 1.2 

© Konwerter systemu plików FAT16 
do FAT32 

© Obsiuga języków JavaScript 
i VB Script 

© Integracja pakietu Microsoft Plus 

© Nowy program do archiwizacji 
danych obsługujący większą 
liczbę urządzeń 

© Nowe sterowniki kart graficznych, 
monitorów i modemów 

© Uaktualnianie systemu przez 
Internet 


Internet nade wszystko 


Od premiery Windows 95 
miną wkrótce dwa lata. 

Nie zanosi się jednak na 
trzecie urodziny, gdyż 
Microsoft pracuje już 
usilnie nad następcą „95” 
oznaczonym nazwą 
kodową „Mempnhis”. 

CHIP przyjrzał się uważniej 
wersji Beta 1. 


Ne prawdopodobnie ciężkie 
czasy dla firmy Netscape: z następcą 
Windows 95 Microsoft zintegrował prze- 
glądarkę WWW - Internet Explorera. 
W Menmtpbis zacierają się różnice pomiędzy 
Internet Explorerem a windowsowym me- 
nedżerem plików. „Internet” jest jedną 
z pozycji w drzewie katalogów wyświetla- 
nych przez Eksploratora: kliknięcie myszką 
zamienia menedżera plików w przeglądar- 
kę WWW, w której zawartość katalogów 
ustępuje miejsca stronom HIML. 

Tak więc z punktu widzenia obsługi, 
dla użytkownika nie ma żadnej różnicy, 
czy odwołuje się on do folderów na dys- 
ku twardym w sieci lokalnej (intranecie), 


126 


czy też do stron WWW, serwera FTP lub 
internetowych grup tematycznych. Ta in- 
tegracja Internet Explorera z Pulpitem 
Windows określana jest przez Microsoft 
terminem WebView. 

Rozszerzona została też rozwijalna lista 
Eksploratora, na której w Windows 95 
wyświetlane są informacje o dostępnych 
dyskach i aktualnym katalogu. Nowa wer- 
sja pozwala użytkownikowi umieścić na 
tej liście adresy URL (adresy internetowe, 
takie jak bttp://www.cbip.pl), dzięki cze- 
mu Eksplorator automatycznie próbuje 
załadować wybraną stronę. Do menu 
Start dodano nową opcję Favorites zawie- 
rającą listę ulubionych adresów interneto- 
wych. Na wspomnianej liście bez proble- 
mu można też ulokować katalog z dysku 
lokalnego lub sieciowego. Kliknięcie wy- 
branego katalogu z menu Favorites powo- 
duje jego otwarcie w Eksploratorze. 

Za pomocą technologii ActiveX do 
współpracy z Internetem został przysto- 
sowany również Pulpit. Jako tapetę użyt- 
kownik może wykorzystać zapisany lo- 
kalnie plik HTML lub stronę WWW od- 
czytywaną bezpośrednio Internetu. 

To samo dotyczy nowego wygaszacza 
ekranu Active Desktop Screen Saver, który 
może załadować wskazaną stronę WWW. 
Użytkownik ma nawet możliwość klika- 
nia odsyłaczy hipertekstowych, ponieważ 


w obrębie tego wygaszacza można korzy- 
stać z myszki. 


Rozszerzony Internet 
Explorer 

Internet Explorer 4.0 (IE) jest rozwinię- 
ciem wersji 3.0 i także w Memphis stano- 
wi samodzielną aplikację. W wersji 4.0 
Explorera, oprócz dotychczasowego mo- 
delu „Pull” wprowadzono obsługę na za- 
sadach modelu „Push”. W pierwszym 
przypadku o pozyskiwanie danych z Inter- 
netu musi się troszczyć użytkownik. 
Technologia „Push” pozwala na automa- 
tyczne dostarczanie wybranych przez użyt- 
kownika danych (na przykład aktualnych 
wiadomości, kursów giełdowych) bądź też 
uaktualnianie aplikacji. 

W skład Explorera 4.0 wchodzi też 
tzw. offline-reader, który pobiera z dane- 
go miejsca w Internecie wszystkie strony 
WWW i zapisuje je na lokalnym dysku. 
Kolejną nowością jest funkcja Smart Fa- 
vorites: IE sprawdza w ustalonych odstę- 
pach czasu określone przez użytkownika 
adresy internetowe i informuje go 
o wszelkich zmianach, które zaszły w wy- 
branych zakątkach Internetu. 

W trakcie wpisywania adresu URL 
Internet Explorer, dzięki funkcji Auto- 
Complete, porównuje wprowadzany tekst 
z adresami podanymi wcześniej i jeśli 


Czerwiec 6/97 


> 12 


"SOUFiWwWAMRE 


Systemy operacyjne 


JE My Computer 
File Edt View Go Favorites Tools Help 


FIT E3 | HA F. Settings Wizards 


| Address -] My Computer z] || 


ę 
u 
I 


DRIVE Don _OHAon  USERS_5ST Control Panel 


p 
'OHA'(G:]  CHIPRED2X.. on'CHIPR... 


Applet started 


znajdzie podobieństwo, od razu proponuje 
pełny URL. Przeglądarka obsługuje też spe- 
cjalną funkcję pomocy, którą mogą wyko- 
rzystać autorzy stron WWW, a nawiązanie 
połączenia z operatorem Internetu ułatwia 
Internet Connection Wizard. 

Wraz z Internet Explorerem użytkow- 
nik otrzymuje narzędzie do tworzenia 
stron WWW — FrontPad, który jest „od- 
chudzoną” wersją edytora HTML Front- 
Page. Z, pakietem zintegrowano też pro- 
gram NetMeeting służący do przeprowa- 
dzania konferencji za pośrednictwem In- 
ternetu oraz klienta NetSbow, który po- 
zwala na odbieranie danych multimedial- 
nych poprzez Sieć. 


Koniec z dwukrotnym 
klikaniem 
Interesującą cechą Memphis jest Active 
Desktop (aktywny pulpit). Za tą nazwą 
kryje się możliwość umieszczania bezpo- 
średnio na Pulpicie zawartości Webu. 
Możliwe jest więc użycie jako tapety stro- 
ny HTML lub „składowanie” na pulpicie 
elementów (tzw. Desktop Components) 
zaczerpniętych ze stron WWW, na przy- 
kład kontrolek ActiveX. 

O ile w Eksploratorze lub Pulpicie 
z Windows 95, aby uruchomić program, 
trzeba dwukrotnie kliknąć jego nazwę, 
o tyle w Memphis wystarcza tylko jedno 
kliknięcie. Gdy kursor myszki przesuwa się 
nad obiektem na Pulpicie lub nad listą ka- 
talogów w Eksploratorze, zostaje on auto- 


% © B o | | Settings 


my Computer Add a printer 


Place your mouse over 4 hard drive icon 
to view the used nd free space. 


Add new hardware 


©©C©OCCEOECEC 


Control Panel 
| | Lised space = 220MB 


El Free space = 30,8MB 


Click on an option or point to see a preview. 


Change the Start menu 


Change how your computer looks 
Add or remove programs 


Connect to the Internet 


Change accessibility settings 


Customize your wallpaper, 
screensaver, color scheme or 
display settings. 


Close 


Więcej pomocy: w oknie Mój 


[FI Exploring - Magazyn komputerowy CHIP Online i serwis wyszukiwawczy NEToskop 
Fle Edt View Go Favońles_ Help 


komputer (u góry z lewej) 


Computer 
„zj 3%Floppy (A) 
[o 


© dokładne | © skrócone 
Jake zdznwać pytania? 


Szukaj 


Już w czerwcu! 


W ię 


Kontakt Reklama Szukaj 


UAn1OSKOP $ Ś © © 


Nowy URL Info Statystyki Ekstra! 


Wyszukiwanie: Odpowiedzi: 5 >] 
© przybliżone © pełne 


Jetesfomea — JE © BA QG-8 A El p ie ilość 
ję ARRAS CEA WENERA Memphis pokazuje ilość 
Desk | asi 
wo wolnego miejsca na dysku 


twardym. Settings Wizard 
(powyżej) pomaga począt- 
kującym użytkownikom 
w konfiguracji systemu 


Pod jednym dachem: 
Memphis jednoczy window- 
-| soweyo Eksploratora 
| m] z Internet Explorerem 


m = Kubki tut © 


matycznie podświetlony. Naciśnięcie przy- 
cisku myszy wystarcza, żeby go wywołać. 

Microsoft zintegrował z Memphis 
również funkcje pakietu Plus. 


Zmieniony Pasek zadań 
Przebudowie uległ także Pasek zadań Win- 
dows. Nadal pokazuje on uruchomione 
aplikacje oraz różne ikony, na przykład do 
regulacji głośności. Nowością jest ikona 
Pulpitu umieszczona przy prawej krawędzi 
paska. Jej kliknięcie sprawia, że wszystkie 
okna stają się przezroczyste, dając użyt- 
kownikowi dostęp do Pulpitu. Ponowne 
kliknięcie wspomnianej ikony powoduje 
wyświetlenie uprzednio ukrytych okien. 
Ponadto na Pasku zadań umieszczone 
zostało pole do wpisywania adresów 


RStan| || =iElnfotree 


EE Paint S...| 2 Explor... | st] Control... 47 untitled... 11:23 28] 
|| Desktop 7) My Computer © The Internet 7 Network Neighborhood *4 2 sj 
| * Outlook Express Mail a Internet Explorer e MS-DOS Prompt [EJ] windows Explorer Ś 7 8] 


||Links [7] Bestofthe'web [7] Today's Links [2] Web Galey 


| Address [htp://wwwchip.pl uć ] 


[2) Product News [2] Micn 


Rozszerzony pasek zadań: przedstawia także zawartość pulpitu Windows, menu 
szyhkiego uruchamiania programów, odsyłacze hipertekstowe WWW i pole do 


wpisywania adresów internetowych 


WWW i odsyłaczy do miejsc w Internecie. 
Nowym rozwiązaniem jest również pasek 
Quick Launch zawierający ikony progra- 
mów, do których użytkownik chce mieć 
szybki dostęp. Jedno kliknięcie ikony uru- 
chamia odpowiadającą jej aplikację. Ele- 
menty paska można dodawać i usuwać 
posługując się techniką „przeciagnij-i- 
-upuść”. Na Pasku zadań można też wy- 
świetlić ikony znajdujące się na Pulpicie. 


Poprawione funkcje 
pomocy 

Memphis posiada więcej tekstów pomo- 
cy i dodatkowych informacji użytecznych 
dla użytkownika. Po kliknięciu ikony My 
computer, oprócz tradycyjnej listy do- 
stępnych dysków pojawia się wykres ko- 
łowy, obrazujący ilość wolnego miejsca 
na wybranym dysku. 

We właściwościach menu Śżart poja- 
wił się jeszcze jeden element — Settings 
Wizard — który pomaga w przeprowa- 
dzaniu często powtarzanych czynności. 
Można tu znaleźć opcje takie jak „Dodaj 
nową drukarkę” lub „Utwórz połączenie 
z Internetem”. Teksty pomocy wyświe- 
tlane są także dla poszczególnych elemen- 
tów w Panelu sterowania. Na przykład | 


129 


Systemy operacyjne 


po ustawieniu kursora na ikonie mode- 
mu pojawia się tekst „Instalowanie no- 
wych modemów i zmiana właściwości 
modemu”. Poza tym dodany został przy- 
cisk Connect, który pozwala połączyć 
się ze stronami pomocy online na serwe- 
rze WWW Microsoftu. 


Outlook Express: poczta 
elektroniczna i grupy 
tematyczne 

Outlook Express odpowiedzialny jest 
w Memphis za obsługę poczty elektro- 
nicznej i grup tematycznych Usenetu. 
W zasadzie Outlook Express łączy w so- 
bie funkcjonalność dwóch dostępnych 
wcześniej oddzielnie programów Internet 
Mail i Internet News. 

Ponieważ Outlook Express nie pozwa- 
la korzystać z usług pocztowych poprzez 
sieć LAN, Memphis, podobnie jak po- 
przednia wersja Windows, zawiera pro- 
gram Exchange. 


Nowy model sterowników 

W Memphis wprowadzony został nowy 
32-bitowy model sterowników WDM 
(Win32 Common Driver Modell). Sterow- 
nik zgodny z tym modelem działa zarówno 


Wr i wZArY. KEZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNEEA 


ictures.rail - Qutlook Express 


Ele Edt View Go Favorites Tools Compose Help 


Internet Mail 


[ [Chicago Rock Island and Pacific tt4582 - crip4582.jpg (171) ilhunt 
4 


£ 2 [cj ą | 2] EJ —| EX i News w jednym: 
bie rap Ej lews groups | | New lepi! elt je 
| Mesto ja Ń Outlook Express 
[Ęg Outlook Express Subject From | Sent [Sie B = 
y Deletedliems Chicago Great Westen 11206 - cgw0206.jpg (0/1) ilhunt 16.03.97... 1K tączy w sobie 
GA Draft «Chicago Greał Westem 14206 - cgw0206 jpg [1/1] fhunt / 16.03,9714.. 153% = Ę 
ŚJ Irbox [Chicago Milwaukee St Paul and Pacific 11586 - cmstpp0586.jpg (0/1) ilhunt 16.03.97... 1K funkcje klienta 
E|conrail 14800 - cr4800.ipa (171) ilhunt 16.03.97... 138K 


poczty elektro- 


16.03.97... 102% 2 
> 


From:  jlhunt To: att binaries.pictures rail 
Subject: Chicago Great Wastern £206 - cgw02086 jpg (1/1) 
—= = R 


EJ comp.os ms-windows.apps.utiies 
EJ comp.os.ms-windows.apps.winsox 
(EJ comp.sources delphi 


EJ de.comi 


| 


nicznej i grup 
tematycznych. 
Obok widoczne 
jest zdjęcie 
„Ściągnięte” 

z Usenet'u 


| 298 messagels], 297 unread, 96 not downloaded 


Bus) i kart typu video-grabber. Sterowniki 
stworzone dla Windows 95 będą działać 
także i w jego następcy. 

Memphis posiada nowe sterowniki gra- 
fiki, które obsługują standard DirectX 5 
i pozwalają na jednoczesna pracę dwóch 
kart graficznych z dwoma monitorami. 
Ponadto Memphis wyposażony jest 
w szybsze sterowniki stacji dyskietek oraz 
rozpoznaje więcej typów modemów 
i monitorów. 


i yaur system for applications that may be 
—=]J incompatible with FAT 32. 


Super szybka konwersja: Memphis oferuje 
narzędzie konwertujące system plików FAT 
do FAT32 


w Memphis, jak i pod Windows NT. Przy- 
kładem tego są sterowniki napędów DVD 
(Digital Video Disk), USB (Universal Serial 


FAT32 Converter |X| 


Please wait, while the FAT32 Converter scans 


Nowe programy 
pomocnicze 
Memphis obsługuje wprowadzony 
już w Windows 95 OSR2 (patrz ar- 
tykuł na stronie 152) system pli- 
ków FAT32, który pozwala na lep- 
sze wykorzystanie dysków twar- 
dych o dużej pojemności, dzięki za- 
stosowaniu klastrów o mniejszym 
rozmiarze. Do nowej wersji doda- 
no program konwertujący istniejące par- 
tycje FAT16 do FAT32 bez utraty danych. 
Wielu użytkowników narzeka na pro- 
gram do archiwizacji danych dostarczany 


DYSTRYBUTOR W POLSCE 
SYSrEh-GPrimUsS 
45-064 Opole, ul Kołłątaja 11 


tel/fax. (0-77) 54-20-07 
tel. 54-63-68, 54-50-31 w.26 


Cena 800 zł + VAT 
RABATY DLA DEALER'O 


SKANER PLUSTEK OPTIC PRO 4800 


Niezawodnyasystent 


Automatyczne rozpoznawanie pisma 
Możliwość pracy jako xero i telefax 


P_ L U Selsa 


Dokładność skanowania: 
4800 dpi, 16 mln kolorów 


(40 4 


130 


z Windows 95. Wersję Memphis wyposa- 
żono w oprogramowanie firmy Seagate 
Software obsługujące znacznie więcej 
urządzeń, w tym także streamery DAT. 


Bardzo obiecująca 

wersja beta 

Jak na pierwszą wersję beta Memphis 
pracował bardzo stabilnie. Bez zarzutu 
działały zarówno aplikacje dla Windows 
3.1x, jak i dla Windows 95, a większość 
nowych funkcji nie sprawiała żadnych 
problemów. 

W czerwcu rozpoczyna się druga faza 
beta-testów. Ponieważ proces ten trwa 
kilka miesięcy, następcy Windows 95 
nie należy się spodziewać wcześniej niż 
w ostatnim kwartale tego roku. Na razie 
nie wiadomo jeszcze, czy — uwzględnia- 
jąc schemat nazewnictwa przyjęty wcze- 
śniej przez Microsoft — nowy system bę- 
dzie nosił nazwę Windows 97, czy raczej 
od razu Windows 98, nawet jeśli pro- 
dukt pojawi się w sprzedaży jeszcze 
w tym roku. 

oprac. Jaromir Łański (ob) 


Czerwiec 6/97 


Feeria mediów 


Gruntowne przeobrażenia na rynku wydawnictw multi- 
medialnych w Polsce zaowocowały kaskadą encyklope- 
dii, leksykonów, atlasów i programów edukacyjnych, 
coraz lepszych pod względem merytorycznym 

i wizualnym. Publikacje elektroniczne przestają 
fascynować swą egzotyką: powoli zaczyna się liczyć, 


co — i jak — do nas mówią. 


dy w 1968 roku Ted Nelson i Andy 

van Dam tworzyli pierwszy system 
hipertekstowy, wykorzystywany między 
innymi do opracowywania dokumentacji 
programu Apollo, tylko nieliczni zdawali 
sobie sprawę, że owa idea jest początkiem 
końca tradycyjnych publikacji, w których 
liniowa struktura tekstu jest czymś tak 
oczywistym, jak perspektywa linearna za- 
korzeniona w Świadomości ludzkiej od 
wieków średnich. Wkrótce potem Do- 
uglas Engelbart ze Standord Research In- 
stitute przedstawił wspomagany przez 
klawiaturę i mysz system, prezentujący 
dokumenty w osobnych oknach na ekra- 
nie i umożliwiający współpracę kilku od- 
dalonych od siebie użytkowników. Dziś 
wydaje się, że już pierwsze doświadczenia 
z nieautorytarnym sposobem uporządko- 
wania informacji dowodziły ogromnych 
możliwości penetrowania bazy wiedzy 
tkwiącej w tak zorganizowanych zbiorach 
danych. Wówczas jednak nie było to aż 
tak oczywiste. 


Początek ery 
multimedialnej 
Upowszechnienie się graficznego inter- 
fejsu użytkownika, gwałtowny rozwój 


132 


oprogramowania wspomagającego two- 
rzenie aplikacji multimedialnych, a 
także coraz lepszy sprzęt ułatwiający zapis 
i odczyt informacji zarejestrowanych na 
CD-ROM-ach wytworzyły sprzyjający 
klimat dla producentów wydawnictw 
multimedialnych. W 1987 roku Micro- 
soft opublikował Bookshelf — pierwsze 
encyklopedyczne kompendium (zawiera- 
jące słownik, encyklopedię, tezaurus, al- 
manach i atlas) zapisane na dysku kom- 
paktowym. Spadek cen, coraz większe 
możliwości urządzeń dostępnych dla kie- 
szeni przeciętnego użytkownika przyczy- 
niły się do rozkwitu rynku wydawnictw 
elektronicznych o charakterze popularno- 
naukowym. Jedną z pierwszych liczących 
się na rynku jest Compton's Interactive 
Encyclopedia 1992. Rok później Micro- 
soft „wypuszcza” debiutancką edycję 
słynnej Encarty, będącej odpowiednikiem 
29-tomowej FunkScWagnalls Encyclope- 
dia. Do pierwszej ligi wydawnictw ency- 
klopedycznych natury ogólnej awansują: 
Grolier Multimedia Encyclopedia, The 
Hutchinson Multimedia Encyclopedia, 
'The Guiness Multimedia Encyclopedia, 
Compton's Interative i wspomniana 
wcześniej Encarta. 


DUFF | WV/AFLE. KENA 
Wydawnictwa multimedialne na CD-ROM-ach 


Skojarzenie tekstu, obrazu i dźwięku 
oraz łatwość penetracji wiedzy zgroma- 
dzonej na jednym nośniku wynikająca ze 
swobodnego dostępu do powiązanych ze 
sobą informacji, nadaje tego rodzaju pu- 
blikacjom wybitnie edukacyjny charak- 
ter. Ich najbardziej znamienną cechą nie 
jest jednak sam fakt wzajemnego uzupeł- 
niania się danych tekstowych, dźwięko- 
wych i wizualnych: tego rodzaju rozwią- 
zania znane były przecież od dość dawna, 
chociażby z telewizji. Liczy się przede 
wszystkim możliwość swobodnej pene- 
tracji bazy wiedzy wzdłuż szlaków wy- 
znaczonych przez liniową strukturę po- 
szczególnych artykułów oraz system od- 
syłaczy burzących ten porządek. 


Wszystko zaczęło się 

od hipertekstu 

Z punktu widzenia edukacyjnej roli wy- 
dawnictw multimedialnych epokowym 
„odkryciem” było więc opracowanie idei 
hipertekstu. W naturalny sposób potęgu- 
je ona poznawcze zdolności umysłu ludz- 
kiego. Dzięki niej treść wydawnictw mul- 
timedialnych może być eksploatowana 
wyrywkowo, a proces zdobywania wie- 
dzy skrócony i zintensyfikowany. Czy 
rozwiązania te nie przywodzą na myśl 
sposobu korzystania ze słowników i ency- 
klopedii w formie książkowej? 

Nic więc dziwnego, że zarówno nośnik, 
jak i powiązane z nim metody prezentacji 
informacji przypadły do gustu autorom 
wydawnictw encyklopedycznych. Nieste- 
ty, opracowanie materiałów, które miałyby 
się znaleźć na elektronicznej encyklopedii, 
nie jest proste. Do ogromu prac związa- 
nych ze stworzeniem bazy wiedzy, nieob- 
cych przecież zespołom redakcyjnym stan- 
dardowych prac encyklopedycznych, do- 
chodzi konieczność odpowiedniej prezen- 
tacji elementów interakcyjnych: animacji, 
wykresów, schematów i wideosekwencji. 
Budowa dobrego scenariusza prezentacji 
wymaga wiedzy merytorycznej oraz znajo- 
mości psychiki użytkownika, jego sposobu 
myślenia i postrzegania treści płyty. 

Od początku lat dziewięćdziesiątych 
ukazuje się coraz więcej encyklopedii, 
leksykonów i słowników multimedial- 
nych. Obok encyklopedii o charakterze 
ogólnym pojawiają się tematyczne (ency- 
klopedia przyrody, sportu, II wojny świa- 
towej itp.), skierowane do użytkowników 
o określonych zainteresowaniach; nie 
brakuje też udźwiękowionych słowni- 
ków, leksykonów, monografii oraz prze- 
wodników i atlasów. Znaczna pojemność 
nośnika pozwala umieszczać na nim zdję- 
cia, dialogi, muzykę i filmy będące wspa- 
niałym uzupełnieniem informacji teksto- 
wej, stanowiącej główny trzon publikacji. 


Czerwiec 6/97 


Dzięki temu atlasy przyrodnicze i geogra- 
ficzne ożywają na ekranach monitorów, 
przewodniki po muzeach przenoszą użyt- 
kowników w cybernetyczną przestrzeń, 
w której prezentowane są oglądane przez 
nich zbiory, zaś filmy i animowane sche- 
maty programów edukacyjnych silniej 
przemawiają do wyobraźni uczących się. 


Na zachodzie odwilż, 
na wschodzie bez zmian 
Niestety, tworzenie aplikacji multime- 
dialnych wiąże się z dużym nakładem sił 
i środków. We wczesnych latach dzie- 
więćdziesiątych obciążenie to jest jeszcze 
zbyt duże dla rodzimych programistów, 
zaś zachodni producenci nie są zaintere- 
sowani lokalizacją swoich produktów 
w naszym kraju. Większość płyt dociera- 
jących wówczas do Polski pochodzi z im- 
portu walizkowego, organizowanego 
przez małe firmy, posiadające pojedyncze 
egzemplarze poszczególnych produktów 
czy wręcz sprowadzające je z zagranicy na 
życzenie klienta. Mimo tych utrudnień 
trafia do Polski sporo ciekawych płyt, 
choć oczywiście ich asortyment nie może 
się równać z tym zza oceanu. Rodzimi 
„importerzy” udostępniający zaintereso- 
wanym obszerne katalogi mają w rzeczy- 
wistości niewiele do zaoferowania: ich 
magazyny są puste, a na półkach „pysznią 
się” przyciągające wzrok... pudełka. 
Znaczna część sprowadzanych wów- 
czas z zagranicy płyt przeznaczona była 
dla dzieci i młodzieży. Najlepszymi wy- 
dawnictwami dla tej grupy wiekowej by- 
ły krążki Dorling Kindersley — znakomite 
pod względem graficznym, idealne jeśli 
chodzi o scenariusz, choć nie najbogatsze 
treściowo. Niezłe były pozycje z serii Mic- 
rosoft Home oraz liczne encyklopedie 


Wkrótce na rynku... 


» „Budowa Ziemi” — Impresja 

> „Multimedialny Katalog 
Samochodów Swiata '97” — 
Impresja 

e „Wody Ziemi” — Impresja 

» „Encyklopedia Świata: Ameryka 
Południowa” — Optimus Nexus 
„Interaktywny Kurs Języka 
Francuskiego” — EuroPlus + 
Mosaique 

e „Encyklopedia II Wojny 
Swiatowej” — Optimus Nexus 

e „Peretki Europy Środkowej” — 
Optimus Nexus 

e „Encyklopedia Wszechświata” — 
Optimus Pascal 

e „Encyklopedia Człowieka” — 
Optimus Pascal 

e „Encyklopedia Ptaków” — 
Optimus Pascal 
„Encyklopedia Kotów” — Optimus 
Pascal 


E - encyklopedie EH — leksykony EH — monografie M — słowniki E — atlasy H — przewodniki * — kursy H — edukacja E — gry edukacyjne H — bajki EH — muzyka 


„dziecięce”. Wszystkie one jednak nazna- 
czone były skazą „obcości”; przede 
wszystkim języka. Nie na wiele mogły się 
więc przydać przeciętnemu Polakowi, 
który — jak wiadomo — nie jest poliglotą. 
Dość niefortunną sprawą były też amery- 
kańskie realia: historyczne, geograficzne, 
kulturowe oraz trudna do zaakceptowa- 
nia, choć przecież znana nie od dziś, ame- 
rykańska megalomania. 


Wreszcie po polsku 
Za pierwszy CD-ROM wydany w Polsce 
uważa się pochodzącą sprzed trzech lat 
płytkę z programami demonstracyjnymi 
przygotowaną przez wrocławską firmę El- 
Pro w kooperacji z Radiem Zet. Jednym 
z pierwszych rodzimych wydawnictw 
multimedialnych były kursy języka angiel- 
skiego MickeyEuro (dla dzieci) i Media- 
Euro firmy YDP (jeszcze na dyskietkach). 
W 1995 roku wrocławski Vulcan oraz 
Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 
wydają dwie pozycje wielomedialne: atlas 
Ptaki Polski oraz encyklopedię Układ 
Okresowy Pierwiastków. Są one dedyko- 
wane uczniom szkół podstawowych. Ma- 
ją pomagać w nauczaniu biologii i chemii 
w klasie szóstej, choć zakres i dokładność, 
z jaką podchodzą do omawianego tematu 
znacznie wykracza poza ramy przewidzia- 
ne programem szkolnym. Wartość eduka- 
cyjna tych krążków jest niezaprzeczalna. 
Mimo wielu zalet publikacje te nie dorów- 
nują jednak produktom zachodnim zale- 
wającym półki polskich sklepów. Ich po- 
ziom edytorski, a przede wszystkim idea 
scenariusza świadczą o tym, że ich autorzy 
rozumieli konieczność wykorzystania kil- 
ku mediów, nie postrzegali jednak efektu 
swojej pracy jako pewnego typu publika- 
cji, które wykształciły już określony ro- 
dzaj estetyki i zaadaptowały mechanizmy 
mające już wówczas status standardu. 
Pod koniec 1995 roku krakowski Neu- 
rosoft prezentuje jedno z najciekawszych 
wydawnictw multimedialnych na naszym 
rynku: pierwszą część monografii Fryde- 
ryka Chopina — „Fryderyk Chopin, życie 
twórcy”. Dopracowana w szczegółach, 
piękna pod względem graficznym i nie- 
zwykle bogata treściowo płyta opracowa- 
na pod okiem profesora Mieczysława To- 
maszewskiego przechodzi jednak bez 
większego echa, ustępując kroczącej za nią 
miernocie powieleń. Stopniowo rynek 
wydawnictw multimedialnych rozkwita. 


Kursy językowe 

Jaskółkami nowych tendencji są kursy języ- 
kowe, programy wspomagające naukę ję- 
zyków obcych i słowniki. Tego typu wy- 
dawnictwa przygotowywane przez specja- 
lizujące się w tym firmy (Young Digital 


Bird 

1 CD, ang 

Dorling Kindersley 
Przewodnik po świecie ptaków. 
Krążący po salach wirtualnego 
muzem użytkownik poznaje po- 
szczególne rodziny ptaków itp. 


LAB TTK oem 


ENYULUFE JIA 
p a= 


Compton's Interactive 
Encyclopedia 1997 

1 CD, ang 

Compton's New Media 
Kolejna edycja encyklopedii za- 
wiera wyjaśnienia do 37 000 ha- 
seł. Nowością są odsyłacze do 
stron WWW. 


Encyklopedia Broni 
1 CD, pol 
Cartall 


Multimedialne kompendium wie- 
dzy na temat uzbrojenia i histo- 
rycznych batalii. Zestaw ilustro- 
wanych artykułów pozwala na 
zapoznanie się zarówno z bronią 
dawną, jak i współczesną. 


Encyklopedia kosmosu 
1 CD, pol 
Optimus Nexus 


Kompendium wiedzy 

o podboju przestrzeni kosmicz- 
nej. Na płycie znaleźć można 
chronologiczny spis wydarzeń, 
wyjaśnienia ponad 500 termi- 
nów z zakresu kosmonautyki, 
1588 fotografii, 75 filmów itp. 


) 134 


Multimedialna 
encyklopedia PWN 
1 CD, pol 

PWN 


Pozycja bazuje na Małej Ency- 
klopedii, Encyklopedii popular- 
nej oraz Nowej encyklopedii po- 
wszechnej i zawiera ok. 36 400 
haseł. 


Encyklopedia Przyrody 
1 CD, pol 

Optimus Pascal 

Płyta w przystępnej formie 
przedstawia mikroorganizmy, 
zwierzęta i rośliny oraz początki 
życia na Ziemi. 


Encyklopedia Przyrody 

1 CD, pol 

Cartall 

Leksykon zawiera 1200 stron 
tekstu o fizjologii i anatomii 
człowieka oraz wszystkich gro- 
mad i typów roślin i zwierząt itp. 


Enepalnpcela szereehnaćw |FHE 


Encyklopedia 
samochodów 
1 CD, pol 
Cartall 


Encyklopedia zawiera m.in. 
opisy ok. 1000 produkowanych 
obecnie samochodów, omówie- 
nia kilkunastu najsłynniejszych 
modeli aut wytwarzanych w 
przeszłości, 550 zdjęć i 40 
minut filmów. 


133 


DUr iEiwWArREe 


Poland z Gdańska, SuperMemo World 
z Poznania, Premiere Training Company, 
Warszawa itp.) na stałe wrosły w pejzaż 
polskiego rynku multimediów i podlegają 
tym samym przeobrażeniom, jakie spoty- 
kają ten rynek i rynek podobnych wydaw- 
nictw na świecie. Produkty te powstają czę- 
sto jako elektroniczny odpowiednik popu- 
larnych kursów językowych, kursy autor- 
skie bazujące na zakupionych licencjach na 
materiał dźwiękowy, zakres słownictwa 
czy ikonografię lub jako zlokalizowane 
u nas minikursy przeznaczone dla węższe- 
go kręgu odbiorców (np. BEE — Premiere 
Training Company czy seria Talk Now 
Axall Media). Tak jest w przypadku YDP 
i jego EuroPlus+ Flying Colours+ oraz 
Business English (oba są elektronicznymi 
wersjami kursu Heinemana o tym samym 
tytule); tak będzie w przypadku nowego 
produktu tej firmy — EuroPlus+ Sprahkurs 
Deutsch oraz zapowiadanego na lipiec kur- 
su języka francyskiego Mosaik. Tylko Su- 
perMemo korzysta z autorskiej metody 
optymalizacji procesu uczenia się, oferując 
w zamian „inteligentny” program o po- 
krętnym interfejsie użytkownika. 


Słowniki 
Do najpopularniejszych aplikacji multi- 
medialnych na całym świecie należą słow- 
niki. Zalety przeniesienia ich na medium 
elektroniczne wynikają przede wszystkim 
z automatyzacji procesu wyszukiwania 
haseł i możliwości „podczepienia” dźwię- 
ku, co w przypadku słowników obcoję- 
zycznych ma niebagatelne znaczenie. 
Słowniki specjalistyczne i dedykowane 
(np. słowniki dla dzieci itp.) są często 
uzupełnione zdjęciami oraz animacjami. 
Produkty pochodzące ze stajni polskich 
projektantów: Multimedialny słownik 
polsko-angielski i angielsko-polski (oraz 
wydany ostatnio jego niemiecki odpo- 
wiednik), Multimedialny słownik polsko- 
niemiecki i niemiecko-polski *umlaut' 
oraz Polsko-angielski i angielsko-polski 
słownik Collinsa konkurują na rynku ze 
znanymi od dość dawna interakcyjnymi 
słownikami Webstera, Longmana i Ame- 
rican Heritage. Wśród słowników dla 
najmłodszych Lingua land dystansuje re- 
welacyjny My First Incredible English 
Dictionary. Ten pierwszy został stworzo- 
ny przez i dla Polaków; drugi jest wciąż 
niedocenianą przez lektorów płytką dla 
uczących się pisać Anglików, która może 
służyć jako ciekawa pomoc dydaktyczna 
podczas uczenia dzieci podstaw języka. 
Na osobne omówienie zasługuje Kom- 
puterowy słownik Języka Polskiego PWN 
— produkt na wskroś udany, zaspakajający 
właściwie wszystkie potrzeby korzystają- 
cych z niego osób. Nie jest to co prawda 


134 


Wydawnictwa multimedialne na CD-ROM-ach 


E — encyklopedie HE — leksykony E — monografie HM — słowniki EB - atlasy E — przewodniki * - kursy E — edukacja E — gry edukacyjne H — bajki EH — muzyka 


Encyklopedia Seksu 


1 CD, pol 
Cartall 


Pierwsze polskojęzyczne kom- 
pendium wiedzy o seksie. Skła- 
da się z czterech części, po- 
święconych rozwojowi człowie- 
ka od poczęcia do śmierci, Ars 
Amandi, problemom z zakresu 
życia seksualnego oraz wyja- 
śnieniom ok. 600 terminów. 


Encyklopedia Sportu 


2 CD, pol 
Cartall 


Kompendium wiedzy o sporcie. 
Zawiera m.in. życiorysy 280 
sportowców Polski i świata, 

a także historie wszystkich olim- 
piad wraz z tabelami wyników. 


Encyklopedia Zwierząt: 
Ssaki 


2 CD, pol 

Optimus Nexus 

„Ssaki” zawierają m.in. ok. 700 
unikalnych zdjęć, 85 filmów wi- 
deo oraz fachowy komentarz 
przygotowany przy udziale kon- 
sultantów z gdańskiego ZOO. 


Explorapedia 
1 CD, ang 
Microsoft 


Encyklopedia życia na Ziemi, 
przedstawiająca mieszkańców 
naszej planety, ich zwyczaje, 
środowisko życia oraz zjawiska 
przyrodnicze i społeczne. Krą- 
żek bogaty w wideosekwencje, 
animacje i dźwięk. 


Football Encyclopedia 


1 CD, ang 

Hachette Multimedia 
Zapis historii piłki nożnej widzia- 
ny przez pryzmat jedenastu mi- 
strzostw świata w tej grze. Dane 
statystyczne, sekwencje wideo 
itp. 


Geografia Świata: Ziemia 
we Wszechświecie 

1 CD, pol 

Impresja 


Pierwsza część serii Geografia 
Świata to kompendium wiedzy 
na temat astronomii. Kopalnia 
informacji o wszechświecie, 
jego strukturze, ewolucji oraz 
galaktykach. 


Historia Europy 
międzywojennej 

i Kampania Wrześniowa 
1 CD, pol 

KOM i AVAX 

Leksykon I Wojny Światowej, 
Polski i Europy międzywojennej 
oraz Kampanii Wrześniowej, 
uzupełniony życiorysami czoło- 
wych postaci sceny politycznej 
i gospodarczej. Płyta przezna- 
czona dla uczniów szkół pod- 
stawowych i średnich. 


Historia Świata 


1 CD, pol 
Optimus Pascal 


Encyklopedia zawiera losy na- 
szej cywilizacji począwszy od 
czasów „Dawnych cywilizacji" 
(do 500 p.n.e.), starożytności i 
epoki religii wielkich podbojów, 
aż po czasy Wielkiej Rewolucji, 
wojen światowych i nam współ- 
czesne. 


Hutchinson Multimedia 
Encyclopedia 1997 

1 CD, ang 

AirteQ, Helicon 


Encyklopedia zawiera 

w swej nowej edycji objaśnienia 
do ok. 39 000 haseł, ok. 50 se- 
kwencji wideo, ponad 4500 ilu- 


stracji i ok. 180 nagrań dźwięko- 


wych. 


M YOLAH GWIIMICOWY 
m złdi 


Il Wojna Światowa — 
1939-1941 „Niemieckie 
zwycięstwa” 
1 CD, pol 
KOM i AVAX 


Leksykon wiedzy o pierwszych 
latach II Wojny Światowej. Za- 
wiera kalendarium wydarzeń, 
biografie ok. 100 postaci, liczne 
zdjęcia, kilka archiwalnych fil- 
mów i nagrań dźwiękowych itp. 


Encyclopedia 

1 CD, ang 

Lifestyle 

Encyklopedia wędkarstwa oraz 
międzynarodowy przewodnik 
wędkarski. Zawiera informacje 
o 1500 gatunkach ryb. 


Microsoft Encarta 97 


1 CD, ang 
Microsoft 
Najnowsza wersja encyklopedii, 


oprócz zaktualizowanego zesta- 


wu 30 000 haseł zawiera odwo- 
łania do stron WWW. Wersja 
Deluxe posiada znacznie więcej 
adresów internetowych i ele- 
mentów multimedialnych. 


Oksfordzka 
Encyklopedia Historii 
Swiata do roku 1800 
1 CD, pol 

Opus 


Encyklopedia zawiera 2500 ar- 
tykułów, ponad 700 ilustracji, 47 
interakcyjnych map, tabele, po- 
czet królów polskich, dynastie 
świata, 90 minut muzyki oraz 
sekwencje filmowe. 


Science Fiction 


1 CD, ang 
Grolier Interactive 


Leksykon wiedzy na temat fan- 
tastyki naukowej. Na płycie 
umieszczono m.in. wideowywia- 
dy, informacje o życiu i twórczo- 
ści najwybitniejszych pisarzy 

i o najgłośniejszych filmach sf. 


The 18th Century 


1 CD, ang 
EMME Interactive 


Bogato ilustrowany katalog 
sztuki i kultury XVIII wieku. 
Osiemnaste stulecie ukazane 
jest przez pryzmat najwybitniej- 
szych myślicieli i twórców (ma- 
larzy, pisarzy, filozofów, kompo- 
zytorów, rzeźbiarzy itp.) tych 
czasów. Płyta zawiera także 
omówienie głównych nurtów 

w 18-wiecznej sztuce. 


Webster's Interactive 
Encyclopedia 

1 CD, ang 

Attica Cybernetics 
Interakcyjna encyklopedia 
Webstera zawiera ok. 34 000 
hasel, bogato zilustrowanych 
ok. 3500 zdjęć i rysunków, 180 
nagraniami dźwiękowymi 

i 30 minutami filmów wideo. 


Czerwiec 6/97 


WINGS (cz.1-4) 


1 CD, ang 
Maris Multimedia 


Zza pulpitu sterowniczego kabi- 
ny myśliwca poznajemy miejca 
wszystkich ważniejszych bitew 
powietrznych, stoczonych 

w czasie II wojny światowej. Do- 
datkowo udostępniono trzy sy- 
mulatory lotu i bazy lotnicze. 


World of Flight 


1 CD, ang 

Microsoft 

Elektroniczny zapis ewolucji 
marzeń ludzkich o wznoszeniu 
się w przestworza — przenosi 
nas w świat lotnictwa od szki- 
ców maszyny latającej po Boe- 
inga 777. Ponadto archiwum 
wielkich asów lotnictwa, kon- 
struktorów i wynalazców. 


1997 Grolier Multimedia 
Encyclopedia 

1 CD, ang 

Grolier Interactive 


900 map i 150 hymnów narodo- 
wych, mnóstwo zdęć i filmów, 
35 tysięcy haset w tym 1200 no- 
wych — to świeża edycja znanej 
od kilku lat encyklopedii multi- 
medialnej. 


Historia Świata 


1 CD, pol 
Cartall 


Historia Świata to przewodnik 
po historii od początków ludz- 
kości do wojny w Zatoce Per- 
skiej. Całość wzbogaca 190 ży- 
ciorysów słynnych postaci. Bo- 
gaty system odniesień, 45 do- 
skonałych filmów, ukazujących 
bitwy i kampanie. 


Classic Books 


1 CD, ang 

Corel 

Niewiarygodne! Ponad trzy i pół 
tysiąca klasycznych dzieł litera- 
tury światowej. Można przeczy- 
tać, można sobie wydrukować. 
Dominują autorzy anglosascy, 
ale i tak warto przejrzeć. 


Corel All Movie Guide 2 


1 CD, ang 

Corel 

Atutem krążka jest niewątpliwie 
duży obiektywizm i prezentacja 
nie tylko kina amerykańskiego. 
Nie znaleźliśmy co prawda wie- 
le poloników, ale płyta sprawia 
wrażenie bogatej. Niestety, spo- 
ro do życzenia pozostawia sza- 
ta graficzna. 


Exploring Earth Science 


1 CD, ang 

Attica Cybernetics 

W tym leksykonie Ziemi i prze- 
strzeni kosmicznej znajdziemy 
1200 zdjęć, w tym satelitarne. 
Jest to równocześnie udźwięko- 
wione kompendium wiedzy na 
temat geografii, geologii, mine- 
ralogii i klimatologii. Znakomity 
materiał edukacyjny. 


€ w 

Ez 
ET Lr 

| mJ, 


Jak to działa? 


1 CD, pol 

Optimus Pascal 
Fantastyczna, żywa aplikacja, 
której siła tkwi we wspaniałym 
scenariuszu i perfekcyjnym wy- 
konaniu. Poglądowe animacje 

i przystępnie wyjaśnione prawa 
fizyki pomagają dzieciom zrozu- 
mieć świat dorosłych. 


Microsoft Bookshelf 


1 CD, ang 
Microsoft 


Na płycie umieszczono słownik, 
encyklopedię, tezaurus, alma- 
nach wiedzy o świecie, dwa 
zbiory cytatów, atlas świata, 
książkę kodową USA, 80 000 
narracji, 500 nowych fotografii 

i ponad 40 wideoklipów. Bardzo 
pożyteczne kompendium. 


Microsoft Oceans 


1 CD, ang 
Microsoft 


Encyklopedia wiedzy o ocea- 
nach ma walory edukacyjne nie 
tylko dla dzieci. Opisuje bogaty 
świat podwodny, w którym mo- 
żemy znaleźć praźródła pocho- 
dzenia naszego gatunku. 


MS Cinemania 97 


1 CD, ang 

Microsoft 

Dysk poświęcony głównie kine- 
matografii amerykańskiej, co 
oznacza bodaj ponad połowę 
produkcji światowej. Możemy 
zapoznać się z recenzjami naj- 
bardziej wziętych krytyków 
amerykańskich, co samo w so- 
bie jest wartością. 


Music Central 


1 CD, ang 

Microsoft 

Biografie ponad ośmiu tysięcy 
piosenkarzy, informacje o mu- 
zyce pop, rock, country, jazz, 
blues, folk i gospel. Baza da- 
nych umożliwia przeglądanie 
zawartości (tytułów) 80 tysięcy 
albumów. 


Literat 2.0 

1 CD, pol 

Lynx-SFT 

Multimedialny przewodnik po li- 
teraturze dla uczniów szkół śre- 
dnich, maturzystów i nauczycieli 
języka polskiego. 


Fryderyk Chopin - życie 
twórcy 

1 CD, pol 

Neurosoft, Kraków 


Życie twórcy ukazane w kontek- 
ście kultury, wśród ludzi i zda- 
rzeń. Znane i nieznane fakty 

i dokumenty, analizy i komenta- 
rze prezentowane przez słowo, 
obraz, nuty i dźwięk. Bardzo 
wszechstronny obraz kompozy- 
tora. 


LELDNAKLK 


Leonardo — 

The Paintings 

1 CD, ang 

Grolier Interactive 


Całościowy obraz, prezentujący 
dzieło i technikę malarską rene- 
sansowego nowatora. 50 obra- 

zów, dokumenty mówione i wi- 

deoklipy. 


Mudttmecdia 


Multimedia Chopin 
1 CD, pol 
Mrozowski-Leikin 
Production 


Tym razem Chopin podzielony 
na cztery części. Interesujący 
moduł krążka z minileksykonem 
terminologii muzycznej, w tym 
krótki film o niuansach budowy 
podstawowych gatunków mu- 
zycznych. 


Picasso — the man and 
his legend 

1 CD, ang 

Grolier Interactive 
Wspaniały krążek, prezentujący 
dorobek bodaj najwybitniejsze- 
go malarza XX wieku, podzielo- 
ny na okresy malarskie Picassa, 
a więc Okres Niebieski, Ku Ab- 
strakcji, Pocałunek itd. 


W AILELTIM 


The Mastery of 
Michelangelo 

1 CD, ang 

EMME Interactive 


Tytuł płyty mówi za siebie — Ży- 
cie i całe dzieło. 120 grafik, pre- 
zentujących na ekranie wszyst- 
kie liczące się i zachowane pra- 
ce Michała Anioła, wiącznie 

z polichromiami Kaplicy Sy- 
kstyńskiej. 


TKH MIE TAGE. 


iP PENIEL 13 


American Heritage 
Talking Dictionary 
1 CD, ang 

Softkey Internetional 


Multimedialny słownik zawiera- 
jący kilkadziesiąt tysięcy haseł 
(z ich prawidłową wymową i ust- 
nym komentarzem), przykłady 
właściwego zastosowania, 
idiomy. 


KGATFATTEHKO"Y"" 


Komputerowy Słownik 
Języka Polskiego PWN 


1 CD, pol 
PWN 


Największy tego rodzaju słow- 
nik w naszym kraju. Zawiera za- 
równo Słownik języka polskiego 
jak i Słownik wyrazów obcych. 
Wbudowany mechanizm analizy 
morfolgicznej, drukowanie arty- 
kułów hasłowych, współpraca 

z edytorami tekstów. 


Lingua Land 


1 CD, pol 
Young Digital Poland, 


Wspaniała zabawa, a przy oka- 
zji pierwszy, poważny kontakt 
dzieciaków z językami obcymi. 
Duże wartości edukacyjne przy 
świetnej animacji i dobrych 
nagraniach. 


Multimedialny stownik 
pol.-ang. i ang.-pol. 

1 CD, pol 

WNT i LexLand 


50 tysięcy terminów ze współ- 
czesnego słownictwa ogólnego, 
w tym autentyczna angielska 
wymowa i transkrypcja 
fonetyczna. 


Multimedialny słownik 
pol.-niem. i niem.-pol. 
"umlaut' 

1 CD, pol 

Premiera Training 
Company 

Nagradzany już słownik cechuje 
doskonały dźwięk, wiele świet- 
nych metodycznie ćwiczeń, 
możliwość nagrywania własnej 
wymowy. 


My First Incredible 
Amazing Dictionary 

1 CD, ang 

Dorling Kindersley 
Zawierający 17 tysięcy słów za- 
bawny słownik języka angiel- 
skiego z pewnością zachwyci 
młodych użytkowników. Ponad- 
to 3000 efektów dźwiękowych 

i 850 animacji, wyrazy w parach 
synonimicznych, 
opozycyjnych... 


135 


aplikacja multimedialna, choć PWN zapo- 
wiedziało, że mająca się ukazać na jesieni 
jej zaktualizowana wersja będzie wzboga- 
cona dźwiękiem podpiętym do wszystkich 
obcobrzmiących i obcojęzycznych haseł. 


Encyklopedie i leksykony 

Najliczniejszą i najciekawszą grupę publi- 
kacji multimedialnych stanowią wydaw- 
nictwa encyklopedyczne: encyklopedie 
ogólne i tematyczne oraz wszelkiej maści 
leksykony i monografie. Oprócz znanych 
obcojęzycznych ' pozycji _ Microsoftu, 
Comptona, Groliera, wydawnictwa Attica 
Cybernetics i Dorling Kindersley obenych 
na naszym rynku od co najmniej trzech lat, 
z miesiąca na miesiąc pojawia się sporo 
produktów po polsku. Szczególne zasługi 
mają tu rozmaite filie Optimusa, który bli- 
sko rok temu niezmiernie ekspansywnie 
„wkroczył” w multimedia. Zaowocowało 
to bielsko-bialską linią polskich edycji 
świetnych encyklopedii dla młodzieży DK 
(Jak to działaż, Encyklopedia Przyrody, 
Historia Świata) oraz gdańską serią ency- 
klopedii Kosmosu i Ssaków, obszernie opi- 
sywanych na naszych łamach. Niezwykle 
płodny jeśli chodzi o encyklopedie tema- 
tyczne jest łódzki Cartall. Spod jego igły 
wyszły encyklopedie przyrody, broni, 
sportu, samochodów i, ostatnio, pierwsza 
polska Encyklopedia Seksu. Popularne są 
również wydawnictwa encyklopedyczne 
o charakterze historycznym: Historia 
Świata, Oxfordzka encyklopedia historii 
świata — cz.1 Prehistoria, Historia Europy 
Międzywojennej i Kampania Wrześniowa 
oraz nowo wydana II wojna światowa — 
1939-1941 — „Niemieckie zwycięstwa”. 

Najsłynniejszą polską encyklopedią 
jest oczywiście długo oczekiwana Multi- 
medialna Encyklopedia PWN, rzecz po- 
trzebna i przydatna, aczkolwiek niedo- 
pracowana i, wstyd się przyznać, bardzo 
amatorska (czytaj CHIP 2/97, str. 18). 
PWN zapowiada jednak na listopad wie- 
le zmian „uwzględniających liczne uwagi 
dotychczasowych użytkowników”. Co 
z tego wyniknie, zobaczymy. 

Producenci polskich encyklopedii rzad- 
ko decydują się na stworzenie czegoś od ze- 
ra. Najczęściej nabywają licencje na mate- 
riał ilustracyjny, dźwięk i przede wszystkim 
tekst od renomowanych wydawnictw za- 
chodnich (duże wzięcie ma Oxford Press), 
tłumaczą je, „uzdatniają” dostosowując do 
domniemanych oczekiwań polskiego użyt- 
kownika i publikują we własnej oprawie 
wizualnej. Dość popularne jest zatrudnia- 
nie przy „okazji” lokalnego guru od opra- 
cowywanego właśnie tematu i przydanie 
w ten sposób splendoru całemu przedsię- 
wzięciu. Ten ostatni pomysł nie jest zresztą 
najgorszy. Trudno sobie bowiem wyobrazić, 


136 


DUFF | WW/AFTLE KE 
REA Wydawnictwa multimedialne na CD-ROM-ach 


E - encyklopedie HE — leksykony E — monografie HM — słowniki BE - atlasy EH — przewodniki * — kursy E — edukacja E — gry edukacyjne H — bajki EH — muzyka 


Webster's NewWorld 
Dictionary 


1 CD, ang 

Zane Publishing 

Trzecia już edycja popularnego 
słownika języka angielskiego. 
Tym razem już 150 tysięcy ha- 
seł, w tym 11 tysięcy słów i fraz 
z american-english. Dodatkowa 
atrakcja — American Concise 
Encyklopedia. 


Longman Interactive 
English Dictionary 


1 CD, ang 
Indeo 


Elektroniczna, interakcyjna we- 
rsja jednego z najpopularniej- 
szych słowników językla angiel- 
skiego na świecie, uzupełniona 
poprawną wymową każdego 
hasła. 


Multimedialny stownik 
pol.-ang. i ang.-pol. 
(Collins) 

1 CD, pol 

Young Digital Poland 
Nowoczesny słownik powstały 
na bazie wieloletnich doświad- 
czeń największego wydawnic- 
twa słowników dwujęzycznych 
w Anglii. Aplikacja łatwa w ob- 
słudze, a jednocześnie funkcjo- 
nalna; hypertekstowe rozwinię- 
cia haseł. 


100 years of motoring 
1 CD, ang 
Plum Productions 


Hiastoria motoryzacji w pigutce 
— ekspozycja większości modeli 
skonstruowanych w latach 
1880-1990. Dodatkowo — sche- 
maty, objaśniające działanie sa- 
mochodu. 


3D ATLAS 


1 CD, pol 

IPS Group 

Wędrując po 12 trójwymiaro- 
wych globach podziwiasz krajo- 
brazy z dziewięciu poziomów 
przybliżeń — od Mount Everestu 
do Rowu Aleuckiego. 


Arm Wuna 


Atlas Świata 


1 CD, pol 
Cartall 


Trzecie wydanie Atlasu przyno- 
si, oprócz standardu godzinę 
fantastycznych filmów z naja- 
trakcyjniejszych miejsc świata. 
Dodatkowo — dwie samochodo- 


we mapy. 


European Video Atlas 


1 CD, ang 

Attica Cybernetics 
Zapraszamy w podróż po Euro- 
pie — nacje, ekonomia, klimaty, 
geografia fizyczna i środowisko. 
Szczegółowe mapy z powięk- 
szeniami, reporterski styl dotą- 
czonych filmów. 


MS Encarta 97 World 
Atlas 


1 CD, ang 

Microsoft 

Aplikacja obfituje w dane liczbo- 
we i informacje o państwach, 
ich klimacie, kulturze, faunie 

i florze. Udostępnia też zdjęcia 

i melodie charakterystyczne dla 
poszczególnych regionów. 


Proste drogi 


1 CD, pol 
Cartall 


Znajdujemy tu fizyczne, admini- 
stracyjne i samochodowe mapy 
Polski, Niemiec i Europy. 55 ty- 
sięcy miejscowości, 70 dokład- 
nych i 250 przejazdowych pla- 
nów miast, optymalne trasy, 
raporty. 


World Atlas 8 Almanac 6.0 


1 CD, ang 
MindScape Inc. 


M.in. dane statystyczne państw, 
informacje o ich ustroju poli- 
tycznym, systemie prawnym, 
rolnictwie, ekonomii, bogac- 
twach naturalnych oraz dane 

o poziomie wykształcenia, prze- 
stępczości i kulturze zdrowotnej 
obywateli. 


mej 


pa [i E [E zakrz Ea 


TI ILF PĘ” 


m. 


== 


La Chapelle Sixtine 

1 CD, ang 

EMME Interactive 

Kaplica Sykstyńska, nie bez ra- 
cji uważana za jeden z ośmiu 
cudów świata, doczekała się re- 
alizacji multimedialnej. Dla tych, 
którzy widzieli wnętrze — kopal- 
nia uzupełniającej wiedzy. Dla 
reszty — atrakcyjna zachęta. 


Le Grand Louvre 


1 CD, ang 
EMME Interactive 


O Luwrze znaleźć można u nas 
niemało, ale są to na ogół infor- 
macje rozproszone. Toteż sporą 
atrakcją jest płyta, zbierająca 
wiedzę i prezentująca zarówno 
wnętrze, jak i zewnętrzny widok 
pałaców. 


Multimedia Album of 
Poland 


1 CD, ang 

aok productions 

Lepszy tytuł niż zawartość. Spo- 
ro atrakcyjnej grafiki, zdjęć, ale 
niski poziom merytoryczny. 

W dalszym ciągu czekamy na 
płytę, prezentującą właściwie 
perłę polskiej kultury 

i architektury. 


Sztuka kulinarna: 
kuchnia wioska 


1 CD, pol 
Young Digital Poland 


Mało która kuchnia znajduje 

w Polsce tylu zwolenników, co 
włoska, toteż płyta przyjęta zo- 
stanie z pewnością ciepło — i to 
nie tylko przez smakoszy. 


The Pinacoteca Vaticana 


1 CD, ang 
EMME Interactive 


Ta wirtualna podróż po arty- 
stycznej reprezentacji tematów 
religijnych przynosi kontakt 

z 350 arcydziełami światowego 
malarstwa. Jak zachęca produ- 
cent — dla miłośników w każdym 
wieku. 


The Uffizi 


1 CD, pol 
EMME Interactive 


Wirtualna galeria przynosi nam 
ponad 600 obrazów, które na 
co dzień obejrzeć można jedy- 
nie we Włoszech, w jednym 

z największych muzeów. Całość 
uatrakcyjniają nagrania muzyki 
włoskiego baroku. 


| 26 


Czerwiec 6/97 


pllogni Ubwani 
THE UAT) TAM: 
» FUIIJAIHTI Ev 


The Vatican: The 
Painting gallery 


1 CD, ang 
EMME Interactive 


Kolejna z galerii, prezentująca 
watykańskie zbiory. Podziwiać 
można poziom grafiki, wyobra- 
żającej w niemałym stopniu za- 
wartość galerii nie zawsze do- 

stępnej dla turystów. 


Virtual Tourism: PARIS 


1 CD, ang 

3 eme Vague 

Wirtualna podróż po jednej ze 
stolic światowych. Spacerując 
po ulicach Paryża możemy spo- 
glądać do góry, oglądać się za 
siebie..., ale samych informacji 
przydałoby się więcej. 


Voyage in Egypt 

1 CD, ang 

EMME Interactive 
Podróżujemy wirtualnie po sta- 
rożytnym Egipcie, a ambicją 
twórców płyty było stworzyć 
nam maksymalny klimat sprzed 
wieków. Oceńmy sami, czy im 
się udało. 


Voyage in Spain 
1 CD, ang 
EMME Interactive 


Hiszpania jest atrakcją tury- 
styczną na tyle silną, że nawet 
wirtualna podróż po niej dostar- 
cza niemało wrażeń. Żeby je- 
szcze po polsku... 


DUFILIWARSE 
_ __ Wydawnictwa multimedialne na CD-ROM-ach 


Voyage through Italy 

1 CD, ang 

EMME Interactive 

Włochy jawią się krajem naj- 
chętniej prezentowanym na CD- 
ROM-ach. Galerie, kuchnia, 
wreszcie turystyka. Płyta nie za- 
skakuje zawartością, ale i nie 
zawodzi. 


GRELC 


Voyage in Grece 


1 CD, ang 

EMME Interactive 

Kolejny z krążków zapraszający 
w wirtualną podróż wiedzie nas 
tym razem do Grecji i trudno 

o lepszy wybór, gdyż zarówno 
walory czysto turystyczne, jak 

i historyczne pozwalają uczynić 
ją atrakcyjną. 


Voyage en France 


1 CD, ang 

EMME Interactive 
Dzięki możliwościom 
współczesnej elektroniki 
trafiamy za stosunkowo małe 
pieniądze do Francji, by 
zwiedzić ją wirtualnie, i jest to 
podróż ze wszech miar 
emocjonująca... 


Wine guide 
1 CD, ang 
Microsoft 


Poznajemy tajniki uprawy 
inorośli, odwiedzamy nalepsze 
regiony... w sumie informacje 
na temat 6700 marek win i 2000 
producentów. To jest to! 


Zamek Królewski 

w Warszawie 

1 CD, pol 

Impresja 
Ponadsiedmiowiekowa historia 
Zamku Królewskiego jako sym- 
bolu polskości ożywa elektro- 
nicznie. Gdyby jeszcze materiał 
zdjęciowy był ciekawszy... 


EuroPlus+ Schau mal an 


3 CD, pol 

Young Digital Poland 
Płyta zawiera materiał 
uzupełniający do pierwszego 
poziomu zasadniczego kursu 
języka niemieckiego. najdziemy 
tu 80 ćwiczeń językowych, 60 
minut filmu, 40 minut sekwencji 
wideo. 


Basic English Expres- 
sions for Travel 

1 CD, pol 

Premiere Training 
Company 

Praktyczny samouczek fraz, 
słówek, zwrotów i wyrażeń w ję- 
zyku angielskim niezbędnych 
w podróży. Gdyby jeszcze moż- 
na go było otworzyć 

w pociągu... 


EuroPlus+ Sprachkurs 
Deutsch 

3 CD, pol 

Young Digital Poland 
Całość składa się z trzech czę- 
ści, a do każdej przypisana jest 
płytka. Efektywna dydaktyka, 
wsparta bardzo różnorodnymi 
ćwiczeniami. 


EuroPlus+ Business 
English 

1 CD, pol 

Young Digital Poland 
Szeroki zakres tematów związa- 
nych z biznesem i ekonomią, 
różnorodne testy i ćwiczenia. 
Co bardzo ważne przy nauce — 
możliwość dokonywania nagrań 
własnego głosu i porównywania. 


LangMaster Starter Kit 


5 CD, pol 
DR Lang Group 


Pakiet dla początkujących zbu- 
dowany został wedle wszelkich 
prawideł metodycznych. Słow- 

nik „sprzężony” został z kursem 
czytania i — jak zachwalają auto- 
rzy — jedyne, co ci pozostaje, to 
się uczyć. 


14TER* LFYFANKE3 
kar Z3AET 


EuroPlus+ Flying 
Colours 


3 CD, pol 

Young Digital Poland 
Płyta zdobyła niemałą renomę, 
również dzięki mądrej promocji. 
Po sprawdzeniu stwierdzamy, 
że Flying Colours — czy to w we- 
rsji książkowej, czy elektronicz- 
nej — jest dzisiaj jednym z naj- 
popularniejszych programów 
we wrocławskich szkołach. 


Profesor Henry 


1 CD, pol 
Edgar Multimedia 


Ten multimedialny program do 
nauki angielskich stówek daje 
możliwość nagrywania swojej 
wymowy, ale mógłby mieć 
nieco milszy interfejs. Świetny 
dźwięk. 


by ktoś o uznanym autorytecie podpisał się 
pod tworem podłej jakości. Na takie zresz- 
tą rozumowanie liczą producenci: magia 
sławnego nazwiska zawsze działa, mimo iż 
nie wiadomo, w jakim stopniu dana osoba 
decydowała o doborze i treści materiałów 
zamieszczonych na płycie. 

Jednym z chlubnych wyjątków w tej 
materii jest poznańska Impresja. Jej Zie- 
mia we Wszechświecie, wsparta — jak ka- 
że „tradycja” — merytoryczną opieką 
prof. Edwina Wnuka, jest bogatą pod 
względem treści, porządnie przygotowa- 
ną płytą, przeznaczoną bardziej dla pasjo- 
natów tematu niż przeciętnych użytkow- 
ników. Tu nazwisko naukowca z Obser- 
watorium Astronomicznego UAM w Po- 
znaniu nie działa na zasadzie magii, co 
niestety jest dziś niemal regułą. Okazuje 
się zresztą, że odwołanie się do wiedzy fa- 
chowca może być czasem ostatnią deską 
ratunku w sytuacji, gdy mamy do siebie 
resztki szacunku, a konkurencja rośnie. 


Nie wszystko zioto... 
Powszechnym zjawiskiem drążącym ry- 
nek polskich wydawnictw encyklope- 
dycznych jest bylejakość. Gdy o zakupie 
decyduje przede wszystkim odpowiednio 
niska cena, trudno poskromić zalew cy- 
frowej miernoty podobnej zarówno pod 
względem wizualnym, jak i treściowym 
do krążków innych, równie kiepskich. 
Popłuczyny po wydawnictwach zachod- 
nich, dostosowanych do tragicznie ni- 
skiego poziomu przeciętnego Amerykani- 
na, są utrapieniem młodych rynków mul- 
timedialnych, gdzie sprzedaje się wszyst- 
ko, co tanie, „upstrzone wodotryskami” 
i mało subtelnymi gagami. 


Atlasy i przewodniki 

Dość popularne są na naszym rynku rów- 
nież atlasy i przewodniki. Większość 
z nich to wydawnictwa anglojęzyczne. 
Poloników jest tu jak na lekarstwo: 
3D Atlas IPS-u i Proste drogi firmy Car- 
tall, jak również nieco inny w charakterze 
ciekawy przewodnik po literaturze dla 
maturzystów Literat 2.0. Sporo nowych 
produktów z tej kategorii ma się ukazać 
w trakcie i po wakacjach. 

Szczególny typ przewodników stano- 
wią multimedialne publikacje poświęco- 
ne sztuce i słynnym kolekcjom muzeal- 
nym. Są wśród nich serie poświęcone 
Muzeum Watykańskiemu, Luwrowi, zna- 
nym muzeom sztuki współczesnej. Jedy- 
nym polskim wydawnictwem tego typu 
jest Zamek Królewski w Warszawie, 
w przygotowaniu znajduje się Wawel, zaś 
PWN zapowiedziało spolszczanie francu- 
skich wydawnictw monograficznych i po- 
święconych sztuce. 


139 


E — encyklopedie EH — leksykony HE — monografie M — słowniki E — atlasy EH — przewodniki * — kursy H — edukacja I — gry edukacyjne EH — bajki EH — muzyka 


SuperMemo Audio 
Advanced English 
1 CD, pol 

SuperMemo World 


Multimedialny kurs języka an- 
gielskiego oparty na metodzie 
optymalizacji powtórek. 


Lrytz 
hiszpańskiego 


Talk now! 


20x1 CD, pol 
aXall Media 


Zestaw multimedialnych słowni- 
ków do nauki języków obcych. 
Każda płyta zawiera zestaw 300 
podstawowych słów z danego 
języka. 


Video English 


1 CD, pol 
SuperMemo World 


Multimedialny kurs języka an- 
gielskiego, oparty na pakiecie 
Genius, wykorzystującym zmo- 
dyfikowaną odmianę algorytmu 
optymalizacji powtórek. 


Comics' Planet 


1 CD, pol 
Young Digital Poland 


Interakcyjny kurs rysowania. Za- 
wiera kilkanaście lekcji kreślenia 
komiksowych postaci, w trakcie 
których rysujący poznaje war- 
sztat, uczy się wprowadzać ele- 
menty ruchu, tworzenia animacji 
i pisania scenariuszy. 


140 


Moje pierwsze ABC 


1 CD, pol 

Optimus Nexus 
Multimedialny elementarz dla 
najmłodszych. Cały proces nau- 
ki pisania zrealizowany został 

w ulubiony przez dzieci sposób, 
czyli poprzez zabawę. 


Klik uczy czytać 


1 CD, pol 

WSiP 

Elementarz dla najmłodszych, 
przeznaczony dla dzieci od 5 do 
9 lat. Aplikacja została opraco- 
wana na bazie Programu wycho- 
wania w przedszkolu MEN-u. 


Max i tajny wzór 
wujka Ponga 

1 CD, pol 
Tivolaś.Parasol 
Multimedia 


Symaptyczna gra edukacyjna 
dla dzieci w wieku 4-10 lat, 
wspomagająca naukę języków 
obcych. 


OTZTOTJ 
wIśfT 


Pokoloruj świat 


1 CD, pol 
Albion 


Multimedialna „kolorowanka” 
dla najmłodszych. Oprócz ma- 
lowania rysunków maluchy mo- 
gą też dodawać do nich własne 
fragmenty. 


P.B. Bear's Birthday 
Party 

1 CD, ang 

Dorling Kindersley 


Interakcyjna bajka dla dzieci w 
wieku od trzech do sześciu lat, 
ucząca je czytać i pisać w języ- 
ku angielskim, rozumieć powią- 
zanie pomiędzy słowem pisa- 
nym i mówionym itp. 


Królewna Śnieżka 
i siedmiu Jaśków 
1 CD, pol 
TivolaśParasol 
Multimedia 

Gra rozwijająca wyobraźnię 

i spostrzegawczość dziecka. 
Zabawna historia parafrazująca 
przygody Czerwonego Kaptur- 
ka, Królewny Śnieżki oraz Jasia 
i Małgosi. Program pozwala do- 
konywać wyboru przebiegu 
zdarzeń, dzięki czemu wszystko 
staje się możliwe. 


Sekrety króla 


1 CD, pol 
Optimus Nexus 


Bajka multimedialna przezna- 
czona dla dzieci w wieku 3-10 
lat. Możliwość wpływania na tok 
wydarzeń sprawia, że baśń 

za każdym razem kryje w sobie 
nowe zadania i niespodzianki. 


Czarownica Agata 
miata kota Gagata 


1 CD, pol 

Optimus Pascal 

Bajka o czarownicy potrafiacej 
zmieniać kolor otaczających ją 
przedmiotów, ludzi 

i zwierząt. Obfitującą w gagi 

i efekty specjalne historię opo- 
wiada Anna Dymna. 


Little Red Riding Hood 


2 CD, ang 
Infoware Multimedia 
Płyta zawiera animowaną we- 


rsję popularnej bajki o Czerwo- 


nym Kapturku, kolorowankę 
oraz ciekawą grę leksykalną. 


Lulu i jej książka 
1 CD, pol 
Mediascape 


Interakcyjna bajka multimedial- 


na o samotnym robocie, który 
w rezultacie awarii trafia do za- 
mku księżniczki o imieniu Lulu 
i ulega jej namowom, aby wy- 
brać się wspólnie z nią 

w podróż po jej baśniowym 
świecie. 


DU F I VV/AFA..- EEEE 
|_| wydawnictwa multimedialne na CD-ROM-ach 


Marzenia złotej rybki 


1 CD, pol 

Optimus Pascal 
Multimedialna bajka dla dzieci. 
Dziecko może włączyć animo- 
wany film, uruchomić animacje, 
posłuchać piosenek i wierszy- 
ków. Bajkę opowiada 

Piotr Frączewski. 


Śpiąca królewna 


1 CD, pol 
Albion 


Interakcyjna książeczka dla 
dzieci, w której każda strona 
może w każdej chwili ożyć. Pro- 
gram zawiera także słowniczek 
objaśniający trudniejsze słowa. 


Bob Dylan — 

Highway 61 Interactive 
1 CD, ang 

Tim Schmidt 


Hołd złożony twórczości Boba 
Dylana. Płyta zawiera ponad 

600 MB sekwencji wideo oraz 
zdjęć i jest jedną z najciekaw- 
szych płyt CD o tematyce mu- 


Composer collection 
3 CD, ang 
Microsoft 


Zestaw trzech płyt: The Disso- 
nat Quartet Mozarta, The Ninth 
Symphony Beethovena oraz 
The Trouth Quintet Schuberta. 
Utwory wzbogacone są np. tłem 
czasów, w których żyli ich twór- 
cy oraz biografiami. 


Peter Gabriel — Xplora 1 


1 CD, ang 
Digital World 


Na kompakcie znaleźć można 
zestaw przeróżnych materiałów 
na temat Petera Gabriela: se- 
kwencje wideo, informacje 

o nim samym i jego muzycznym 
imperium, jam session z Bria- 
nem Eno itp. 


Prince Interactive 


1 CD, ang 

Graphix Zone 
Surrealizstyczna przygoda mu- 
zyczna najwyższej klasy, będą- 
ca smakowitym kąskiem nie tyl- 
ko dla fanów tego ekscentrycz- 
nego wykonawcy. 


Edukacja i rozrywka 
nowego kalibru 

Ogromną popularnością użytkowników 
komputerów na całym świecie zawsze cie- 
szyły się gry. Rozpowszechnienie multi- 
mediów doprowadziło do wykrystalizo- 
wania się nowej jakości: aplikacji o cha- 
rakterze edukacyjnym z elementami zaba- 
wy, gier edukacyjnych i bajek multime- 
dialnych. Pierwsze z nich przygotowywa- 
ne są przede wszystkim z myślą o dzie- 
ciach w wieku przed- i szkolnym. Moje 
pierwsze ABC, Klik uczy czytać czy Co- 
mic Planet mają ułatwić dzieciom poko- 
nanie stresu związanego z pierwszymi 
chwilami w szkole: z nauką czytania, ry- 
sowania, liczenia. Gry edukacyjne Max 


zycznej. 


i tajny wzór wujka Ponga, Królewna 
Śnieżka i Siedmiu Jaśków, Magiczne Puz- 
zle to przede wszystkim chwila rozrywki 
dla najmłodszych. 

Specyficzną kategorię stanowią multi- 
medialne bajki w pięknej oprawie pla- 
stycznej, przemawiające do dzieci obra- 
zem, animacją, głosem znanym z radia lub 
telewizji i finezyjnie utkanym tekstem. 
Treść interakcyjnych bajek Czarownica 
Agata, Marzenia Złotej Rybki, Lulu i jej 
książka oraz Spiąca królewna w dużej mie- 
rze zależy od oglądającego je dziecka. Każ- 
dej akcji, towarzyszy reakcja, a w multi- 
mediach, jak w bajce, wszystko może się 
zdarzyć. 

Ewa Dziekańska 


Czerwiec 6/97 


Przegląd programów do nagrywania płyt CD 


Laserowe 
instrumentarium 


Od kilku lat urządzenia i aplikacje do nagrywania płyt 
CD cieszą się niestabnącym powodzeniem. Produkuje 
się coraz bardziej nowoczesny i funkcjonalny sprzęt, 
powstają kolejne doskonalsze wersje oprogramowania 
wspomagające proces produkcji złotych krążków. 


echnika zapisu danych na płyty 

kompaktowe, dzięki swym wielu za- 
letom i nielicznym wadom, podbiła ser- 
ca użytkowników komputerów. Kiedy 
w 1978 roku pojawiła się dyskietka 
5,25 o pojemności 360 KB, zwykły 
śmiertelnik nawet nie marzył o tym, że 
zaledwie po dwunastu latach będzie 
mógł na powierzchni niewiele mniejszej 
zgromadzić prawie 1800 razy więcej 
danych. Za pomocą powszechnie dziś 
dostępnych urządzeń CD-R (Com- 
pact Disc — Recorder) i odpowiedniego 
oprogramowania każdy może nagrywać 


142 


swoje płyty CD. Coraz częściej na zło- 
tych krążkach dystrybuuje się elektro- 
niczne wersje rozmaitych katalogów, 
które na papierze zajmowałyby setki, 
a może i tysiące stron. Na urządzeniach 
CD-R wykonuje się tzw. płyty „matki”, 
trafiające następnie do tłoczni, gdzie są 
powielane w tysiącach egzemplarzy. 
Wszystkie programy zajmujące setki me- 
gabajtów tj. encyklopedie, atlasy, 
prezentacje multimedialne czy gry moż- 
na znaleźć praktycznie tylko na krąż- 
kach mieniących się wszystkimi barwa- 
mi tęczy. 


Za co w takim razie odpowiedzialne są 
programy do nagrywania płyt CD? Ich 
podstawowym zadaniem jest odpowiednie 
przygotowanie danych (plików), oblicze- 
nie przestrzeni dyskowej potrzebnej do 
stworzenia ich fizycznego obrazu, optyma- 
lizacja szybkości nagrywania, komunikacja 
z użytkownikiem i w ostatnim etapie — na- 
granie płyty. Czas potrzebny na zapis krąż- 
ka CD zależy głównie od szybkości urzą- 
dzenia CD-R; pewien wpływ na jego 
skrócenie może mieć aplikacja — zależy to 
od tego, jak sprawnie transferuje ona dane. 

Decydując o tym, czy płyta podczas na- 
grania ma stać się zwykłą płytą audio, 
krążkiem multimedialnym, czy też archi- 
wum plików, musimy pamiętać o odpo- 
wiednim wyborze oprogramowania, 
które powinno obsługiwać różne formaty 
zapisu danych. Najczęściej stosowane 
standardy to: CD-DA, Mixed Mode-CD, 
Data-CD, Video-CD, Photo-CD, Raw 
Data, CD-ROM XA, CD-I oraz CD-Extra 
(tłumaczenia fachowych terminów znaj- 
dują się w słowniczku w tekście „Cyfrowe 
na złote”, s. 83). 

W niniejszym artykule prezentujemy 
dziewięć programów dostępnych na pol- 
skim rynku komputerowym, współpracu- 
jących z różnymi modelami nagrywarek 
i obsługujących kilka standardów zapisu. 


© Aplikacja przeznaczona jest 


do archiwizacji plików na płytach CD i na 
twardych dyskach. Proces przygotowania 
zbiorów do zapisu przebiega w bardzo 
prosty sposób. Korzystając z mechanizmu 
przeciągnij-i-upuść należy przenieść wy- 
brane dane do okna reprezentującego 
program. Każdy umieszczony tam plik 
otrzymuje swoją „kartę biblioteczną”, 
w której znajdują się informacje zawiera- 
jące jego tytuł, rozmiar i format. Dodat- 
kowo program automatycznie tworzy 
listę słów kluczowych pobierając je b 145 


© wr55008.jpg 101816 

©BFEMgoZGF 134312 
FILEID.D... 428 194222 

E]CHPSP.NDB — (3:1804 


enie sd 
© brb50C9.pg 

©B FEMODiZGIF 
BM 


4BBS BIAS7 101916 
182510 __241094 134812 

42821097 194222 
80272 17.0487 031804 


Ciekawą funkcją Alchemy Personal 
Plus 4.02 jest możliwość podglądu 
plików znajdujących się na krążku 


Czerwiec 6/97 


Przegląd programów do nagrywania płyt CD 


z dokumentów, które zostaną przenie- 
sione na krążek. Późniejsze odszukanie 
żądanej informacji umożliwiają rozbu- 
dowane opcje wyszukiwania, dopu- 
szczające stosowanie zapytań, pozwala- 
jących poszukiwać pliki na podstawie 
ich nazwy czy słów kluczowych w nich 
zawartych. Niestety po umieszczeniu 
zbiorów na złotym krążku nie można do- 
dać do nich żadnych innych danych (pro- 
gram umożliwia tworzenie tylko jedno- 
sesyjnych płyt CD). 

Bardzo przydatną funkcją jest możli- 
wość szybkiego podglądu dokumentów. 
Gdy klikamy dwukrotnie na plik teksto- 
wy, graficzny lub w formacie arkusza 
kalkulacyjnego, u dołu ekranu ukazuje 
się jego zawartość. W przypadku innych 
typów zbiorów uruchamiana jest skoja- 
rzona z nimi aplikacja. Na uwagę zasłu- 
guje opcja kompresji danych, pozwalają- 
ca na krążku o pojemności 650 MB za- 
mieścić około 1 GB informacji. Do bazy 
na płycie CD można dołączyć program 
Alchemy Search, zamieszczony w pakie- 
cie, który pozwala szybko przeglądać 
zgromadzone na krążku dane, bez ko- 
nieczności uruchamiania dodatkowego 
oprogramowania. 

1.3 


© Jednym z najnowszych osią- 


gnięć w technice zapisu danych na nośni- 
ki CD jest nagrywanie pakietowe. Pro- 
gram obsługujący ten rodzaj archiwizacji 
to CD-R Extensions 1.3. Czym różni się 
ten sposób zapisu od stosowanego do- 
tychczas? Tym, że nagrywarka wraz z pły- 
tą CD „widziana” jest przez system ope- 
racyjny jako kolejny twardy dysk. Zapis 
danych na krążek może odbywać się pod 
kontrolą dowolnego programu do zarzą- 
dzania plikami np. Norton Commandera 
czy Menedżera plików. Należy jednak za- 
znaczyć, iż omawiany program nie 
współpracuje z wszystkimi modelami 
urządzeń CD-R występującymi na rynku. 
Inaczej rozwiązano także organizację 
danych. Informacje zapisywane są w pa- 
kietach, swego rodzaju odpowiednikach 
sesji, zawierających mniejszą liczbę da- 
nych — rzędu kilkudziesięciu kilobajtów. 
Na końcu każdego pakietu umieszczane 
są informacje wskazujące nagrywarce 
miejsce, od którego może rozpocząć zapis 
kolejnej porcji zbiorów. Dzięki temu nie 
traci się kilkunastu cennych megabajtów, 
jak w przypadku zamykania „zwykłej” 
sesji. Więcej informacji o nagrywaniu pa- 
kietowym można znaleźć na stronie 
WWW CHIP-a pod adresem: biźp://wiow. 
chip.pl/bardware/]VC/jvc.btm. 


CD-R Extensions 


$ CD-R Extensions |-|Of x] 
Operations View Setup Tools Help 
EJB FEJE] —— 
Drive Letter: 
Volume Label: 
Status: DD0000 
Access Mode: 
Free Space: — 
Format Type: BACKUP 
Naming Standard: |1S09660 
Snapshot On Eject: | No 
Last Updated Date: 
Last Updated Time: 
Volume File Size: 4Mb 
Directories: 0 
Scsi ID: 0:5:0 
Ready | NUM, 


CD-R Extensions 1.3 — proyram do 
nagrywania pakietowego — pozwala 
kopiować dane na złoty krążek 

z dowolnego nośnika, nawet z dyskietki 


Program dopuszcza stosowanie dwóch 
struktur logicznych plików: ISO 9660 
Level 1 oraz BackUp (odpowiedzialny za 
nagrywanie pakietowe). Płyta stworzona 
w drugim standardzie jest widoczna w in- 
nych napędach CD dopiero po jej 
„odblokowaniu”, którego dokonuje się 
przez uruchomienie specjalnego progra- 
mu unlocked. 

Pewne problemy może przysparzać in- 
stalacja sterowników dostarczanych wraz 
z programem, które obsługują aplikację 
i kontroler SCSI. Czasami wymagana jest 
„ręczna” ingerencja we wpisy umieszcza- 
ne w pliku CONFIG.SYS, mimo tego iż 
program instalacyjny automatycznie mo- 
dyfikuje ten zbiór. 


AL Corel 
J CD Creator 2.0 
__ Osoby szukające  wszech- 


stronnego oprogramowania współpracu- 
jącego z wieloma urządzeniami CD-R po- 
winny skorzystać z oferty firmy Corel. 
Wśród obsługiwanych przez Corel CD 
Creatora formatów zapisu znalazły się: 
CD-ROM, CD-Plus, Mixed Mode-CD, 
Audio-CD, Corel Photo-CD i Video-CD. 
Pliki mogą być nagrywane zgodnie z nor- 
mami: ISO 9660 Level 1, Level 2 i Level 3 
Joliet. Dopuszczalne jest także stosowa- 
nie nazw zbiorów o maksymalnie 30. zna- 
kach. Niedoświadczeni użytkownicy mo- 
gą posłużyć się kreatorem, pomagającym 
krok po kroku pokonać zawiłości proce- 
su nagrania płyty. 


SOFTWARE EEEEEEEENEZNNNENNNNNNNNENNNNNNNNNNNA 


Oprócz typowych funkcji charaktery- 
stycznych dla programów obsługujących 
nagrywarki (zapis wielosesyjny, tworze- 
nie fizycznego obrazu plików, symulacja 
nagrania, informowanie o pozostałej 
wolnej przestrzeni na dyskach itp.), Corel 
CD Creator umożliwia edytowanie okła- 
dek, które po wydrukowaniu można 
umieścić w pudełku na krążek. Do two- 
rzonego spisu dodawane są (w zależności 
od typu płyty) tytuły utworów muzycz- 
nych albo nazwy katalogów. W pakiecie 
znajduje się także aplikacja pomocna 
w budowie muzycznej bazy danych — Co- 
rel Database Music Browser, przeglądarka 
plików .MPG, .MPV, .VBS i płyt Video- 
-CD (Xing MPEG Player), program do 
tworzenia zbiorów WAVE (Corel Sound 
Editor) oraz do konwersji plików z for- 
matu „AVI na .MPG (Xing MPEG Enco- 
der). Do nagrania krążków w formatach 
Video-CD i Corel Photo-CD wymagane 
jest uruchomienie modułów Corel PCD 
Creator i Corel VCD Creator. Jeżeli wy- 
korzystywane są usługi kreatora, startuje 


CD Creator Disc Wizard EJ 


"what type of disc do you want to create? 


new CD-ROM (data) disc 
|J] Create a new Audio CD. 
s] Create a new mixed-mode (audio and data] CD. 
[3 Create a new Corel Photo CD. 
SQE Create a new Video CD. 


Kreator programu Corel GD Greator 
2.0 homaya przebrnąć przez trudny 
proces nagrania własnego krążka 


on automatycznie odpowiednie aplika- 
cje w kolejnych etapach swej pracy. 

Jedną z odrębnych części pakietu sta- 
nowi Corel CD Duplicator, za pomocą 
którego można kopiować płyty w stan- 
dardach Audio-CD, Mixed Mode-CD, 
CD-Extra i Video-CD. Najlepsze efekty 
przynosi replikacja krążków za pośred- 
nictwem twardego dysku. Przy kopiowa- 
niu z napędu CD-ROM na CD-R trzeba 
zadbać, aby oba urządzenia pracowały z tą 
samą prędkością. Przy różnych szybkoś- 
ciach na nagranym krążku audio mogą 
znaleźć się niepożądane szumy i trzaski. 

Niewątpliwą zaletą Corel CD Creato- 
ra 2.0 jest jego bardzo duża funkcjonal- 
ność, która powinna zaspokoić gusta naj- 
wybredniejszych użytkowników. Ewen- 
tualne problemy przy pracy z progra- 
mem pozwala rozwikłać dobry system 
pomocy kontekstowej opisujący dokła- 
dnie wszystkie funkcje programu. 


145 


> 14 


Przegląd programów do nagrywania płyt CD 


„B Easy-CD Pro 95 2.0 
Easy-CD Pro 95 firmy Adap- 
__ ec jest jednym z popular- 
niejszych programów stosowanych do 
nagrywania płyt CD. Przyjazny i łatwy 
w obsłudze interfejs użytkownika to 
niewątpliwie jego wielka zaleta. Po uru- 
chomieniu aplikacji mamy do wyboru 
trzy metody postępowania. Możemy 
uruchomić moduł Easy-CD Wizard, 
który poprowadzi nas „za rękę” przez 
proces przygotowania danych do nagra- 
nia. Dla bardziej zaawansowanych użyt- 
kowników przeznaczona jest opcja, za 
pomocą której możemy ingerować we 
wszystkie składniki przygotowywanego 
projektu. Trzecia metoda pozwala na 
wykorzystanie wcześniej przygotowa- 
nego projektu zapisanego w odpowie- 
dnim pliku. Easy-CD Pro potrafi kopio- 
wać w całości płyty CD. Opcja ta po- 
zwala na stworzenie wiernego obrazu 
krążków o standardach CD-DA, Mixed 
Mode-CD, Photo-CD, Video-CD oraz — 
co ciekawe — Sony PlayStation PSX. 
Zarządzanie projektem odbywa się 
w jednym oknie dialogowym podzielo- 
nym na kilka zakładek. Za pomocą 
umieszczonych w nich opcji definiujemy 
m.in. dane, które znajdą się na krążku 
(w przypadku ścieżek audio podajemy 
dodatkowo tytuły utworów, nazwy wy- 
konawców i tytuły albumów), prędkość 
zapisu, zamknięcie dysku po nagraniu 


Po włożeniu do napędu CD-R zapisa- 
nego nośnika można otrzymać o nim pod- 
stawowe informacje: format zapisu, liczbę 
sesji, ścieżek, zajętych sektorów, dostępną 
i zapisaną przestrzeń w MB, stan dysku 
(zamknięty czy nie) itp. Przed rozpoczę- 
ciem nagrywania program może wykonać 
test, w którym sprawdza szybkość transfe- 
ru danych z dysku. W ten sposób możemy 
się upewnić, czy jest on wystarczający do 
wybranej prędkości zapisu. 

Ciekawe funkcje posiada aplikacja do- 
łączona do pakietu — Easy-CD Deck. 
Dzięki niej można odtwarzać ścieżki au- 
dio, nadawać im tytuły oraz dołączać je 
do przygotowywanych projektów. Pro- 
gram posiada także możliwość tworzenia 
okładek na specjalne pojemniki, w których 


przechowuje się płyty. 
(3) Gear jest pierwszą z prezen- 
-  towanych pozycji ze stajni 
Elektrosonu. Podobnie jak w Easy-CD 
Pro 95 przygotowanie danych do nagra- 
nia nosi miano projektu, w którym m.in. 
dokonujemy wyboru plików przezna- 
czonych do zapisu — korzystając z me- 
chanizmu przeciągnij-i-upuść przeciąga- 
my je do okna reprezentującego nagry- 
warkę. Przed tą operacją należy określić 
format zapisu, w jakim zostanie utwo- 
rzona płyta. Struktura logiczna plików 
musi być zgodna ze standardem 


Gear 4.02 


$; Untitled - Easy-CD Pro 95 
File CD*Witer Edt View Help 


FI-I ES 


ISO 9660 Level 1 lub 2. Dopusz- 


ENETIELJEEJZZEJSCEJKI I 


czalne jest także stosowanie nazw 


Sleeve | General File Names | Volume Into | Dała Track | Audio Tracks | 
Dała Structure 
© 150 3880 level 1 compliant DOS names (8+3 resticted character set), and fl version 
© DOS file (8+3] 
E lp! 
©. Romeo: Windows 95 long flenames only, up ta 128 characters 


( Files to Egclude —— - — 
ji -| 
One exclude entty per line (use Cl+Enter to Examples: c-twindowst*.bmp 
start a new line) cNtemp 
*bak 


For Help, press F1 [No diiver selected 


plików zawierających do 64 zna- 
ków. Do typowych funkcji pro- 
gramu należy m.in. zapis wielo- 
sesyjny, tworzenie fizycznego 


Bie Edi Vew_ Window 


wolnej przestrzeni na krążku. Niespoty- 
kaną w innych tego typu aplikacjach 
możliwością jest określanie liczby wy- 
konywanych kopii, ustawianie czasu 
przerwy między Ścieżkami audio i po- 
równywanie zawartości nagranej płyty 
z oryginalnymi danymi znajdującymi się 
na twardym dysku. 

Program nie jest jednak pozbawiony 
drobnych wad. Przy przenoszeniu zbio- 
rów do okna projektu użytkownik nie 
otrzymuje informacji o rozmiarze katalo- 
gów, co uniemożliwia śledzenie, ile na- 
prawdę miejsca zajmą dane na krążku. 
Pewne zastrzeżenia można mieć do po- 
mocy kontekstowej, która pobieżnie opi- 
suje funkcje aplikacji. Rekompensatą po- 
wyższych wad jest prostota obsługi i wy- 
godny interfejs użytkownika. 

Kolejnym prezentowanym 


© programem firmy Elektroson 


jest Gear Replicator 1.0 służący, tylko 
i wyłącznie do kopiowania całych płyt 
CD. Obsługa aplikacji jest bardzo prosta, 
a przez cały proces nagrywania prowadzi 
użytkownika kreator. 

Pierwszym krokiem w procesie two- 
rzenia kopii CD jest umieszczenie źródło- 
wego krążka w napędzie CD-R. Program 
automatycznie odczytuje jego format za- 
pisu (rozpoznawane są: CD-Audio, CD- 
-Data, CD-I i Video-CD). Płyty w innych 
standardach, a także zapisane w systemie 
wielosesyjnym, nie są akceptowane przez 
program i nie można ich kopiować. Na- 
stępnie skanowane są twarde dyski w po- 
szukiwaniu wolnego miejsca (około 800 
MB), na którym zostanie zeskładowany 
obraz nagrywanych plików. Po jego 
utworzeniu następuje symulacja zapisu 


Gear Replicator 1.0 


GERE 


[My D: drive 


(zew "| 


r [GI RECYCLED 11/18/95 2:57 
[7C8FECYCLED 


Łatwość obsługi i intuicyjne menu są 
podstawową zaletą Fasy-GD Pro 95 2.0 


sesji, format zapisu, strukturę logiczną 
plików (dostępne są wszystkie poziomy 
normy ISO 9660). Przy tworzeniu płyt 
CD-Audio program automatycznie prze- 
prowadza konwersję plików WAVE 
i AIFF (Macintosh) na standard CD-DA. 
Mechanizm przeciągnij-i-upuść pozwala 
w bardzo szybki i wygodny sposób prze- 
nieść katalogi oraz Ścieżki audio z posz- 
czególnych dysków do okna zbiorczego, 
skąd następnie są one kopiowane na zło- 
ty krążek. 


146 


|= EeLEkTRON [EJ ELEKTRON iarise6012 
CENA [CJ GFAPHICS 11/18/18860:12 
QFrata EL ZI? 1820 
Gua EM 11/18/1886012 
Ea [Ines JISPIGSEC12 
O» ETS ista 
Gurt EM 12MOPIGEE 10 
|-Bistowni -1/18188611.7 
EM) zdlzistowa 1208/1686 105 
ZDENEA 
soma [EJ GrAkics Aten 1ra2 


E Cytówka 1 dac 1348 4/9/97 3:00 


1B 11/5501 


14811095 0:22 
1348 417/87 1719 


i przenoszony jest on na czysty nośnik. 
Gdy zakończy się ten proces, następuje 
weryfikacja danych z oryginałem znaj- 
dującym się na twardym dysku. Jeżeli 
wszystko jest w porządku, program 
wykonuje kolejną kopię. W ten sposób 
możliwe jest stworzenie wielu egzem- 
plarzy tej samej płyty. 

Aplikacja _ rozpoznaje _ format 
źródłowego krążka tuż po starcie, co 


Fieacy. 


w przypadku kopiowania różnych 


Gear 4.02 wykorzystuje mechanizm 
przeciągnij-i-upuść, co znacznie skraca 
czas przygotowania danych do nagrania 


i wirtualnego (zawierającego jedynie od- 
nośniki do zbiorów) obrazu plików, 
określanie wielkości bufora w pamięci 
RAM, wybór prędkości zapisu, informo- 
wanie użytkownika o numerze sesji oraz 


płyt zmusza użytkownika do wielo- 
krotnego uruchamiania programu. Za- 
mieszczona w programie pomoc kontek- 
stowa służy informacjami pozwalający- 
mi zapoznać się dość dokładnie z proce- 
sem kopiowania. 

Mimo stosunkowo wysokich wymagań 
co do wolnej przestrzeni na twardym dys- 
ku, Gear Replicator odda z pewnością nie- 
ocenione usługi w miejscach, gdzie 


Czerwiec 6/97 


SOFTWARE EEEEENNENENENNNNNNNNNNNNNZNNNNNNNNNNA 


> 149 


Przegląd programów do nagrywania płyt CD 


GEAR Replicator 1.0 


1. Insert the source CD into your CD Recorder 


2. Select a location for temporary storage 
3. Copy the CD onto a blank CD-R disc 


tie 


Load the source CD, then click the "Next" button 


PJ Insert your source CD 
REPLICATOR Replicator copies your valuable Compact Discs in three easy steps: 


obsługuje on posiadany przez nas 
model nagrywarki. 

Można zawyrokować stwierdze- 
nie, że nagrywanie pakietowe 
otworzyło nowy rozdział w dzie- 
jach zapisu danych na złotych krąż- 
kach. Dzięki łatwości i intuicyjnej 
obsłudze oprogramowanie do tego 
typu nagrań w niedługim czasie po- 
winno zyskać szeroką rzeszę użyt- 
kowników. 


EGZ Next > 


Close Pomoc 


Gear Replicator 1.0 to kompleksowe 
narzędzie do kopiowania całych płyt CD 


istnieje potrzeba szybkiego wykonania 
kopii złotego krążka. Być może w przy- 
szłości pojawi się wersja programu po- 
zwalająca na kopiowanie danych bezpo- 
średnio z napędu CD na CD-R, co zapew- 


ne przyspieszyło by cały proces. 
O wiele prostszym w obsłu- 


© dze i łatwiejszym w instalacji 


od CD-R Extensions jest produkt o naz- 
wie PackedCD 1.0 firmy CeQuadrat, 
także umożliwiający nagrywanie pakie- 
towe. Aplikacja nie ingeruje w pliki sy- 
stemowe, a instalacja przebiega w spo- 
sób bezkonfliktowy. Urządzenie CD-R jest 
widoczne w systemie jako kolejny, lo- 
giczny napęd, na który można kopiować 
dane wykorzystując np. mechanizm 
przeciągnij-i-upuść dostępny w Eksplo- 
rerze. Należy pamiętać, aby w nagrywar- 
ce umieścić czysty krążek CD i odpowie- 
dnio go sformatować. Zapominalskim 
PacketCD przypomni o tym zaraz po 
uruchomieniu. 

Informacje zapisywane są na krążek 
w pakietach o rozmiarze 192 KB. Pozwa- 
la to w każdej chwili na anulowanie pro- 
cesu kopiowania, co nie pociąga za sobą 
zniszczenia całego dysku. Sytuacja taka 
ma miejsce w przypadku przerwania 
transmisji danych podczas tworzenia sesji 
przy tradycyjnej metodzie zapisu. Aby 
zbiory zgromadzone na CD były widocz- 
ne w innych czytnikach CD-ROM, nale- 
ży jeszcze zamknąć płytę. Pod tym poję- 
ciem rozumiemy konwersję danych na 
krążku na standard odczytywalny we 
wszystkich typach napędów CD-ROM. 
Proces zamknięcia płyty zabiera 20 MB 
wolnego miejsca z jej całkowitej objętoś- 
ci. PacketCD współpracuje z kilkoma ty- 
pami nagrywarek, wśród których znajdu- 
ją się m.in. napędy firm Philips, Ricoh, 
Sony, Mitsumi i Yamaha. Przed zakupem 
programu trzeba więc sprawdzić, czy 


PacketCD 1.0 


SOFTWARE EEEEEEEENENZNNNZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNA 


prezentowanych programów. Pierwszą 
z nich jest możliwość ustalania miejsca 
położenia konkretnego pliku na dysku 
CD. Może się on znaleźć np. na począt- 
ku, na końcu lub w środku sesji. Ma to 
znaczenie przy późniejszym odczycie da- 
nych, gdyż czytnik laserowy nie musi wę- 
drować w poszukiwaniu zbiorów należą- 
cych do jednego programu po całej po- 
wierzchni krążka. Druga ciekawa opcja 
to kopiowanie płyt bezpośrednio z napę- 
du CD-ROM. Możliwości tej nie posiada 
np. Gear Replicator. 

Intuicyjna obsługa i wielofunkcyj- 


Volume Label: 


Em 


Only 11 characters will be used by Windows 95 


CD Serial Number: ($uggestion based on current time] 
53673 


Pressing the FORMAT" button will cause the CD to be 
formatted according to the UDF standard. This 
operation can not be undone! If you wish to cancel, 
please press 'CANCEL' or BACK" 


CeQuadrat 


CeQuadrat UDF Formatter 


<utstecz 


PacketGD 1.0 zamienia dotączoną 
nagrywarkę w kolejny dysk twardy, 
na który w każdej chwili można 
skopiować dane 


Anuluj 


WinOnCD 3.0 

WinOnCD ToGo! 3.0 

Kolejnym prezentowanym 
programem jest WinOnCD 3.0 firmy Ce- 
Quadrat. W porównaniu z poprzednimi 
produktami nie jest on zbyt rozbudowa- 
ny, aczkolwiek pozwala w pewny i szyb- 
ki sposób przygotować dane do zapisu. 
Program nie jest wyposażony w „trady- 
cyjny” kreator, choć pomaga użytkowni- 
kowi przygotować dane do nagrania. 
Proces ten może jednak przysporzyć nie- 
co kłopotów początkującym użytkowni- 
kom. Jest to rekompensowane przez nie- 
zły system pomocy, który pozwala rozwi- 
kłać wszelkie wątpliwości. 

Na początku, podobnie jak w kilku po- 
przednich programach, należy wybrać 
format tworzonej płyty: CD-ROM, Au- 
dio-CD, Mixed Mode-CD, CD-Extra, 
Video-CD albo Raw Data. Następnie wy- 
biera się strukturę logiczną plików (ISO 
9660 Level 1, Level 2 lub Level 3 Joliet), 
liczbę tworzonych kopii, zapis wielo- lub 
jednosesyjny oraz jego typ (tradycyjny lub 
„w locie”). Pozostaje już tylko wybór da- 
nych, symulacja nagrania, włożenie czy- 
stego krążka do napędu CD-R, a resztę za- 
łatwi promień lasera. 

WinOnCD posiada kilka możli- 
wości, które wyróżniają go z grona 


ność to niewątpliwe zalety programu. 
Można go polecić osobom, które nie 
lubią przedzierać się przez zawiłe gą- 
szcze rozwijalnych menu, a pragną 
szybko i skutecznie nagrać swój wła- 
sny CD-ROM. WinOnCD dostępny 
jest w trzech wersjach językowych: an- 
gielskiej, francuskiej i niemieckiej. 

Praktycznie bliźniaczą wersją apli- 
kacji WinOnCD 3.0 jest WinOnCD 
ToGo! 3.0, także produkt firmy Ce- 
Quadrat. Programy posiadają tę samą 
szatę graficzną, ten sam interfejs użyt- 
kownika i wymagania sprzętowe. Po- 
krywa się także większość ich możliwo- 
ści. Co je w takim razie różni? Ogólnie 
rzecz biorąc WinOnCD ToGo! jest okro- 
joną wersją WinOnCD. Nie posiada moż- 
liwości kopiowania płyt CD, a wśród do- 
stępnych formatów zapisu nie znajdzie- 
my standardów Video-CD i CD-Extra. 
WinOnCD ToGo! zajmuje też mniej 
miejsca na twardym dysku niż jego „bo- 
gatszy” odpowiednik. 


WinOnCD ToGo! 3.0 i WinOnCD 3.0 
zarówno pod względem funkcjonalności, 
jak i obsługi są do siebie hardzo 
podobne 


Czas wyboru 

Pod względem uniwersalności wśród 
opisywanych programów na czoło wy- 
suwają się Easy-CD Pro 95 2.0 i Corel 
CD Creator 2.0, łącząc w sobie wiele 


funkcji pomagają sprawnie i szybko $> 16 


149 


przygotować własny złoty krążek. Pozo- 
stałe aplikacje posiadają drobne niedo- 
ciągnięcia w postaci braku opcji umożli- 
wiającej kopiowanie całych płyt lub też 
nie obsługują wszystkich standardów 
zapisu. Z kręgu tego należałoby wyłą- 
czyć Gear Replicatora, który jest typo- 
wym programem do powielania krąż- 
ków, może zatem stanowić ich doskona- 
łe uzupełnienie. W grupie aplikacji do 
nagrywania pakietowego na czoło staw- 
ki wysunął się przyjazny w obsłudze 
PacketCD. Nie korzysta on z dodatko- 
wych sterowników, które muszą być ła- 
dowane przy starcie systemu operacyj- 
nego, tak jak to ma miejsce u jego kon- 
kurenta — CD-R Extension. 

Robert Dec, Marek Budny 


| __ Uwaga HM. 


Informacje na temat funkcjonowania napę- 


dów CD-ROM i formatów płyt CD można 
znaleźć na CHIP-CD 1/97 i CHIP-CD 3/97, 
w opcji Hardware |CD-ROM. 


SOFTWARE EEENENEENENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNA 
Przegląd programów do nagrywania płyt CD 


Jak nagrać swój CD? 


Na początku procesu nagrywania 
należy zebrać pliki, które chcemy 
zarchiwizować. Jeżeli wybieramy na- 
grywanie wielosesyjne, może to być 
dowolna liczba zbiorów nie przekra- 
czająca wolnego miejsca na płycie, 
na której nagrywamy lub do której 
dogrywamy dane. W przypadku jed- 
norazowego zapisu całego krążka 
tączny rozmiar plików może wynieść 
maksymalnie 650 MB. 

W kolejnym etapie najbezpieczniej 
jest stworzyć fizyczny obraz danych 
na dysku, tj. plik zawierający wszys- 
tkie informacje wymagane do na- 
grania płyty. W zależności od liczby 
zbiorów jego rozmiar wyniesie ok. 
650-750 MB. Z tego powodu ilość 
dostępnego miejsca na dysku po- 
winna być zbliżona do 1,3 GB — po 
650 MB na dane i 750 MB na obraz 
dysku. Sposobem na zminimalizo- 
wanie tych wymagań jest wybranie 
jako źródła napędu CD-ROM, dysku 
sieciowego lub zastosowanie na- 
grywania „w locie”. W ostatnim 


Programy do nagrywania płyt CD 


przypadku obraz plików jest tworzo- 
ny na bieżąco, w trakcie nagrywania 
krążka. Zyskujemy przez to obszar 
wymagany na utworzenie fizyczne- 
go obrazu danych, jednak sprzęt 
musi odznaczać się większą wydaj- 
nością. Stosunkowo krótka przerwa 
w dopływie informacji do nagrywar- 
ki może spowodować ich utratę lub 
zniszczenie płyty. 

Następnie dane zostają nagrane 
na nośnik. W zależności od wybra- 
nego wcześniej ustawienia po za- 
kończeniu tej operacji zamykana 
jest sesja lub caty dysk, co wiąże 
się z utratą około 15 MB wolnego 
miejsca na kompakcie. W prze- 
strzeni tej przechowywane są infor- 
macje o położeniu plików i katalo- 
gów oraz początku i końcu sesji. 
Gdy na nagranej płycie zostanie je- 
szcze wolne miejsce, będziemy 
mogli w przysztości dograć nowe 
zbiory; w przeciwnym razie nastąpi 
„zamknięcie” płyty i oznaczenie ja- 
ko niezapisywalnej. 


+ -jest —-nie ma n.d. - nie dotyczy 


WinOnCD 
ToGo! 3.0 


Gear 
Replicator 1.0 


Program Corel PackedCD 1.0 


CD Creator 2.0 


CD-R 


Plus 4.02 Extensions 1.3 


Alchemy Personal 
Pro 95 2.0 


Gear 4.02 | WinOnCD 3.0 Easy-CD | 


Producent CeQuadrat | Information Manage- Elektroson Elektroson CeQuadrat CeQuadrat 
ment Research 
WWW (http://) www.cequadrat.com/ www.imrgold.com/ 
Dostarczył Alstor MIS 
Tel. (0-22) 675 55 15 (0-71) 73 22 06 
Fax (0-22) 675 43 10 (0-71) 73.22 07 


E-mail alstorQalstor.com.pl mis©mis.com.pl 


Adaptec Adaptec JVC/Gutenberg 
www.elektroson.com/ | www.elektroson.com/ | www.cequadrat.com/ 
Alstor MIS Mis 

(0-22) 675 55 15 (0-71) 73 22 06 (0-71) 732206 
(0-22) 675 43 10 (0-71) 73 22 07 (0-71) 732207 
alstorQalstor.com.pl mis© mis.com.pl misQ©mis.com.pl 


www.adaptec.com/ 
Veracomp 

(0-12) 11 10.44 
(0-12) 222352 


www.adaptec.com/ | www.cequadrat.com/ 
SoftPoint MIS 

(0-22) 635 98 19 (0-71) 73 22 06 
(0-22) 635 69 50 (0-71) 73 2207 
officeQ©veracomp. salesQ©softpoint. mis©mis.com.pl 
krakow.pl com.pl 
www.veracomp. - - 
krakow.pl/ 

280 (w zestawie 


z nagrywarką); 
1280 (osobno) 


www.jvc.com/ 
Veracomp 

(0-12) 11 1044 
(0-12) 22 23 52 
officeQveracomp. 
krakow.pl 
www.veracomp. 
krakow.pl/ 

3170 (w cenie nagry- 270 
warki Yamaha 
CDR400) 


WWW (http://) www.alstor.com.pl/ = www.alstor.com.pl/ z = 


Cena [zt] (ok.) 88 130 190 135 1460 (w cenie nagry- 
warki Pinnacle 
Micro RCD5040i) 


Wymagania sprzętowe 


Dostępne wersje Windows 95/NT Windows 3.1x/95 Windows 95 Windows 3.1x/95/NT, 


OS/2, MacOS 


Windows 95/NT. Windows 95/NT. Windows 3.1x/95 Windows 95 Windows 3.1x/95, 


DOS 5.0 


Wymagania sprzętowe 
Miejsce na dysku 

Dysk twardy o czasie dostępu 
Dysk twardy o transferze 


PC 486, 8 MB RAM 
4 MB 

< 15 ms 

> 800 KB/s 


PC 486, 8 MB RAM 
8 MB 

< 12 ms 

> 1 MB/s 


PC 486, 8 MB RAM 
2MB 

< 12ms 

> 600 KB/s 


PC 486, 8 MB RAM 
25 MB 

< 12 ms 

> 1 MB/s 


PC 486, 8 MB RAM 
10 MB 

< 15 ms 

> 800 KB/s 


PC 486, 8 MB RAM 
3 MB 

< 19 ms 

> 600 KB/s 


PC 486, 8 MB RAM PC 486, 16 MB RAM PC 386, 4 MB RAM 
15 MB 8 MB 3MB 
< 12 ms n.d. n.d. 
> 1,2 MB/s n.d. n.d. 
Funkcjonalność 
Nagrywanie „w locie” 
Kompresja danych 
Nagrywanie pakietowe - 
Kopiowanie całych płyt + 
Tworzenie obrazu plików + 
Mechanizm przeciągnij-i-upuść Ld. + 
Nagrywanie wielosesyjne + 
Kreator nagrania płyty + 
Oprogramowanie dodatkowe 


Alchemy Search 


Speed'o' meter Easy-CD Deck Xing MPEG Player, 
Xing MPEG Encoder, 
Corel Batabase 
Music Browser, 


Corel Sound Editor 
Odczyt i zapis płyt w formatach 
Audio-CD 

Mixed Mode CD 

Data-CD (CD-ROM) 

Video-CD 

Photo-CD 

Raw Data 

CD-ROM XA 

CD-| 

CD-Extra 


Nagrywanie płyt z wykorzystaniem normy 
ISO 9660 Level 1 

ISO 9660 Level 2 (DOS 8+3) 

ISO 9660 Level 3 (Joliet) 

ISO 9660 Level 3 (Romeo) 


r+r+l ++ i + 
++++++ +++ 
+ l +++++ 


150 


Czerwiec 6/97 


Systemy operacyjne 


Odkurzone 
okna 


Microsoft co pewien czas informuje o postępach prac 
związanych z przygotowywaniem nowych wersji 
systemów operacyjnych. O ile w przypadku Windows 
NT 4.0 sprawuje się nieźle, to „95” sprawia czasami 
pewne problemy. Od premiery tego produktu minęty 
prawie dwa lata, pora więc było zaprezentować 


użytkownikom coś nowego. 


N; temat rozmaitych uaktualnień sy- 
stemów operacyjnych Microsoftu 
krąży kilka zabawnych anegdot. Noweli- 
zacje tych produktów — Service Packs (SP) 
— po opublikowaniu naprawiano dodat- 
kowymi „łatkami”; te zaś usprawniano 
pomniejszymi dodatkami. Ostatnio sporo 
zamieszania wywołał SP 2 do Windows 
NT 4.0. Na głowy programistów Micro- 
softu spadły setki gromów od rozgniewa- 
nych klientów, bowiem po zainstalowa- 
niu programu naprawczego psuło się to, 
co wcześniej działało dobrze. W trakcie 
wymiany zdań okazało się, że Microsoft 
nie przeprowadził testów beta oferowa- 
nych uaktualnień. Doszło nawet do tego, 
że za pośrednictwem redakcji amerykań- 
skich pism komputerowych delikatnie na- 
mawiano użytkowników do poczekania 
na Service Pack 3. 

Zdezorientowanym Czytelnikom wy- 
jaśniamy, że nie chodzi tu bynajmniej 
o zabawę w kotka i myszkę. W świecie 
komputerów dzieje się tak wiele i tak 
szybko, że każdy system operacyjny 
w chwili oficjalnego pojawienia się na 


152 


półkach sklepowych jest już częściowo 
przestarzały. Na dodatek nie istnieje spo- 
sób, by przetestować wszelkie możliwe 
konfiguracje _ sprzętowo-programowe. 
Wniosek płynie z tego taki — małe i duże 
programy naprawczo-uaktualniające bę- 
dą pojawiały się nieustannie. 

W przypadku Windows 95 sprawy za- 
szły na tyle daleko (czytaj: pojawiło się 
tak wiele „łatek”), że nieodzowne stało 
się przygotowanie „poprawionej” edycji 
systemu. Zawiera ona mnóstwo uaktual- 
nień dostępnych wcześniej oddzielnie 
oraz dodatki wprowadzone po raz pierw- 
szy. „Nowe” weszło bez pukania kuchen- 
nymi drzwiami w postaci Microsoft Win- 
dows 95 OEM Service Release 2 (w skró- 
cie OSR 2). Przekładając to na zwykły ję- 
zyk — system ten jest dostępny wyłącznie 
w wersji preinstalowanej lub dołączanej 
do nowych komputerów. Nie będzie więc 
„Windows 97” w kolorowym pudełku. 
Idea przyświecająca takiemu rozwiązaniu 
jest tyleż logiczna, co irytująca. Microsoft 
wychodzi z założenia, że zawarte w pa- 
kiecie nowinki dotyczą głównie 


Wr i wZArY.  KAZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNA 


najnowszych modeli komputerów. Używa- 
ny obecnie sprzęt amortyzuje się, a drobne 
rozbudowy systemu operacyjnego „zała- 
twiane” są przez jego użytkowników przy 
pomocy ogólnie dostępnych uaktualnień 
i znowelizowanego oprogramowania. 


Nowości w OSR 2 

W najnowszej wersji Windows 95 zaofe- 
rowano kilka godnych uwagi cech i roz- 
wiązań. Przede wszystkim wprowadzono 
całkowicie nowy system plików — FAT32. 
Nowe dyski twarde już dawno przekro- 
czyły barierę 2 GB pojemności. Dotych- 
czas założenie pojedynczej partycji na ta- 
kim „twardzielu” powodowało niepo- 
trzebne straty. Podział na tzw. klastry 
(najmniejsze logiczne jednostki dysku), 
odziedziczony z dawnych lat i wciąż sto- 
sowany, uniemożliwiał ekonomiczne za- 
rządzanie przestrzenią dyskową. Plik 
o rozmiarze kilku kilobajtów mógł bo- 
wiem zajmować w skrajnym przypadku aż 
128 KB (jeden klaster)! Mało praktycz- 
nym rozwiązaniem zastępczym było 
podzielenie dużego dysku na kilka party- 
cji logicznych; taka „sztuczka” umożliwia- 
ła bowiem zmniejszenie rozmiaru klastra. 

FAT32 dopuszcza stosowanie nowej 
wielkości jednostki logicznej dysku — 
4 KB. Ponadto pozwala na obsługę bar- 
dzo dużych twardych dysków, o pojem- 
ności do 2 TB (terabajtów). Nie ma róży 
bez kolców — nowy system plików jest, 
jak twierdzą złośliwcy, kompatybilny sam 
ze sobą. W związku z tym wszelkie narzę- 
dzia opracowane dla FAT16 czy partycji 
NTFS, po prostu nie będą działać. Dlate- 
go też w pakiecie znalazły się nowe wersje 
narzędzi systemowych: FDISK, Format, 
Defrag i ScanDisk. Na rynku pojawiły się 
też zmodernizowane aplikacje innych 
producentów, umiejące radzić sobie 
z FAT32 (np. Norton Utilities for Win- 
dows 95 2.0). Warto zauważyć, że — wzo- 
rem Windows NT - podczas instalacji 
użytkownik może zdecydować, jakiego 
systemu plików chce używać. 

FAT32 nie jest jedyną innowacją wpro- 
wadzoną w OSR 2. Do rozwiązań wyma- 
gających odnotowania trzeba także zali- 
czyć wbudowanie w Windows 95 narzę- 
dzia do kompresji dysków, przejętego 
z niewielkimi zmianami z pakietu MS 
Plus! — DriveSpace 3. Poprawiony algo- 
rytm umożliwia szybkie i wydajne zmniej- 
szanie rozmiarów plików; w najlepszym 
przypadku nawet o ponad 60%. Kompre- 
sja partycji FAT32 nie jest możliwa. 

OSR 2 zawiera sterowniki niezbędne 
do wykorzystania tzw. bus masteringu 
(patrz CHIP 7/96, s. 50). Sporo zmian do- 
tyczy obsługi pamięci masowych; nowe 
„okna” radzą sobie w końcu z napędami 


Czerwiec 6/97 


ycja Widok Stona Powiększenie Adnotacja Pomoc 


ETEIEOFIEEEEEEFEME[EFT 


i . 
= 


SWIA 


7 


dla Windows 95 


Opracowane dia firmy Microsoft przez: WANGi 
Copyright © 1995-1936 Wang Laboratarńes, Inc. 


Informacje kontaktowe... | | 


;ać Pomoc, naciśnij F1 100% (Strona 1 z 1 


W OSR 2 znalazł się nowy program 
do obróbki grafiki rastrowej — Imaging 


ZIP, Floptical 120 M i potrafią obsłużyć 
napędy CD-ROM ze zmieniaczami płyt 
bez konieczności wykorzystywania do- 
datkowego oprogramowania. Zmienio- 
no też obsługę systemu plików na 
CD-ROM-ie (CD File System); użytkow- 
nicy najnowszych urządzeń spełniających 
wymagania normy ISO 9660 mogą od- 
czytywać wszelkie rodzaje płyt CD, 
w tym CD-I oraz zawierające wiele sesji. 
Komfort pracy dodatkowo podnosi ulep- 
szone buforowanie odczytu (cache), wy- 
datnie przyspieszające pracę. 

Nie zapomniano o osobach używają- 
cych notebooków i komputerów z funk- 
cjami oszczędzania energii, zgodnymi 
z normą APM 1.2. Nowe rozwiązania po- 
zwalają na wykorzystanie kart PCMCIA 
(w tym typu Cardbus) oraz zapewniają 
wsparcie dla stacji dokujących wykorzy- 
stujących szynę PCI. W zauważalny spo- 
sób usprawniono (czytaj: całkowicie 
przebudowano) obsługę Dial-Up Net- 
workingu. Standardem stała się obsługa 
unimodemów, modemów  VoiceView 
oraz TAPI. W systemie „zamieszkał” roz- 
budowany kreator połączeń wyposażony 
w edytor skryptów automatyzujących 
proces logowania. Tym samym historią 
stał się niemal heroiczny wysiłek użyt- 
kowników Windows 95 pragnących 
podłączyć się do Internetu. 

W OSR 2 wbudowano DirectX 2.0 
z rozszerzeniem 3D (patrz CHIP 4/96, 
s. 70), ActiveMovie (moduł do odtwarza- 
nia w czasie rzeczywistym plików audio 
i wideo), obsługę standardu OpenGL, 
32-bitowe oprogramowanie współpracu- 
jące z Novell NetWare 4.11 i obsługujące 
najnowsze karty sieciowe (m.in. wyko- 
rzystujące protokół NDIS 4.0). System 
operacyjny oferuje wsparcie dla proceso- 
rów z multimedialnym rozszerzeniem 
MMX oraz portów bezprzewodowych 


IrDA, usprawnionego klienta poczty MS 
Exchange, poprawione oprogramowanie 
do faksowania, aplikację graficzną Ima- 
ging obsługującą skanery standardu 
TWAIN oraz MS Internet Explorera 3.0. 

Trudno kogoś przekonać, że „z punk- 
tu widzenia przeciętnego użytkownika” 
nie jest to nowa jakość. Pomijając FAT32, 
cała reszta jest tylko pozornie łatwo i ta- 
nio dostępna. Niestety, przeciętny użyt- 
kownik gubi się w gąszczu rozmaitych 
wersji uaktualnień autorstwa Microsoftu. 
Wiadomo też z doświadczenia, że samo- 
dzielne instalowanie wszelkich potrzeb- 
nych uzupełnień i uaktualnień kończy się 
zamieszaniem w systemie oraz niekontro- 
lowanym przyrostem rozmaitych plików 
z rozszerzeniem .DLL i .VBX. Po pew- 
nym czasie tak zmodernizowany Win- 
dows 95 rozrasta się do monstrualnych 
rozmiarów i zaczyna przypominać skąd- 
inąd świetną, czeską komedię zatytuło- 
waną „Nikt nic nie wie”. 

Na koniec porada praktyczna, która 
pozwala sprawdzić, jakiej wersji Win- 
dows 95 faktycznie używamy. „Okna” 
w wersji OSR 2 zawierają na planszy star- 
towej informację o wbudowanej przeglą- 
darce internetowej (Microsoft Internet 
Explorer). W przypadku używania in- 
nych procesorów niż Intela — system po- 
daje (w końcu) ich rzeczywiste ozna- 
czenia. We właściwościach Mojego 
komputera, zakładka Ogólne podawa- 
ny jest numer wersji systemu — 4.00.950 B. 
To właśnie ta tajemnicza literka „B” 
mówi, że używamy OSR 2. 


Nowe wrogiem starego? 
Na koniec wypada postawić pytanie: czy 
warto zmieniać używane przez nas „sta- 
re” Windows 95 na OSR 2 (o ile oczywi- 
ście mamy taką możliwość)? Posiadacze 
nowych maszyn korzystający ze sprzętu 
wyprodukowanego w ostatnim roku 
(zwłaszcza twardych dysków o pojemno- 
ści ponad 2 GB) zdecydowanie powinni 
rozważyć ewentualną zmianę systemu 
operacyjnego. Zaoszczędzą czas i pienią- 
dze. Pozostali, zgodnie z punktem widze- 
nia Microsoftu, mogą spokojnie czekać 
na pociąg relacji Redmond — Memphis. 
Marek Janota 


Microsoft Windows 95 PL OSR 2 
Wymagania: PC 386 DX; 4 MB RAM; karta 
graficzna VGA; 45 MB na dysku 
Producent: Microsoft, USA 
http://vww.microsoft.com/ 

Dostarczył: Microsoft Sp. z 0.0., Warszawa 
tel.: (0-22) 661 54 00, fax: (0-22) 661 53 54 
http://vww.mierosoft.com/poland/ 

Cena: system dostępny tylko w wersji OEM 
(z zestawem komputerowym) 


153 


SOFTWARE 
Shareware 


pięćdziesiąt 


Część użytkowników z redakcyjnego BBS-u ściąga 
tylko te programy, które pojawiają się na listach nowości 
i przebojów przedrukowywanych w CHIP-ie. CD-ROM-y 
naszego serwera zawierają także wiele innych „perełek”, 
które nie zawsze znajdują się w tego typu zestawie- 
niach, a warte są polecenia. Poniżej przedstawiamy 
taką jubileuszową pięćdziesiątkę. 


p" zaprezentowane w poniż- 
szym artykule zostały wybrane przez 
osoby administrujące BBS-em oraz przy- 
gotowujące CD-ROM-y dołączane do 
CHIP-a spośród ponad 4000 pozycji, do- 
stępnych na naszym serwerze. Przeważają 
tu głównie aplikacje shareware'owe, choć 
stawkę wzbogacają także testowe wersje 
(tzw. trial) programów komercyjnych, 
wygaszacze ekranu, a nawet dokument 
w formacie pliku pomocy dla Windows. 

Większość aplikacji naszej jubileuszowej 
„50” to programy bardzo funkcjonalne 
i przydatne w codziennej pracy z kompu- 
terem. Ale nie wszystkie. Znajdują się tu 
także aplikacje, które nic nie robią, aswym 
działaniem mogą ...doprowadzić do roz- 
stroju nerwowego! Dobór ten jest nieprzy- 
padkowy; intencją było bowiem zaprezen- 
towanie jak najszerszej oferty oprogramo- 
wania, od superprzydatnych aplikacji aż 
po „gadżety” wywołujące jedynie uśmiech 
na twarzy użytkownika. Drugim kryterium 
wyboru było przedstawienie programów 
nieobecnych na listach przebojów, a które 
— naszym zdaniem — godne są polecenia 
Czytelnikom CHIP-a. Listę dopełniają sha- 
reware'owe hity, bez których tego typu ze- 
stawienie nie ma racji bytu. 

Przy wykorzystywaniu oprogramowa- 
nia z niniejszego artykułu, znajdującego 
się w naszym BBS-ie oraz na CD-ROM-ie 
dołączonym do bieżącego numeru na- 
leży pamiętać o haśle towarzyszące- 
mu oprogramowaniu shareware: „Naj- 
pierw przetestuj — potem zapłać”. To co 


154 


wyróżnia ten typ aplikacji spośród innych 
programów (np. komercyjnych), to spo- 
sób ich dystrybucji. Autorzy udostępniają 
je bowiem bezpłatnie do testów. Tak więc 
zanim zdecydujemy się na zakup jednego 
z wymienionych w niniejszym artykule 
programów, będziemy mogli przez pe- 
wien czas (z reguły 30 dni) dokładnie za- 
poznać się z nim, porównać z ofertą kon- 
kurencji itp. Jeżeli po tym okresie uiścimy 
tzw. opłatę rejestracyjną, staniemy się peł- 
noprawnym użytkownikiem wybranej 
przez nas aplikacji. Otrzymamy w pełni 
funkcjonalną wersję (edycje niezarejestro- 
wane posiadają z reguły pewne ogranicze- 
nia), bezpłatny dostęp do uaktualnień, 
drukowany podręcznik użytkownika, 
a czasem nawet pomoc techniczną. 

W niniejszym artykule prezentowane 
jest także oprogramowanie bezpłatne, 
tzw. freeware (oraz jego odmiana — public 
domain). Aplikacje te mogą być kopiowa- 
ne i wykorzystywane bez ograniczeń, 
a ich twórcy zrzekają się przysługujących 
im praw autorskich. Producenci tego ro- 
dzaju programów nie kierują się bowiem 
motywami finansowymi, zwykle zależy 
im na uznaniu użytkowników. 

Tyle tytułem wstępu. A teraz: uwaga! 
Kurtyna w górę! Oto jubileuszowa „50”, 
w pięciu jubileuszowych kategoriach: 
Grafika i multimedia, Edukacja i muzy- 
ka, Narzędzia, Komunikacja i Internet 
oraz Różne. 

Wojciech Wrzaskała 
współpraca: Marcin Nowak, Jacek Petrus 


d J 39 


GRĄ M 


KA 


Skąd bierzemy programy 


Głównym źródiem oprogramowania 
dla BBS-u CHIP-a są serwery interne- 
towe zawierające shareware. Wśród 
nich wymienić można: TUCOWS 
(http://tucows.it.pw.edu.pl/), Share- 
ware.COM  (http://www.shareware. 
com/), Windows95.com (hitp://www. 
windows95.com/), Index Aplikacji 
Sieciowych (htto://www.man.poznan. 
pl/hypertext/cwsa/cwsa.html), Win- 
Site (htto://www.winsite.com/) oraz 
SUNnSITE (http://sunsite.icm.edu.pl/). 
Z tych miejsc wybierane są przede 
wszystkim nowości oraz programy 
znajdujące się na tamtejszych 
listach przebojów. 

Drugim źródtem są aplikacje nad- 
syłane przez Czytelników CHIP-a, 
firmy komputerowe oraz użytkowni- 
ków BBS-u. W tym miejscu pragnie- 
my gorąco zaprosić wszystkich au- 
torów programów, którzy chcieliby 
pochwalić się efektem swojej pracy 
w szerszym gronie, do przysyłania 
swoich prac do BBS-u (zwyktą po- 
cztą, elektroniczną lub bezpośre- 
dnio na redakcyjny serwer, do bi- 
blioteki plików UPLOAD). Staramy 
się promować polskie produkcje, 
dlatego też prawie 100% otrzymy- 
wanych programów poszerza zaso- 
by naszego serwera. 

Biblioteki plików BBS-u wzboga- 
cają także aplikacje znajdujące się 
na CD-ROM-ach dołączanych do 
czasopism komputerowych. To 
źródło nie jest wykorzystywane zbyt 
często, ze względu na szybką dez- 
aktualizację materiałów znajdują- 
cych się na srebrnych krążkach. 

Czwartym i ostatnim źródłem 
oprogramowania są inne od wy- 
mienionych powyżej adresów 
WWW, o istnieniu których dowiadu- 
jemy się z list dyskusyjnych, czaso- 
pism opisujących aplikacje share- 
wareowe czy z własnych „węd- 
rówek” po Sieci. Miejsca te często 
zawierają nad wyraz ciekawe opro- 
gramowanie, którego próżno by 
szukać na popularnych serwerach 
shareware owych. 


Czerwiec 6/97 


SOFTWARE EEEEEEENENENENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNM 


Shareware 


Grafika i multimedia 


Naszą prezentację rozpoczynamy od 


przedstawienia jednego z najpopularniej- 
szych _ programów 
(o czym mogą 


shareware owych 


świadczyć rankingi 


Masko_Seleloro Cachro row ap 


ekranu. Aplikacja rozpoznaje aż 34(!) for- 
maty graficzne, wykorzystuje skanery 
w standardzie TWAIN, ma wbudowanych 
20 różnych filtrów i deformacji oraz mo- 
że posługiwać się tego typu zewnętrznymi 
dodatkami w standardzie Abobe'a oraz Al- 
dusa. Rozbudowane narzędzia do 


JEEKEWTA |rZS"ZF*H 
[EKSFAŁPIEJEEIEZETYAPAEI 


=P APiaek ZRZANTY 


Oui żem: 128264 


Jira 1281464 4206-16 Cie: 


obróbki obrazu pozwalają np. na 
zmianę jego wielkości, liczby kolo- 
rów, wycinanie dowolnych frag- 
mentów oraz manipulowanie jas- 
nością czy składowymi koloru. 
Kolejny z programów to Quick 
Picture Viewer, bardziej znany pod 
nazwą OPV/386. Jest to przeglą- 
darka plików graficznych, zaimple- 
mentowana dla systemu MS DOS. 
Znalazła się w naszym zestawieniu 
dlatego, że „bije” konkurencję pod 
względem szybkości działania. 


Paint Shop Pro 4.12 jest jedną 

z najlepszych shareware'owych 
aplikacji do obróbki i konwersji 
grafiki rastrowej 


„Ściągnięć” tej aplikacji na całym Świecie) 
— Paint Sbop Pro 4.12. Jest to program do 
tworzenia i obróbki grafiki rastrowej, 
konwersji plików pomiędzy różnymi 
standardami oraz wykonywania zrzutów 


Aplikacja wykorzystuje instrukcje 
chipa 80486 i posiada kod zoptymalizo- 
wany pod kątem procesora Pentium. Pro- 
gram rozpoznaje ponad 10 formatów gra- 
ficznych (oraz ich odmiany) i współpracu- 
je z większością kart graficznych dostęp- 
nych na rynku (w tym zgodnych z VESĄ). 

Ostatnia aplikacja w tej kategorii to 
HyperSnap 2.79. Jest to profesjonalny, 
32-bitowy program zaimplementowany 


Edukacja I muzyka 


a naukę nigdy nie jest za późno” — 
mówi stare, mądre przysłowie. Sięg- 
nijmy więc po wersję demo komercyjnej 
aplikacji Dyktando 1.0 (patrz CHIP 1/97, 


ZF MODAWIN [2.40 Beta Deno1 


Mod4wWin 2.40 — odtwarzacz modułów 
MOD, S3M itp. — charakteryzuje się 
bardzo dobrą jakością generowanego 
dźwięku i dużą funkcjonalnością 


s. 78), która cieszy się w naszym BBS-ie 
dość dużą popularnością. Program służy 
do nauki rodzimej ortografii i interpunkcji. 
W zależności od wybranego typu dyktan- 
da, ćwiczenie to może przybierać różne 


formy: od pisania z pamięci uprzednio za- 
obserwowanego tekstu na ekranie kompu- 
tera, aż po zapisywanie zdań przez niego 
dyktowanych. Program analizuje na bieżą- 
co wpisywane zdania, dyktując kolejną fra- 
zę tekstu dopiero po zakończeniu wpisy- 
wania poprzedniej, co pozwala na 
dopasowanie szybkości dyktowa- 
nia do możliwości uczącego się. 

Po przypomnieniu sobie, jak „za- 
pahniała świerza rurza” odpocznij- 
my chwilę przy muzyce. W tym ce- 
lu możemy uruchomić jeden z naj- 
lepszych odtwarzaczy plików mu- 
zycznych dla Windows 3.1x/95 — 
Mod4Win. Program jest aktualnie 
dostępny w wersji 2.40 beta 13 
(edycja testowa pracuje bardzo sta- 
bilnie). Aplikacja może się poszczy- 
cić rozpoznawaniem modułów 
w 10 różnych formatach. 
Mod4Win potrafi odtwarzać pliki muzycz- 
ne znajdujące się w skompresowanych ar- 
chiwach i umożliwia stworzenie tzw. play 
listy, na której można umieścić do 2999 
modułów. Program wykorzystuje sprzęto- 
we „dopalacze” umieszczone na kartach 
muzycznych z chipem OPL4 albo GF1. 

Trzecia aplikacja w tej kategorii, którą 
chcielibyśmy przybliżyć Czytelnikom, to 


dla Windows 95, przeznaczony do wy- 
konywania zrzutów ekranu. Potrafi zapa- 
miętywać „fotki” całego ekranu, okna 
oraz zaznaczonego obszaru i wykonywać 
automatycznie kopię ekranu w określo- 
nych odstępach czasu. HyperSnap potra- 
fi zapamiętywać grafiki w formacie BMP, 
JPEG oraz GIF (także z przezroczystym 
tłem). Aplikacja posiada jedną nietypową 
opcję, której na próżno by szukać u kon- 
kurencji — może umieścić w Schowku 
przechwyconą „fotkę” ekranu w takiej 
liczbie kolorów, jakiej życzy sobie tego 
użytkownik (jest to bardzo przydatna 
funkcja np. przy „wklejaniu” grafik do 
innych dokumentów). 


Ponadto polecamy 
ACDSee 32 2.0 — jedna z najszybszych przeglądarek 
plików graficznych dla Windows 95/NT 
Graphics Workshop 95 1.1x Patch 4 — program 
do obróbki grafiki rastrowej; jeden z największych 
konkurentów Paint Shop Pro 


Hey, Macaroni! Screen Saver — wygaszacz ekranu 
wykorzystujący superhit ubiegłego lata — Macarenę 


PicaView 32 — naktadka na Eksploratora Windows 95, 
umożliwiająca szybki podgląd plików graficznych 


Screen Antics - Johnny Castaway — wygaszacz ekranu 
prezentujący przygody rozbitka na bezludnej wyspie 


Screen Mate Poo 1.0 - nieco nietypowa multimedialna 
prezentacja możliwości ...owiec 

Theme.Create 2.0 — aplikacja do tworzenia 

tematów desktopu do MS Plus! 


polski program edukacyjny Telewizja 1.0. 
Aplikacja pracująca w środowisku MS 
DOS w przystępny sposób objaśnia zasa- 
dę działania telewizji kolorowej i mono- 
chromatycznej. Znajdujemy tu schematy 
blokowe najważniejszych modułów tele- 
wizora, wzbogacone opisem ich działa- 
nia. Możemy zapoznać się m.in. z budo- 
wą anteny satelitarnej czy kamery TV. 
Opisywany program składa się z dwóch 
części: bloku nauki oraz testu, w którym 
użytkownik może sprawdzić przyswojone 
właśnie wiadomości. 


Ponadto polecamy 


CDDA 1.7 - program do zapamiętywania w formacie 
WAVE utworów z płyt CD-Audio 


Centennia for Windows Working Model — atlas histo- 
ryczny, prezentujący dzieje Europy ostatniego tysiąclecia; 
zawiera m.in. animowane mapy, pokazujące zmiany gra- 
nic państw na przestrzeni dziejów 

Cubic Player 1.7 for DOS — bardzo dobry odtwarzacz 
plików muzycznych w formatach MOD, S3M itp. 
Microscope 3.0 — program symulujący działanie mikrosko- 
pu — umożliwia powiększanie preparatów od 40 do 440 razy 
MOD-Plugin 1.63 — „wtyczka” do Netscape Navigatora 

i Internet Explorera, umożliwiająca odtwarzanie z pozio- 
mu przeglądarki WWW plików muzycznych w formatach 
MOD, S3M, XM, MED i MTM 

NET TOOB 3.2 4/10 Release — uniwersalny odtwarzacz 
plików dla Windows 95; potrafi uruchamiać zbiory w for- 
macie MPEG-1, AVI, MOV, FLC, FLI, WAV, MIDI i SND 


Video Launch Pad 3.0 — nietypowe narzędzie do 
uruchamiania filmów wideo w formacie MOV/AVI 


157 


Shareware 


Narzędzia 


Prezentację tej kategorii zaczynamy od 
przedstawienia jednego z przebojów na- 
szego BBS-u, 32-bitowego Windows 
Commandera 3.02. Jest to „okienkowy” 


wykorzystuje mechanizm przeciągnij-i- 
-upuść, posiada rozbudowany mecha- 
nizm wyszukiwania plików oraz w pełni 
konfigurowalne przez użytkownika me- 
nu główne. 

Kolejny program to Win- 


Hacker 95 2.0. Wbrew swojej na- 


zwie aplikacja nie służy do „ła- 


mania” (np. niedozwolonego re- 
jestrowania) innych programów, 
a przeznaczona jest do konfigu- 
rowania „ukrytych” opcji syste- 
mu Windows 95 oraz NT, które 
nie są dostępne z poziomu Pane- 
lu sterowania. Program umożli- 


wia zmianę ustawień: systemo- 


= Windows Commander 3.02 - CHIP 
Pki Zaznacz Polęcenia Podgląd Konfiguracja Początek Pomog 
[Fc-1 -| [moi dysk] 310 256 2833 360 k wolne c1 7] [moj dysk] 310 256 2833 360 k wolne NE 
B 497: 
ZSion] EJ) 
25.04.97 12:28 — ZJISports] 
[57 M4w240bd.zip 426 660 07.03.97 11:25 -a ZJITheme_bo] Ed 
Npmodi63.zip ________116501 17.04.9709:34_ a ZJiWoman] 
Tv10=> 354279 16.01.37 08:59 2 ZjlEhandier] 
dA 2 ClFilters] 
Bodgią (Listed) M-CJIQemm] 
Wyśgic > CIIQ_backup] 
tyś do CEEaeaj 
Wótni LalRserver] 
Kopiuj |-jlToolkit] 
B-ZJIwincmd] 
Uwóc złaół 1 GIL anguage] 
La |-ZltDos] 
Zmień. f ZJIDownioad] 
z |- lAnia] 
ŻEM $CJIbbs 50] 
Stal 
Cledukacja] 
Calgrafika] 
Patkomniki [sz 
(02876 k w 0 z 3 plików wybranych (iDownioadtbbs 5Ovedukacja] 
[ c©:ADownloadtbbs S0Vedukacja» | xl 


wych, Eksploratora, pulpitu, me- 


Windows Gommander 3.02, klon 
popularnego Norton Commandera, 
dostępny jest m.in. w wersji polskiej 


menedżer plików, który potrafi komuni- 
kować się z użytkownikiem aż w 15 języ- 
kach (w tym w polskim)! Aplikacja posia- 
da wbudowaną pełną obsługę archiwów 
(rozpoznaje formaty ZIP, ARJ, LHA, 
RAR i UC2); w większości przypadków 
nie wymaga do operacji na nich zewnętrz- 
nego kompresora. Windows Commander 


nu startowego (w tym napisu 
„Start”, znajdującego się z lewej strony 
paska zadań) i sieci. Unikatową cechą 
WinHackera jest wbudowany język 
skryptowy, za pomocą którego użytkow- 
nik może tworzyć plug-iny samodzielnie 
modyfikujące ustawienia „okienek”. 

Na koniec zaprezentujemy stosunko- 
wo słabo znany polskim użytkownikom 
system Pointix Engine 2.03. Jest to na- 
kładka na Windows 95, rozszerzają- 
ca funkcjonalność myszki. Program 


Komunikacja i Internet 


Jako pierwszy w tej kategorii zaprezentu- 
jemy program WebsStereo 1.0. Jest to apli- 
kacja, która pozwala na słuchanie stacji ra- 
diowych z całego świata, udostępniających 
swe audycje w Sieci (na żywo!). 
Program korzysta z usług serwerów 


Licznik telefoniczny 


Program Data Ustawienia 


—— 
wybierz numer 


Stefa. ©1 C2 C3 


Ostatnie połączenie: 
Czas. 00:00:03 
Ilość impulsów 1 
Opłałazk 0.00 


14:33:30 
Taryfa: 100 % 


© Tonowe 
Numer portu da którego 
podłączony jest modem: 


o © © «s 
CE CE CZ C8 


Licznik telefoniczny 1.1a pozwala 
na kontrolowanie wydatków 
telefonicznych 


internetowych, używających oprogramo- 
wania Real Audio Server. WebStereo pra- 
cuje w pełni współbieżnie z innymi progra- 
mami Windows 95/NT, co pozwa- 
la na odsłuch programów radiowych 
np. podczas edytowania dokumentów, 


158 


EEEE | 
Az | ES] wi możemy dokładnie się dowie- 


© |mpulsowe 


x J[zu] 


drukowania czy kopiowania plików. Wraz 
z aplikacją dostarczona jest lista ponad 30 
stacji radiowych, którą można oczywiście 
rozszerzyć kolejnymi rozgłośniami. 
Podczas łączenia się z naszym BBS-em 
lub Internetem przydatny może okazać 
się program Licznik telefoniczny 1.la. 
Jest to największy hit redakcyjne- 
go serwera (do dnia 9 maja tego 
roku ściągnęło go prawie 1100 
osób), służący do kontrolowania 
wydatków za rozmowy telefonicz- 
ne (głosowe i z wykorzystaniem 
modemu). Dzięki temu programo- 


dzieć ile zapłacimy za każde krajo- 
we połączenie telefoniczne. Apli- 
kacja automatycznie ustala aktual- 
nie obowiązującą taryfę (100%, 
75% lub 50%), rozpoznając więk- 
szość dni świątecznych oraz weekendy. 
Jako efekt działania programu otrzymuje- 
my zestawienie prezentujące czas połą- 
czenia, liczbę wykorzystanych impulsów 
i opłatę w złotych. 

Większość Czytelników do połączeń 
z Internetem wykorzystuje modemy. 
Wszystkim korzystającym w ten sposób 
z przyjemności surfowania w Sieci może 


SOFTWARE EEEEEENENENENNNNNNNNNNNNNNNNNZNNNNNA 


interpretuje specyficzne ruchy tym urzą- 
dzeniem (tzw. glicks) i wywołuje skoja- 
rzone z nimi komendy, dla przykładu: 
przesunięcie okna dokumentu w bieżą- 
cej aplikacji, wywołanie listwy narzę- 
dzi, umożliwiającej kopiowanie teks- 
tu do/z Schowka, odczytanie i zapis 
na dysk edytowanego pliku czy wywoła- 
nie jednej z najczęściej używanych apli- 
kacji. Pointix Engine współpracuje 
z praktycznie wszystkimi programami 
Windows 95. 


Ponadto polecamy 


File-Ex 2.0 for Windows 95 — naktadka rozszerzająca 
funkcjonalność okien dialogowych Windows 95 możliwo- 
ścią tworzenia katalogów, operacjami na plikach itp. 


InWatch 1.0 — aplikacja monitorująca instalacje innych 
programów i odnotowująca wszelkie zmiany w systemie 


Microsoft Registry Clean 4.1 — aplikacja usuwająca 
niepotrzebne (np. pozostałe po odinstalowanych 
programach) wpisy do bazy rejestrów Windows 95 


Quick View Plus 4.0 Trialware — nakładka na Eksplora- 
tora Windows 95 umożliwiająca podgląd i drukowanie po- 
nad 300 różnych formatów plików (patrz CHIP 2/97, s. 72) 


VGACOPY/386 6.22 — uniwersalny program kopiujący 
dyskietki o różnych formatach 


Windows 95 Tips, Tricks and Secrets — zbiór w formacie 
pliku pomocy dla Windows, opisujący „sztuczki i kruczki” 
mające na celu poprawienie wydajności Windows 95 


WinZip 6.2 — bardzo dobry kompresor plików; obstuguje 
formaty: ARJ, LZH, ARC, ZIP, TAR, gzip, Unix compress, 
Uuencode, XXencode, BinHex i MIME 


się przydać DOS-owy program testujący 
— Tbe Modem Doctor 7.08. Aplikacja 
przeprowadza pełną diagnostykę mode- 
mu podłączonego do złącza szeregowe- 
go. Testy wykonywane są na różnych 
prędkościach, a obejmują m.in. diagno- 
stykę kości UART, kontrolera przerwań 
8259 oraz interpretera języka komend 
Hayes AT. Program automatycznie wy- 
krywa błędne adresy portów COM, bra- 
kujące sygnały IRQ itp. 


Ponadto polecamy 


Home Site 2.5 — bardzo funkcjonalny edytor HTML; prze- 
bija konkurencję pod względem szybkości działania 


HyperTerminal Private Edition 3.0 — następca programu 
terminalowego, dostarczanego wraz z Windows 95/NT 


InternetMeter Inlay 2.0 — aplikacja współpracująca 
z Internet Explorerem i Netscape Navigatorem, raportują- 
ca m.in. aktualną prędkość połączenia z Internetem 


NetLoad 3.6a — program synchronizujący pliki serwera 
FTP i lokalnego dysku, pozwalająca na szybką aktualiza- 
cję danych ze zdalnym komputerem 


Pajączek 2.0 — polski edytor stron WWW; wszelkie ope- 
racje można wykonywać bez znajomości języka HTML 


Symantec Internet FastFind 1.0a Trial Edition — 
program wspomagający wyszukiwanie informacji w Inter- 
necie; automatycznie tączy się z najpopularniejszymi ser- 
wisami wyszukiwawczymii, zbiera i analizuje ich odpowie- 
dzi, udostępniając użytkownikowi zbiorcze zestawienie 


Watch Dog 2.5 for Windows 95 — program monitorujący 
24 godziny na dobę poprawność działania usług interne- 
towych (WWW, FTP, e-mail itp.) 


Czerwiec 6/97 


Shareware 


Różne 

W tej kategorii zgromadziliśmy bardzo 
odmienne programy. Są tu m.in. drobne 
aplikacje, rozszerzające funkcjonalność 
używanego przez nas systemu operacyj- 
nego, jedna ciekawa gra oraz softwa- 
re'owe „dowcipy”, które cieszą się w na- 
szym BBS-ie bardzo dużą popularnością. 


mowa, jest Tweak User Interface 
(TweakUl), program umożliwiający zmia- 
nę „ukrytych” opcji Windows 95. W zes- 
tawie znajdują się także rozszerzenia mo- 
dyfikujące opcję Wyślij do..., znajdującą 
się w menu kontekstowym Eksploratora, 
pozwalające na przenoszenie dokumen- 
tów m.in. do innego katalogu oraz syste- 


SOFTWARE EEEEEEENENENENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNM 


wirusem dyski zainstalowane w kompu- 
terze... 

Prezentację jubileuszowej pięćdziesiąt- 
ki kończymy przedstawiając Fakturę 1.7. 
Jest to dokument w formacie arkusza kal- 
kulacyjnego MS Excel 5.0, który zawiera 
szablony następujących dokumentów: 
faktury VAT, rachunku uproszczonego, 


dowodu wpłaty, polecenia przelewu/po- 
brania oraz przekazu pocztowego. Arkusz 
przechowuje także dane osobowe, które 
są wykorzystywane przy wypełnianiu po- 
wyższych druków, co uwalnia użytkowni- 
ka od ich wprowadzania przy każdym 
wypełnianiu dokumentu kierowanego do 
tego samego adresata. Wszelkie kwoty 
pieniężne, zawarte na drukach są automa- 
tycznie przeliczane na postać słowną. 


mowego Schowka. Do szybkiej 
(bez restartowania systemu) zmia- 
ny używanej rozdzielczości ekranu 
służy kolejna „zabawka” pakietu — 
Quick-Res. DeskMenu wyświetla 
wszystkie ikony znajdujące się na 
pulpicie, a FlexiCD pozwola na 
sterowanie kompaktem CD-Audio 
bezpośrednio z paska zadań. 
Zaprezentujemy teraz nieco 
nietypową aplikację. Jest nią Nor- 
ton Commander 9.9, klon bardzo 
popularnego (nie tylko w Polsce) 
menedżera plików pracującego 
w systemie MS DOS. „Indywidu- 
alność” jego kopii przejawia się w tym, 
że jest to... parodia pierwowzoru. Nie 
wykonuje ona żadnych operacji zapisu 
na dysku (choć można tym programem 
przeglądać strukturę katalogów). Pod- 
czas posługiwania się „9.9” wyświetlane 
są co pewien czas dowcipne komunika- 
ty, a klawiszom funkcyjnym programu 
przypisano dość niezwykłe funkcje. 
Dla przykładu [F7] „zaraża” wybranym 


Info DB 
The Norton Commander, Uersion 9.9 Nane Nane 
16 Novenber 1993 (KU: UZNA dblbin 195 
IRECYGLED 


p i Msdos 


a 
| Uolune Label : 
Serial nunber: ||jSuhdlog fdat 
a—————4jlinage dat 
|BootsectF16 
Msdos f— 
connand com 
Dblspace ini 
95 


No "dirinfo" file in this directory 


Ponadto polecamy 


>SUB-DIR4 — 94-18-88 


CDTSR 1.01-S — niewielka rezydentna aplikacja, pozwala- 
jąca na sterowanie płytą CD-Audio z poziomu MS DOS-a 


DOS Amiga Emulator 0.6.8c — jeden z najlepszych 


Pozory mylą! To nie jest prawdziwy emulatorów Amigi pracujący w systemie DOS 
Norton Gommander, a tylko jego 


„idowcipny” klon oznaczony numerem 9.9 


Idyle TrayMinimizer 1.20 — program umożliwiający 
umieszczanie aplikacji na pasku zadań (w prawym 
dolnym rogu), zamiast jej minimalizacji 

Kulki — prosta, ale szalenie wciągająca gra logiczna 


MKkS_Joke — parodia najpopularniejszego w Polsce 
programu antywirusowego 


Multimedia Macarena Master — program do nauki tańca 
Macarena; pokazuje jak wykonywać poszczególne ruchy, 
zawiera fragment ścieżki muzycznej 


Na ryby! 6.DOS.B3 numer 2801 — program dla polskich 
wędkarzy; zawiera informację gdzie, co i kiedy łowić; roz- 
miary, gatunki ryb i wiele innych pożytecznych informacji 


Prezentację rozpoczynamy od przed- 
stawienia zestawu rozszerzeń do Win- 
dows 95 (większość narzędzi tego pakie- 
tu pracuje także pod NT), w który powi- 
nien zaopatrzyć się każdy użytkownik te- 
go systemu. Najczęściej używanym 
modułem pakietu PowerToys, bo o nim tu 


Top 50 4) +8BS. 


Program Producent Rejestracja Kontakt Program Producent Rejestracja Kontakt 
Grafika i multimedia Windows 95 Tips, Tricks Safari Computer Systems — freeware www.wsu.edu:8080/ 
ACDSee 32 2.0 ACD Systems 30 USD (ACDSee 32), www.acdsystems.com/ gnu S8CI618 : 8 —tsolini 
18 USD (ACDSee 16) Windows Commander 3.02 Christian Ghistler 36 USD www.ghisler.com/ 
Graphics Workshop 95 1.1x Alchemy Mindworks 40 USD www.mindworkshop.com/ WERS B20 a aa ź a o www.wiinhacker.com/ 
Patch 4 alchemy/alchemy.html inZip 6.2 ico Mak Computing 9 USI www.winzip.com/ 
Hey, Macaroni! Screen Saver R.|. Soft Systems freeware www..risoftsystems.com/ Komunikacja i Internet 
HyperSnap 2.79 Hyperionics 20 USD www.hyperionies.com/ Home Site 2.5 Nick Bradbury 39.95 USD www.dexnet.com/homesite.html 
Paint Shop Pro 4.12 JASC 49,95 GBP www..jasc.com/ HyperTerminal Private Edition 3.0 HzliGIEEYZ 19,95 USD www hilgraeve.com/htpe.html 
PicaView 32 ACD Systems 20 USD www.acdsystems.com/ InternetMeter Inlay 2.0 Starfish Software b.d. www.starfishsoftware.com/ 
QPV/386 1.70 Oliver Fromme 20 USD frommeGrz.tu-clausthal.de Licznik telefoniczny 1.1a Tomasz Klisiewicz 6 USD Al. Korfantego 16/29, 
Screen Antics - Johny Castaway KJEIEJ freeware www..sierra.com/ 40-004 Katowice 
ScreenMate Poo 1.0 Village Center freeware otakuworld.com/ Modem Doctor 7.08 Hank Volpe 19,95 USD modem.doctorQghawk.com 
Theme.Create 2.0 Lizard Communication 20 USD web.idirect.com/—lizard NetLoad 3.6a Aerosoft 39,95 USD www.netload.net/ 
Edukacja i muzyka Pajączek 2.0 Rafał Płatek b.d. chimera.ae.krakow.pl:80/ 
CDDA 1.7 Jim McLaughlin 15USD www. net.carleton.ca/ ' | platekr/pajaczek/ 
k OEWCJICE EU EKUW Symantec Corporation 175 zł www.symantec.com/ 
—aa571 index.html SRAEJ 
Centennia for Windows Clockwork Software 89 USD www.clockwk.com/ PSH s 8 
Working Model WatchDog 2.5 for Windows 95 BZU 95 USD netwinsite.com/ 
Web Stereo 1.0 Insanely Great Software 19,95 USD www.igsnet.com/ 


Niklas Beisert freeware 
ZiP Soft 97 zł 


Cubic Player 1.7 for DOS 
Dyktando 1.0 


lukasQharz.de 
www zipsoft.com.pl/ 


Microscope 3.0 Molcol Software 125 USD molQ©molcol.demon.co.uk CDTSR 1.018 Piotr Gepert 10zł ul. Sądowa 2/64, Grodzisk Mazow. 

Mod4Win 2.40 beta 13 Kay Bruns, Uwe Zaenker 30 USD scuzzy.fmmo.ca/mediatrix DOS port of the Un*x Bernd Schmidt i inni b.d. www.schokola.de/-stepan/uae/ 
i Jens Puchert Imod4win.htm Amiga Emulator 0.6.8 

MOD-Plugin 1.63 Olivier Lapicque freeware www..castlex.com/modplug/ Faktura 1.7 Lucjan Szreter 7USD szreterQus.edu.pl 

NENOORS Z ZUURSRPSZ Duplex Software Inc. 19.95 USD www.nettoob.com/ Idyle TrayMinimizer 1.2 Idyle Software freeware pages infinit.net/idyle/ 

Telewizja 1.0 Rangel Soft 35 zł www..lynxsft.elektron.pl:80/ idyle-soft/itm/index.html 

Video Launch Pad 3.0 Galt Technology 29 USD www.galttech.com/ Kulki Jarosław Lewandowski freeware lewandowQ 

Programy narzędziowe gumbeers.elka.pg.gda.pl 

File-Ex 2.0 for Windows 95 Cottonwood Software 29.95 USD www.cottonwoodsw.com/ AZEO bd. bid. b.d. o ) 

InWatch 1.0 Rick Green 14,95 USD b.d. Multimedia Macarena Master bd. i i | freeware seperiusQhitel.kol.co.kr 

Microsoft Registry Clean 4.1 The RegClean Team fresware regeleanGmicrosoft.com Na ryby! 6.D0S.B3 numer 2801 wojciech Michalski freeware ul . Modra 24/4, Wrocław 

Pointix 2.03 for Windows 95 Pointix Corporation 14,95 USD www.pointix.com/ SCE EO E Def AIC Więlg Kotarba az freeware bd. h 

(OATEWLINEZANEWELONA Inso Corporation 45 USD www.inso.com/ ŚLENE zespół programistów freeware www.mierosoft.com/ 

VGACOPY/386 6.22 VGA-Software 50 DEM www.vgasoft.de/ Microsoftu 


Legenda: b.d. — brak danych 


161 


DSDUrLIWwWARSE 
Zdalny dostęp 


ANYWHERE32 
Edt Action Utilities View Help 


| PcANYWKERE 32 pozjj la 
pławne ny sys | 


[+ 
Ś, File Be A Remote Call Online Exit 
Cartrol Transfer Gateway | Networking | _ Service 


ii Be A 
tart Host PC 


Jee. 


Fiemote chip DIRECT ipx MODEM NETwf 


rol Item 


sg Carbon Copy 32 


If this is the first time you've used pcAHYWHERE, click on one ofthę Ż 


F] wnat is remote 
computing? 


Remote computing 
Using pcANYWHERE, you can connect a 
koth) of the following ways: 


122.111.34.12 
195.116.104.67 
Microcom © TP SA 
3202313 


TCP/IP Network 

IPX Network 

TCP/IP over Dial-up Network 
Modem standardowy 14400 bps 


1] what canldoina 
remote control session 
at the remote PC? 


1. Ina remote control session, in whicl 
PC. You can also transfer files during t 


komputerai 


Dial-up Network (Browse] 


poziomu gtówne- 
go panelu Carbon 
Copy 32 mamy do- 
stęp do wszystkich 


| User Pifies | Status | Newa | 


Phone Book 


omiedzy 


najdują się one w tym samym 


budynku, można skorzystać np. z sieci lokalnej. 

Co jednak zrobić, gdy maszyna jest oddalona o setki 
kilometrów? Wystarczy zainstalować i uruchomić jeden 
z opisanych poniżej programów. 


O czywiście oprogramowanie do zdal- 
nego dostępu, bo o nim tu mowa, 
ma również poważniejsze zastosowanie 
niż wspomniane powyżej. Wyobraźmy 
sobie administratora sieci, który będąc 
w podróży służbowej otrzymuje informa- 
cje o awarii systemu. Nic prostszego: ze 
swojego notebooka, poprzez modem i te- 
lefon komórkowy przejmuje sterowanie 
nad odległą maszyną, naprawia awarię i... 
jedzie dalej. W podobny sposób możemy 
dostać się do danych w firmie, gdy będąc 
na wakacjach w wolnej chwili zapragnie- 
my udoskonalić wykonywany właśnie 
projekt. Firmy software'owe, wykorzy- 
stując tego typu oprogramowanie mogą 
zdalnie instalować albo konfigurować 
software u swoich klientów nie ruszając 
się z miejsca. Pozwala to w znaczny spo- 
sób obniżyć koszty i przyspieszyć przygo- 
towanie komputera do pracy. 

Co to jest więc zdalny dostęp (ang. re- 
mote access)? Otóż najprościej mówiąc 


162 


jest to przejęcie kontroli nad odległym 
komputerem i zdalne (przez modem lub 
sieć lokalną albo globalną) sterowanie nim 
za pomocą odpowiedniego oprogramo- 
wania. Zasada działania tego typu progra- 
mów jest prosta: jeden komputer (np. 
w firmie) jest tzw. hostem, czyli maszyną, 
którą sterujemy, natomiast drugi — np. no- 
tebook wyposażony w modem i podpięty 
do Internetu przez telefon GSM — goś- 
ciem, który będzie korzystał z jego zaso- 
bów. Drugie pojęcie, które można spotkać 
przy omówieniach zagadnienia zdalnego 
dostępu, to zdalna praca w sieci (ang. re- 
mote networking). Komputer gościa staje 
się w takim przypadku kolejnym elemen- 
tem sieci komputerowej (terminalem). 

W CHIP-ie problem zdalnego dostępu 
był już poruszany w numerze 8/94, s. 94, 
gdzie przedstawiono trzy aplikacje umoż- 
liwiające sterowanie odległymi kompute- 
rami. Dzisiaj powracamy do tego tema- 
tu, aby omówić dwie nowe wersje 


modułów aplikacji 


popularnych programów tego typu: 
pcANYWHERE32 oraz Carbon Copy 32. 


Gdziekolwiek 

jest komputer... 

Pierwszy z nich to produkt doskonale 
znanej w Polsce firmy Symantec. Aktual- 
nie jest on dostępny w wersji 7.5 i działa 
w środowisku Windows 95 lub NT 
3.51/4.0. Nabywca pakietu otrzymuje 
cztery dyskietki instalacyjne, dwa pod- 
ręczniki i kabel równoległy, pozwalający 
połączyć dwa komputery (np. stacjonar- 
ny z notebookiem). Program obsługuje 
większość najważniejszych protokołów 
sieciowych, w tym IPX/SPX, NetBIOS, 
Banyan Vines i oczywiście ICP/IP. Po- 
zwala także na połączenie ze zdalną ma- 
szyną za pomocą modemu, także w stan- 
dardzie ISDN. 

Poza sterowaniem zdalnym kompute- 
rem, pcOANYWHERE32 pozwala na szyb- 
kie przesyłanie plików między dwoma 
komputerami oraz synchronizację zawar- 
tości ich katalogów. Do tego celu służy 
oddzielny moduł, przypominający działa- 
niem aplikacje FTP. Co ciekawe, pro- 
gram sprawdza, czy transmitowane zbio- 
ry są wolne od wirusów. Aplikacja Sy- 
manteca posiada rozbudowany system 
ochrony przed niepowołanym dostępem 
osób trzecich. Można zabezpieczyć ha- 
słem nie tylko próbę zalogowania się na 
odległy komputer, ale także samo zesta- 
wienie połączenia. Program zawiera wbu- 
dowany język skryptów pozwalający na 
automatyczne ustalanie parametrów po- 
łączenia. Jeden z podręczników dostar- 


czonych z programem, poświęcony jest > 16: 


Czerwiec 6/97 


w 
Zdalny dostęp 


w całości nauce tworzenia tego typu pro- 
gramów. Warto jeszcze wspomnieć, że 
pcANYWHERE32 ma bardzo dobrze na- 
pisany system pomocy. Oprócz typowych 
danych o programie i jego obsłudze za- 
wiera bardzo dużo informacji wprowa- 
dzających do zagadnienia zdalnej kontro- 
li nad komputerami. Szkoda tylko, że nie 
w języku polskim. 

Obsługa programu jest bardzo prosta. 
Wszystkie procesy konfiguracyjne i insta- 
lacyjne wspomagają komputerowe kre- 
atory. Podczas konfigurowania połącze- 
nia użytkownik musi jedynie wpisać 
(w zależności od rodzaju połączenia) nu- 
mer IP, nazwę odległego komputera, nu- 
mer telefonu, do którego podpięty jest 
modem itp. Każde połączenie reprezen- 
towane jest przez oddzielną ikonę na pul- 
picie pcaNYWHERE32, co pozwala na 
szybkie przełączanie się pomiędzy zdal- 
nymi maszynami. 


A może trochę inaczej... 
Konkurencja jednak nie Śpi. Microcom za- 
prezentował niedawno nową wersję opisy- 
wanego już w CHIP-ie (12/95, s. 69) pro- 
gramu Carbon Copy, oznaczoną nume- 
rem 32. Pakiet dostarczany jest na dwóch 
dyskietkach, do tego nabywca otrzymuje 
podręcznik oraz kabel równoległy. Instala- 
cja programu jest prosta i przebiega dość 
szybko. Podobnie jak pcaANYWHEREJ2, 
również i Carbon Copy 32 potrafi obsłu- 
żyć zarówno protokół IPX, jak i TCP/IP. 
Oczywiście program radzi sobie z popular- 
nym (niestety na razie nie w Polsce) w ko- 
munikacji modemowej ISDN-em. Dane 
można także przesyłać poprzez kabel sze- 
regowy lub równoległy. 


| Carbon Copy Terminal 
Ele Edt Conneciion Oplione Ścipis Help 


2. | NE Fe |sa | | | Sp | 
FPhonebook||___Exit Paste. Dial || HangUp |_ Send _|| Receive |_ Help 


Symantec pcANYWHERE32 7.5 


Wr i WWZAr. KZZZZZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNEE 


W skrócie © 
Microcom Carkon Copy 32 4.0 12/S€ 


Wymagania: PC 486; 8 MB RAM; 
Windows 95/NT; 16 MB na dysku 
Producent: Symantec, USA 
http://www.symantec.com/ 
Dostarczył: SoftPoint, Warszawa, tel.: (0-22) 635 80 03 
fax: (0-22) 635 69 50, e-mail: salesQ©softpoint.com.p 
Cena: ok. 800 zł 

Uaktualnienie: ok. 320 zł 


EJ ochrona antywirusowa 
przesyłanych plików 


EJ zdalna praca w sieci 

EJ jednoczesna obsługa wielu sesji 
EJ dobra dokumentacja 

| brak polskiej wersji 


Wymagania: PC 486; 8 MB RAM; 

Windows 95/NT; 5 MB na dysku 

Producent: Microcom, USA 
http://www.mierocom.com/ 

Dostarczył: Microcom, Warszawa, 

tel./fax: (0-22) 646 02 25, e-mail: biuroQ©microcom. 
com.pl, hitp://www.mierocom.com.pl/ 

Cena: ok. 650 zł 

Uaktualnienie: ok. 340 zł 


[] automatyczne konfigurowanie 

EJ jednoczesna obsługa wielu sesji 

EJ wykonywanie połączeń typu call-back 
EJ wygodny interfejs użytkownika 

[FF brak polskiej wersji 


maszyna ta musi mieć zainstalowany 
i uruchomiony Carbon Copy 32, a „gość” 
— odpowiednie prawa. 

Po zainstalowaniu programu na twar- 
dym dysku następuje automatyczna konfi- 
guracja modemów i sieci na podstawie 
ustawień systemu Windows 95. Jest to 
bardzo pożyteczna opcja, pozwalająca za- 
oszczędzić sporo czasu, który musieliby- 
śmy poświęcić na „dostrajanie” aplikacji. 
Interfejs użytkownika ma strukturę „książ- 
ki telefonicznej”, gdzie są umieszczone 
wszystkie adresy zdalnych komputerów. 
Gdy chcemy połączyć się z jednym z nich, 
klikamy myszką na odpowiedniej ikonie 
i czekamy na zestawienie połączenia. 

Poza tradycyjnym przesyłaniem pli- 
ków aplikacja — podobnie jak konkurent 
— pozwala na przenoszenie danych także 
przez tzw. zdalny schowek (ang. remote 
clipboard). Pozwala on na wspólne ko- 
rzystanie ze Schowka Windows użytkow- 
nikom obu komputerów, dzięki 
czemu łatwo można przenieść 
np. obrazek z programu graficz- 


FIEJE3S 


4 


nego do dokumentu w MS Wor- 
dzie zainstalowanym na zdalnej 
maszynie. 

Do pakietu dołączono dwie 
pożyteczne aplikacje. Pierwsza 
z nich to Chat, czyli sieciowy te- 
lefon. Umożliwia „rozmowę” 
z jedną lub nawet kilkoma oso- 
bami. Odpowiednio ekran apli- 
kacji dzielony jest na dwa lub 
=| więcej okien. W każdym z nich 


> 


09:16 COM2:19200.N.8,1 


Stopped 


Closed 


Wraz z Carbon Gopy 32 dostarczany 
jest program terminalowy 


Aplikacja potrafi obsługiwać protokół 
TCP/IP wykorzystując do tego celu mo- 
dem. Pozwala to np. za pomocą popular- 
nego numeru telefonu 0-20 21 22 przejąć 
sterowanie nad dowolnym terminalem 
podłączonym do Internetu. Oczywiście, 


164 


wyświetlane są teksty pisane 
przez konwersujące ze sobą oso- 
by. Drugi z programów — to Carbon Co- 
py Terminal, program do obsługi termi- 
nala ANSI i VT100. 

Carbon Copy 32 ma jeszcze jedną cie- 
kawą możliwość. Aby zwiększyć bezpie- 
czeństwo przesyłanych danych, zdalny 
komputer po nawiązaniu połączenia 
z gościem może zweryfikować jego 


uprawnienia i jeśli są one wystarczające 
(np. jest to próba połączenia z konkretne- 
go numeru telefonu), przerwać połączenie 
i „oddzwonić” do niego. Taka usługa to 
tzw. call-back. Jej dodatkowym atutem 
jest fakt, że za całą transmisję płaci wów- 
czas strona udostępniająca dane. W przy- 
padku dużej różnicy taryfy (np. w komu- 
nikacji międzynarodowej), pozwala to na 
zaoszczędzenie znacznych sum pieniędzy. 


Jest w czym wybierać 
Oba programy mają zbliżone możliwości 
oraz podobny interfejs graficzny, dlatego 
trudno jest wskazać wśród nich lepszą apli- 
kację. W obydwu pakietach w podobny 
sposób steruje się też zdalnym komputerem. 
Na ekranie komputera „gościa” widać pul- 
pit zdalnego hosta; tu także można zaobser- 
wować efekty pracy odległej maszyny. Ap- 
likacja pr-ANYWHERE32 ma zdecydowa- 
nie lepszą dokumentację, natomiast Carbon 
Copy 32 wygodniejszy interfejs użytkowni- 
ka. Wszystkie adresy zdalnych komputerów 
reprezentowane są przez ikony, zawierające 
parametry połączenia, hasła itp. Dzięki te- 
mu użytkownik może szybko przełączać się 
pomiędzy zdalnymi maszynami. W pakiecie 
pcANYWHERE32 obsługę zdalnego dostę- 
pu i transferu plików umieszczono w osob- 
nych modułach, co jest dość kłopotliwe. 
Dużym plusem pakietu Symanteca jest nato- 
miast możliwość podłączenia się do sieci ja- 
ko stacja robocza. Jest to szczególnie przy- 
datne przy wykorzystywaniu Novell Net- 
Ware'a, który standardowo nie obsługuje 
połączeń wykorzystujących protokół telnet. 
Oba programy posiadają starannie wy- 
dane podręczniki oraz posiadają opcję de- 
instalacji. Nie ma też żadnych zastrzeżeń do 
poprawności działania systemów. Z nie- 
cierpliwością należy tylko oczekiwać pol- 
skich wersji językowych, gdyż ich brak mo- 
że wpłynąć niekorzystnie na liczbę kopii 
programów sprzedanych w naszym kraju. 
Tomasz Zaród 


Czerwiec 6/97 


Ą — 
R. 4 


INTERNET 
Technologie 


Całaprawdao » 


Od chwili, gdy w grudniu 
1995 r. Microsoft rozpoczął 
swoją ekspansję w kierunku 
Internetu, przed nazwami 
wielu nowych technologii tej 
firmy pojawiło się magiczne 
słówko „Active”: Active 
Desktop, Active Server, 
Active Platform i wreszcie 
AciiveX. W niniejszym 
artykule odpowiemy 

na pytanie, czym są 

te nowe, „aktywne” 
elementy. 


H:- „Activate the Internet” zostało 
stworzone przede wszystkim po to, 
aby zwiększyć wysiłek projektantów 
i programistów Microsoftu w wielkim 
pościgu za ówczesnym internetowym li- 
derem — Netscape Communications. Dla- 
tego też w celach czysto marketingowych 
oprogramowaniu tworzonemu przez gi- 
ganta z Redmond, przeznaczonemu do 
współpracy z Siecią dodano przedrostek 
„Active”. 

ActiveX jest to cały szereg technologii 
opracowanych po to, by umożliwić 
współpracę aplikacji Windows poprzez 
Internet i Intranet. Każdy, kto z pomocą 
programu Internet Explorer 3.0 odczytuje 
stronę WW/W zawierającą elementy ak- 
tywne używa tej technologii, nie zdając 
sobie nawet z tego sprawy. To właśnie 
kontrolki ActiveX powodują, że doku- 
menty HTML „ożywają”. 

Jednym z przykładów zastosowania 
technologii ActiveX może być wirtualny 
odpowiednik Stadionu Olimpijskiego 
w Monachium. Aby się z nim zapoznać, 
użytkownik, posługując się przeglądarką 
Internet Explorer 3.0 (lub nowszą), powi- 
nien odczytać stronę bttp://www.sport. 
dejsidi.btml. Po połączeniu się z tym ser- 
werem nastąpi automatyczne — poprzez 
Sieć — ściągnięcie, zainstalowanie i uru- 
chomienie dodatkowych, niezbędnych do 
odbycia wirtualnej wycieczki składników. 
Wszystko to stanie się bez zadnych dodat- 
kowych działań ze strony użytkownika 
i nie będzie on musiał samodzielnie insta- 
lować żadnych rozszerzeń przeglądarki 
WWW. Użytkownicy Netscape Navigatora 
będą mieli z tą stroną trochę więcej „zacho- 
du” — muszą sami ściągnąć i zainstalować 


166 


odpowiednie „wtyczki” (plug-ins), a dopie- 
ro potem kontynuować przeglądanie 
zawartości tego serwisu WWW. 


Jak to działa 

Fundamentem ActiveX jest znany już od 
kilku lat Component Object Model 
(COM). Jest to opracowany przez Micro- 
soft standard, który określa warunki 
i metody współpracy różnych modułów 
aplikacji uruchomionych na pojedyn- 
czym komputerze (wersja sieciowa nosi 
nazwę Distributed COM - DCOM). 
COM został wprowadzony oficjalnie 
wraz z OLE 2.0 i stał się niebawem fun- 
damentem systemu Windows. Technolo- 
gia ActiveX obejmuje: ActiveX Controls, 
ActiveX Documents, Active Scripting, 
ActiveX Conferencing i Active Server 
(patrz słowniczek poniżej). 

Programista nie musi wprawdzie znać 
szczegółów standardu Component Ob- 
ject Model, przydatna jest jednak znajo- 
mość jego głównych założeń. COM 
określa jak — poprzez zdefiniowane inter- 
fejsy — mogą porozumiewać się ze sobą 
poszczególne moduły programu, istnie- 
jące w formie plików .EXE, .DLL 
i .OCX. Interfejs taki nie jest niczym in- 
nym, jak swoistą listą funkcji, zmiennych 
lub stałych. 


Aby umożliwić komunikację wszystkich 
modułów, kazdy obiekt COM dysponuje 
specjalnym interfejsem IUnknown. Udo- 
stępnia on trzy funkcje; jedna z nich nazy- 
wa się IQuerylnterface i zwraca wskaźnik 
do podanego (jako parametr) interfejsu. 
Gdyby moduł A chciał wywołać funkcję 
udostępnianą przez składnik B, musi uzy- 
skać wskaźnik do niej. W tym celu obiekt 
A wywołuje funkcję IQuerylnterface i tym 
samym pyta obiekt B, czy udostępnia on 
żądaną funkcję. Jeśli tak, to poprzez 
zwrócony wskaźnik jest ona wywoływana. 
Dzięki mechanizmowi DCOM, nie ma 
żadnego znaczenia, czy obiekt B znajduje 
się na tym samym, czy też na dowolnym 
innym komputerze w Sieci. 

Aby system operacyjny był „świado- 
my” dostępności poszczególnych modu- 
łów zarówno każdy obiekt COM, jak 
i wszystkie interfejsy muszą zostać zare- 
jestrowane w systemie operacyjnym, za 
pomocą jednoznacznego 128-bitowego 
numeru identyfikacyjnego GUID (Gene- 
ral Unique Identifier). Dopiero po takiej 
rejestracji pozostałe moduły mogą się 
odwoływać do nowych składników sy- 
stemu operacyjnego. Siła COM tkwi 
w tym, że nowe interfejsy rejestrować 
można niezależnie od  korzystają- 


cych z nich modułów (klientów). Każdy $> 169 


Słowniczek 


Active Desktop — internetowo „ak- 
tywny” Pulpit (będący specyficzną 
przeglądarką WWW); możliwe jest 
umieszczanie na nim nie tylko ikon 
reprezentujących aplikacje, ale także 
obiektów ActiveX i stron WWW. Idea 
ta zostanie urzeczywistniona w /nter- 
net Explorerze 4.0 

Active Platform — zestaw technologii 
umożliwiających tworzenie aplikacji 


sieciowych przy użyciu popularnych 
narzędzi programistycznych 

Active Scripting — technika umożli- 
wiająca umieszczanie na stronach 
WWW wykonywalnych skryptów na- 


pisanych w języku Visual Basic 
i JScript — microsoftowej implemen- 
tacji języka JavaScript 

Active Server — koncepcja bazująca 
na Internet Information Server 3.0, 
który udostępnia nie tylko statyczne 


i dynamiczne strony HTML, ale także 
jest serwerem aplikacji. Pozwala to na 
uruchamianie przez zdalnych użyt- 
kowników programów na serwerze 
ActiveX — pojęcie zbiorcze dla szere- 
gu technologii, takich jak ActiveX 
Controls, ActiveX Documents i Active 
Scripting, stanowiących swoistą ba- 
zę dla Active Desktop 

ActiveX Conferencing — umożliwia 
wielu użytkownikom jednoczesny do- 
stęp do dokumentów przez Internet. 
Przykładem zastosowania tej techniki 
jest Microsoft NetMeeting 

ActiveX Documents — mechanizm 
pozwalający na modyfikację doku- 
mentów poza środowiskiem ich ma- 
cierzystych aplikacji; dzięki tej tech- 
nice można np. edytować arkusz 
Excela bezpośrednio w przeglądar- 
ce WWW 


Czerwiec 6/97 


U — 


a 2 INTERNET KEEENEEZENZNNNNNNENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN 
| Technologie 
interfejs można także w dowolnej 


chwili wzbogacić nowymi elementami, 
bez konieczności modyfikowania współ- 
pracujących z nim modułów. 

Gdy programista chce poszerzyć właś- 
ciwości już istniejącego obiektu COM, 
dodaje do niego nowy zestaw funkcji (in- 
terfejs). O ich dostępności inne moduły 
mogą się dowiedzieć za pośrednictwem 
metody IUnknown/IQuerylnterface. Do- 
danie nowego interfejsu (lub rozszerzenie 
istniejącego) nie wpływa na współpracę 
innych modułów z tym obiektem. 


Konkurent: Java 

Niektórzy mówią, że Microsoft stworzył 
ActiveX po to, aby przeciwstawić go wy- 
wołanej przez Sun i Netscape euforii Ja- 
vy. W rzeczywistości jednak porównanie 
takie nie jest proste. Przede wszystkim, 
ActiveX i Javy wprost konfrontować ze 
sobą nie można. ActiveX to szkielet pew- 
nej technologii, Java natomiast jest języ- 
kiem programowania, zbiorem funkcji 
API i koncepcją systemu operacyjnego, 
bazującego na maszynie wirtualnej, nieza- 
leżnej od systemu operacyjnego. 

Można natomiast porównywać ze sobą 
kontrolki ActiveX oraz aplety Javy. Jed- 
nym z ich zadań jest ożywienie statycz- 
nych stron HTML i rozszerzenie możli- 
wości WWW. Wystarczy obejrzeć dostęp- 
ne w Internecie strony, aby przekonać się 
do ich nowej, pełnej życia formy. Wszyst- 
ko to można stosunkowo prosto zapro- 
gramować w Javie i uruchamiać niezależ- 
nie od używanego systemu operacyjnego. 

Aplety Javy nie są programami wyko- 
nywalnymi, to znaczy, że procesor nie jest 
w stanie ich tak po prostu uruchomić. Za- 
wierają one jedynie specjalny kod pośre- 
dni, zbiór rozkazów zrozumiałych tylko 
dla tzw. wirtualnej maszyny Javy (JVM - 
Java Virtual Machine), która jest elemen- 
tem przeglądarki WWW. Wirtualna ma- 
szyna Javy jest swoistym interfejsem po- 
między apletem, a systemem operacyj- 
nym. Aplet „widzi” ją zawsze tak samo, 
niezależnie od systemu operacyjnego, na 
którym uruchomiona jest przeglądarka 
WWW. JVM zajmuje się natomiast tłu- 
maczeniem kolejnych rozkazów apletu na 
kod zrozumiały dla procesora. Aby dzia- 
łać szybciej, aplety bywają często prze- 
kształcane przez specjalne kompilatory 
(Just-in-Time) bezpośrednio na kod ma- 
szynowy określonego procesora. 

Aplety uchodzą za bezpieczne, ponie- 
waż w trakcie kompilacji (przekształcania 
kodu źródłowego na binarny), a także uru- 
chomienia cały szereg zabezpieczeń kon- 
troluje, aby nie wykonały one żadnych 
niedozwolonych operacji (np. modyfika- 
cji na dysku użytkownika). Aplet Javy 


1 Serwer 


| ś 

RE 1- | © Netscape Navigator | © IIS 30iNT 40 

ka EJ '-| © MSIE 3Olub późniejszy _ ( CERNHTTPD 
+ | © imapeegądaka | | © immysewer 

do pg 


| [7_ Nie pokazuj tego okienka w przyszłości 


Visual Basic 5 Gontrol 
EEE Creation Edition: 
Jam | tworzenie elementów 
>| sterujących ActiveX staje 
FuserGontrsh Lseória || SiĘ dziecinnie proste. 


Alphabetic | Categorized | 


Komputerowe asystenty 
pomogą użytkownikom, 
którzy nie dysponują 
wiedzą programistyczną 


[| s+8000000F 
1 - Opaque 


(Name) 
Returns the name usediin code to 
identify an object. 


załadowany z Sieci praktycznie nie może 
ani uzyskać dostępu do plików na lokal- 
nym dysku, ani uruchomić innych progra- 
mów. Wynika to z faktu, że JVM zgodna 
ze specyfikacją nie dysponuje funkcjami 
dostępu do dysków. Co prawda znane są 
przykłady niebezpiecznych apletów, jed- 
nak do ich stworzenia potrzebna jest grun- 
towna znajomość mechanizmów bezpie- 
czeństwa wykorzystywanych przez JVM. 

W przypadku kontrolek ActiveX rzecz 
wygląda inaczej. Z punktu widzenia 
„Surfera” realizują one te same zadania 
(i często wyglądają podobnie), jednak od 
apletów Javy różnią się zasadniczo. Acti- 
veX Controls wywodzą się z 16-bito- 
wych VBX Controls — samodzielnych, 
pełniących bardzo różne funkcje „kloc- 
ków”, z których buduje się aplikacje 
(standardowe okienka dialogowe, ramki 
wyświetlające obrazki itp). Moduły 
VBX pojawiły się w 1991 r. wraz z języ- 
kiem Visual Basic 1.0. Wprowadzenie 
Accessa 2.0 i Visual Basica 4.0 spowodo- 
wało zastąpienie ich przez OCX Con- 
trols. Aby podkreślić fakt, że współpra- 
cują one nie tylko z Visual Basicem, ale 
praktycznie z każdą inną aplikacją Win- 
dows (wykorzystując do tego celu me- 
chanizm OLE), Microsoft przemianował 
je na „OLE Controls”. 

W pewnym momencie gigant z Red- 
mond zmuszony był jednak stwierdzić, że 
nie posiada niczego porównywalnego 
z wielce obiecującymi apletami Javy. 
W celu rozwiązania tego problemu posta- 
nowiono sięgnąć do tego, co w przeszło- 
ści tak dobrze się sprawdziło — do OLE 
Controls. Te jednak miały jedną wadę — 
były o wiele za duże na to, by przy liniach 
o małej przepustowości dostatecznie szyb- 
ko migrować w Internecie. 

Co więc zrobiono? Z klasycznych mo- 
dułów OLE usunięto wszelki zbędny ba- 
last głównie w postaci niepotrzebnych 
(rzadko używanych) interfejsów i Acti- 
veX Controls były gotowe. Obiekt 


ActiveX musi dysponować jedynie 
interfejsem IUnknown i potrafić się zare- 
jestrować. Cała reszta to swego rodzaju 
„miniprogram”, który zapisany w posta- 
ci plików .OCX spotkać można częs- 
to w „okienkowych” podkatalogach 
SYSTEM lub OCCACHE. Ostatnio 
wszystkie obiekty OLE ewoluują w stro- 
nę ActiveX Controls — każdy element ste- 
rujący OLE/OCX jest z definicji elemen- 
tem ActiveX, lecz odwrotna relacja nie 
zawsze jest prawdziwa. 

ActiveX Controls mogą robić to wszyst- 
ko, co są w stanie zrobić programy wyko- 
nywalne: sięgać do plików zapisanych na 
dysku użytkownika, wywoływać funkcje 
API czy tworzyć połączenia internetowe. 
Bez zmiany kodu z tych samych kontrolek 
ActiveX można budować zarówno całe 
aplikacje, jak i wzbogacać nimi strony 
WWW. Co więcej, technologia ActiveX 
pozwala uruchomić program nie tylko na 
maszynie użytkownika (klienta), ale także 
na serwerze. Działające na różnych kom- 
puterach moduły mogą się ze sobą porozu- 
miewać, wymieniać dane itd. Można sobie 
zatem wyobrazić coś na wzór np. serwera 
MS Office, z którego odczytujemy stronę 
WWW zawierającą kontrolkę ActiveX, de 
facto będącą edytorem tekstu MS Word. 
Pozwala to na edycję dokumentów bezpo- 
średnio w przeglądarce WWW, bez ko- 
nieczności instalowania całego pakietu 
biurowego. Komunikacja pomiędzy ser- 
werem a klientem odbywa się przy wyko- 
rzystaniu modelu DCOM. 

Gdy element ActiveX zostanie odczy- 
tany wraz ze stroną WWW, ma — w prze- 
ciwieństwie do apletu Javy — pełny dostęp 
do zasobów lokalnego komputera. Wła- 
śnie bezpieczeństwo jest podstawową 
różnicą pomiędzy apletem, a elementem 
ActiveX. Obydwa mogą zrobić wiele, 
z tym tylko, że aplet praktycznie nie mo- 
że zrobić nic złego. 

By jednak zaoferować użytkownikom 


choćby minimalny stopień bezpieczeństwa $> 1; 


169 


Ąs <= 
R 7 


Technologie 


Niebezpieczeństwa ze strony ActiveX 


Problemy z bezpieczeństwem kontro- 
lek ActiveX i ogólnie Internet Explore- 
ra zgłaszane byty już od dawna. Mi- 
crosoft uparcie odpowiadał jednak 
dyplomatycznym „być może jest to 
niebezpieczne, ale pokażcie nam ja- 
kiś udokumentowany przypadek tego 
typu”. W końcu jednak stało się. 

Pod koniec stycznia br. w progra- 
mie „PlusMinus” niemieckiej telewizji 
publicznej MDR można było zobaczyć 
prezentację hamburskiej grupy hac- 
kerów znanej pod nazwą Chaos Com- 
puter Club (hitp://berlin.ccc.de/). Po- 
kazali oni stworzony przez siebie 
obiekt ActiveX, za pomocą której do- 
konali przelewu z jednego konta ban- 
kowego na drugie bez znajomości 
niezbędnego przy tego typu opera- 
cjach tajnego numeru PIN (Personal 
Identification Number). Ich produkt 
„działa” wykorzystując popularną 
w Niemczech aplikację do za- 
rządzania finansami osobisty- 

mi Quicken firmy Intuit. Obiekt 

dokonuje modyfikacji w środo- 

wisku tego programu, które po- 

wodują, że przy następnym (po 

odczytaniu i uruchomieniu 

kontrolki ActiveX) podłączeniu użyt- 
kownika do sieci bankowej, automa- 
tycznie dokonywany jest przelew. Opi- 
sywana kontrolka nie posiada podpi- 
su elektronicznego, w związku z czym 
użytkownik musi zgodzić się na zała- 
dowanie jej z Sieci. Jednak nieuwaga 
nieświadomego zagrożenia użytkow- 
nika (i wyłączenie w Internet Explore- 
rze pytań o zezwolenie na załadowa- 
nie kontrolki) mogą spowodować jed- 
norazowe jej odczytanie i zainstalowa- 
nie w systemie, co w przyszłości po- 
wodować będzie straty finansowe. 
Oczywiście ta konkretna kontrolka 


Microsoft wprowadził technologię Au- 
thenticode. Programiści tworzący kontrol- 
ki muszą zaopatrzyć się w organizacji reje- 
strującej — amerykańskiej firmie VeriSign — 
w specjalny podpis elektroniczny (sygnatu- 
rę) w postaci fragmentu kodu dołączonego 
do ich produktu, który kwalifikuje go jako 
godny zaufania. Zwracając się o tego typu 
sygnaturę podpisują oni swoiste zapewnie- 
nie, że ich dzieło nie jest niebezpieczne dla 
komputera użytkownika. Przy odczytywa- 
niu strony WWW zawierającej kontrolkę 
można na podstawie takiej sygnatury zde- 
cydować, czy decydujemy się na ładowanie 
i uruchomienie danego elementu ActiveX, 
czy też nie. Metoda ta gwarantuje jednak 
tylko to, że odczytywana kontrolka jest au- 
torstwa danej firmy, w żaden sposób nie za- 
pewnia jednak, że element jest bezpieczny. 
Prawdopodobieństwo by programista wi- 
rusów (lub innych szkodliwych progra- 
mów) zarejestrował „niszczycielską” kon- 
trolkę jest co prawda niewielkie, ale zawsze 


170 


stanowi zagrożenie „tylko” dla ponad 
9 milionów użytkowników systemu 
Quicken, ale ukazuje niebezpieczeń- 
stwa jakie może spowodować nie- 
świadome korzystanie z technologii 
ActiveX. 

Innym przykładem zagrożenia czy- 
hającego ze strony technologii Acti- 
veX jest dostępny dla wszystkich 
użytkowników Sieci Exploder. Kon- 
trolka ta dostępna jest pod adre- 
sem hittp://www.halcyon.com/mclain/ 
ActiveX/, a jej autorem jest Fred Mc- 
Lain. załadowanie strony zawierają- 
cej ten element powoduje, że jeśli 
w ciągu 10 sekund użytkownik nie 
kliknie go myszką, nastąpi zamknię- 
cie systemu Windows (bez pytania 


o potwierdzenie). Co 
szczególnie ciekawe — 
Exploder początkowo 
posiadał sygnaturę firmy VeriSign, co 
powodowało, że mógł on być trakto- 
wany przez użytkowników jako 
„godny zaufania”. Ponieważ jednak 
został stworzony jako demonstracja 
„niebezpiecznego” działania kontro- 
lek VeriSign nakazał autorowi usunię- 
cie z niej elektronicznego podpisu, 
dającego pozory bezpieczeństwa. 
Kogo nie przekonują zacytowane 
tu przykłady niech spróbuje odczy- 
tać stronę khitp://www.thur.de/home/ 
steffen/rename.html. Zamieszczona 
na niej kontrolka ActiveX powoduje 
przeniesienie zawartości (DOS-owa 


istnieje. Bezpieczeństwo elementów Acti- 
veX opiera się zatem wyłącznie na zaufaniu 
użytkownika do ich producenta, a nie na 
ich specyficznej budowie. Microsoft zapo- 
wiada zainicjowanie kampanii informacyj- 
nej, której celem jest uświadomienie użyt- 
kownikom zasad funkcjonowania kontro- 
lek ActiveX umieszczanych na stronach 
WWW 1 wynikających z tego potencjal- 
nych zagrożeń. Ponieważ jednak coraz wię- 
cej organizacji (np. US Navy) decyduje się 
przyjąć MS Internet Explorera jako domy- 
ślną przeglądarkę WWW, sprawy związa- 
ne z zapewnieniem bezpieczeństwa stają się 
bardzo pilne. 


Projektowanie elementów 
aktywnych 

Obiekty ActiveX tworzyć można przy po- 
mocy Visual C++, Visual J+ + oraz, od 
niedawna, z pomocą specjalnej wersji 
(Control Creation Edition) Visual Basica 
5.0, którą można np. bezpłatnie ściągnąć 


komenda MOVE) katalogu C:1WIN95 
do katalogu C:'WINDWS.ACTIVEX. 
Ze względu na szczególne właściwo- 
ści niektórych plików systemowych 
(unmovable) odtworzenie stanu pier- 
wotnego (poprzez przeniesienie ww. 
katalogu na swoje miejsce) nie jest 
możliwe. System Windows 95 trzeba 
będzie ponownie zainstalować. 

Analizując sposób dziatania obiek- 
tów ActiveX można stwierdzić, że ze 
względu na praktycznie nieograniczo- 
ne możliwości mogą stanowić poten- 
cjalne zagrożenie dla użytkowników 
komputerów. Pamiętać jednak należy 
o koncepcji komputerów sieciowych 
i o korzystaniu z komercyjnych aplika- 
cji przez Internet. Wszystko to wyma- 
ga pelnego dostępu oprogramowania 
sieciowego do zasobów lokalnego 
komputera użytkownika. Być może 
zatem przyszłość ActiveX opiera się 
na sukcesie rozpoczętej przez Micro- 
soft kampanii informacyjnej, której ce- 
lem jest uświadomienie użytkowni- 
kom potencjalnych niebezpieczeństw 
wynikających z korzystania z obiek- 
tów ActiveX niewiadomego pocho- 
dzenia. Jeśli uda się wpoić użytkowni- 
kom myśl Corneliusa Willisa (jednego 
z menedżerów Microsoftu) „Nie bierz 
cukierków od nieznajomych”, w naj- 
bliższej przyszłtości technologia ta mo- 
że okazać się jedną z tych, które zre- 
wolucjonizują Internet. 

W Sieci znaleźć można jeszcze wie- 
le przykładów kontrolek ActiveX. Za- 
skakują swoją widowiskowością, ak- 
tywnością i wszechstronnymi możli- 
wościami. Nastrój euforii psuje jednak 
świadomość, że mogą one zrobić z na- 
szym komputerem wszystko. Wszyst- 
ko co dobre, ale także wszystko co zie. 
I to właściwie bez naszej wiedzy. 


z Internetu. Każdy kto zna Visual Basic na 
choćby elementarnym poziomie, może 
teraz w prosty sposób stworzyć własny 
obiekt ActiveX. 

Sposób programowania jest następują- 
cy: uruchamiamy Visual Basic 5.0 CCE 
i tworzymy interfejs graficzny (okienko) 
naszego elementu ActiveX Control (o ile 
oczywiście jest ono w ogóle potrzebne). 
Następnie w procedurach obsługi zda- 
rzeń przypisanych do poszczególnych 
elementów tego interfejsu opisujemy, jak 
nasza kontrolka ma się zachowywać, gdy 
użytkownik na przykład kliknie przycisk. 
Gdy program w Basicu jest skończony, 
przekształcamy go w plik .OCX i nasz 
obiekt ActiveX jest gotów. Nie jest on 
jednak kompilowany do postaci kodu bi- 
narnego, lecz swego rodzaju kodu pośre- 
dniego, który przeglądarka WWW potra- 
fi interpretować. 

ActiveX Control trzeba jeszcze w od- 
powiedni sposób umieścić w dokumencie 


Czerwiec 6/97 


INTERNET KREEEKEZNNENNNNNNNNNNNNNNNNNNZZNZZZNNENNA 


> 173 


SĘ 
NY 


| Technologie 


HTML. Można tego dokonać np. z po- 
mocą programu ControlPad Microsoftu, 
który jest bezpłatnie dostępny m.in. w In- 
ternecie. ControlPad nie tylko wstawia 
do dokumentu HTML niezbędny, wielo- 
cyfrowy numer identyfikacyjny kontrolki 


F$ ActiveX Control Pad - [Page1] 
/S]Ele Edt View Tool Window Help 
NZEIEJEBEAJZE 


z|5|5|=| S| ej 


następnej wersji Internet Explorera (4.0); 
wiadomo też, że pojawią się edycje tej prze- 
glądarki WWW dla wielu innych platform. 
Tak więc programiści będą tworzyć 
w Visual Basicu aplikacje, które bez ponow- 
nego kompilowania będą działać bezbłędnie 
na innych platformach, takich 
jak Macintosh, Unix lub nawet 


kHEAD> 
I<TITLE>New Page /TITLE> 
|<HHEAD> 
BODY> 


KOBJECT ID="ActiveMovie1" WIDTH=267 HEIGHT=73 
CLASSID="CLSID:05589FA1-C356-11CE-BF01-00AA0055595A"> 
<PARAM NAME="_ExtenD€" VALUE="7038'> 
<PARAM NAME="_ExtentY"" VALUE="1931"> 
<PARAM NAME="ShowPositionControls'" VALUE="-1"> 
<PARAM NAME="AutoStart" VALUE="-1"> 
|<OBJECT> 


OBJECT ID="ActiveXPlugin1" WIDTH=148 HEIGHT=115 
CLASSID="CLSID:06DD38D3-0187-11CF-A80D-00C04FD74AD8"> 
<PARAM NAME="_ExtenD€" VALUE="3916"> 
<PARAM NAME="_ExtentY"" VALUE="3043"> 
|<OBJECT> 


KOBJECT ID=" " WIDTH=300 HEIGHT=151 
CLASSID="CLSID: EABZZACI. 30C1-11CF-A7EB-0000CO5BAEOB"> 
50" 


<PARAM NAME="AlignLeft" VALUE="0"> 
|<FOBJECT> 


KIBODY> 
Sta] (UÓrsoomoni.. | (żyWnTak | gzNetscape -1..| XEMictosot EX. || 3$ ActiveX C... 


zl 
Mg Protoinpact..| |SRŁ Li =ZE7G0 TŻ 


aj dużych systemach mainframe. 

No właśnie — będą. W tej 
chwili _ obiekty ActiveX 
w odróżnieniu od apletów Ja- 
vy i języka HTML są nieprze- 
nośne. Jeśli chcemy stworzyć 
stronę wykorzystującą kon- 
trolki ActiveX i jednocześnie 
zagwarantować jednakowe jej 
działanie w większości syste- 
mów operacyjnych, musimy 
włożyć znacznie więcej pracy 
niż w przypadku Javy. Aplety 


ControlPad: za pośrednictwem tego na- 
rzędzia każdy użytkownik może bez trudu 
whudować w stronę HTML stworzony 
przez siebie element ActiveX 


(CLASSID) i odpowiedni znacznik 
<OBJECT>, lecz oferuje także możli- 
wość powiązania zdarzeń generowanych 
przez element ActiveX z umieszczonymi 
na tej stronie skryptami (napisanymi na 
przykład w języku JScript). 

Visual Basic 5.0 CCE dysponuje dwoma 
atutami: jest bezpłatny, a utworzone przy 
jego użyciu ActiveX Controls istnieją 
w formie kodu pośredniego — dokładnie 
tak jak aplety Javy. Wykonywane są z po- 
mocą specjalnego modułu, określanego ja- 
ko „wirtualna maszyna Visual Basica” 
(VBVM — Visual Basic Virtual Machine). 
Na wszystkich udostępniających go syste- 
mach operacyjnych można wykonywać 
utworzone w Visual Basicu elementy kon- 
trolne ActiveX. Nie jest już tajemnicą, że 
VBVM będzie stałym składnikiem 


działają w środowisku wirtual- 
nej maszyny Javy, kontrolki ActiveX na- 
tomiast wykonują się wprost w środowi- 
sku systemu operacyjnego. Są one co 
prawda dość specyficznymi programami, 
ale przygotowanymi do pracy (skompilo- 
wanymi) dla konkretnego typu procesora 
i korzystającymi ze standardowych funkcji 
32-bitowego środowiska Windows. Dlate- 
go właśnie koniecznym byłoby napisanie 
kilku wersji tego samego elementu Acti- 
veX dla różnych platform i umieszczenie 
ich (ze względu na sposób w jaki się tego 
dokonuje) na oddzielnych, dedykowa- 
nych stronach HTML. Jedynym sposo- 
bem stworzenia przenośnego ActiveX jest 
napisanie go w języku Java. Tylko po co 
pisać potencjalnie niebezpiecznego Acti- 
veX-a skoro przy pomocy tego samego ję- 
zyka i tych samych narzędzi można stwo- 
rzyć znacznie bezpieczniejszy aplet? 
Znając jednak konsekwencję z jaką gi- 
gant z Redmond wprowadza nowe stan- 
dardy powstaje pasjonujące pytanie: kto 
wygra ten wyścig — ActiveX Controls czy 


INTERNET KEEEZEZZNNNZNNNNNNNNNNNNNNNZZZZNNNEA 


aplety Javy? Microsoft wcale Javy nie 
odrzuca — wprost przeciwnie, od niedaw- 
na Explorer oferuje bardzo szybką wirtu- 
alną maszynę Javy (JVM), która ma 
wszelkie szanse zostać „okienkowym” 
standardem. Trzeba jednak pamiętać, że 
ograniczenia, jakie posiadają aplety Javy 
zapewniają wprawdzie wysoki poziom 
bezpieczeństwa, ale znacząco zawężają 
zakres ich zastosowania. Technologia Ac- 
tiveX daje znacznie szersze możliwości 
i jest na tyle interesująca, że twórcy Javy 
już teraz zastanawiają się nad wprowa- 
dzeniem tzw. sygnowanych apletów, o ta- 
kich samych cechach jak ActiveX Con- 
trols. Dlatego pytanie brzmi nie „Java 
czy ActiveX”, a raczej „model Microsoftu 
czy też model firm Sun i Netscape”. 
oprac. Piotr Wyrzykowski, 
Wojciech Wrzaskała (pm) 


Na płycie CHIP-CD 6/97 w opcji 


Know-how |ActiveX znaleźć można Visual 
Basic 5.0 Control Creation Edition oraz 
ActiveX Control Pad 1.0. Dokumentację 
dotyczącą tych narzędzi i dodatkowe 
informacje na temat technologii ActiveX 
znajdują się także na płycie CHIP-CD 1/97 
w opcji Software |Test software. 


0 


ActiveX SDK: 

http://www .microsoft.com/ 
msdownload/activex.htm 

Visual Basic 5.0 CCE: 

http://www .microsoft.com/ 
vbasic/controls/ 

Wszystko o ActiveX: 
http://www.microsoft.com/activex/ 


ActiveX w internecie 


ActiveX Plug-in: 
http://www.ncompasslabs.com/ 
scriptactive/ 

Przegląd ActiveX Controls: 
http://www.techweb.com/ 
activexpress/ 


[9 moro 


HEZWKT TTAT Ta idiyać tot i kinie 
zac JAG wem. rołoe FL JUSH SUB | 
Piużntła pO ZHU Lrstyła ZES zem. | 
| LINJI BELE I 


HREF FALA 


[3 NEK 


MULTIMEDIA viSIORK 


Blurz: hunzlowya: 0Z-E7] Waranawm 
ui. Kansztrukrtzenka A pak. 1óri 


zel AZAASFI de dów, Zdj, ZZ 

beliuk 40-TZ-FI do Ew ZHĄ ZZA 
ZTagruncurrry wr geiu. DEI 1 T.OHI. 
a-zreull: 


UsRakcta: Gaerier 22.5 Irma. 
Lkilinbalcz Luaier [GLIN 
UŚlakyucz Śpyrtątą rT3 H span w 
UARakówki Bgórtstar XA.6 zwi w. 
LizHrbai = Wrridrortza A FUMLEM 
Fnihte 14.4 wewn wikx: PR 

śnarta 14.4 rewn_ wołoc FL 

PALI JG 2Fwrl sosce FL 

Fina 13 Karęaaa wy ŚWI FU 
FLCIM PA.A.FPTaliA. 

TOMI 32.6 wranFL 

FOCHA ŻZA rena [O 

FLCL Czrretar 12.2 wrdżc Fl 
ZOOM Cumsżr 34.5240 walać PL 
PLLL Like Zd. 2HL.H zewn. vpórz 
PKM Fig SfĘA EDA 
FyGF_Oronl FA A zam Wóce 


1122,36 8 1EM zi 
TNZAJ d ZUA d 
EERTEMI IL] 
STŁA + RZÓ A 
EMdnH IIEGn 
15 5d rl irllzt 
ZAL i 2303 


za 


TLANRNDEŁI A £ F 
IWAGA HI Klisarie, 

AML A bzża | | | 

ZNA zk ZAWSZE dzwon 


THA r AżDx+ HO RAS. AKT ADEWNIĆ SIĘ. 
aEEAG xl SJEzł 
46214 ziuś. Gzy GĘTA w omoszenia 
SERRA AEMxk 
GIG,SOJŁ GBI i jest aktualna frwykla 
EU fa. xl IE zi. MAKYGZNA GENA JES 
KALAJIF d ISl5 al 

ń uż BIŻSZA. 


ATAK »| 105 A 


PE PROT SE 


siak Podr 


iNLeT N e t db 


JB ACE Wini kiaad zai 


SKANEIY „w 


Puridsk. main sn Labor LUKI irzczny, kolnij ZTEGO zt 
KEEL Taeiiń Soni CTIĘ AMĘCZAY, AN) TAJ * 
Purisk Farajan Fzge Gazy |(oikowy 22] SDE,ED 3 
KEżrk Pręqa c Pipe Cubar |rakkowy, kołorj Ehh 57 rt 
PAzd gk Igczejan SD I I* (erze, kzkn| SML IDA 
Mintrk Porzgan SDD I H fałazkć, kalarj riżiiR Asów 
PRkd gi Iucajan SD ULA" zzłęgki kuybzih IMG [20 3 
Petek Fraqar 300 I EF 4zkski, Kołary JEAN 5 7ul sk 
PAzd gk Igzajgn TIE UE" |płzgki kukgij z%yLIId 2703 
Pietrek Fazyqun LEDO 52 Pro (purżi, kałorj 4TALIR 74 ati (F 


rTRl 

3303 
gt 
ili 
AMI 


173 


s 22 EM EICFATWE HI 


JavaScript — część 2 


śr 


z--.jT 
FEB uzpól 


Liczenie w pamięci nie jest mocną stroną wielu osob. 
Bez większego problemu można jednak na stronie 
WWW... stworzyć prosty kalkulator. W tej części 
warsztatu poświęconego skryptowi Java zobaczymy, 
jak dobrze uzupełniają się JavaScript i HTML. 


pierwszej części warsztatu Java- 

Script (CHIP 5/97) pokazaliśmy, jak 
wstawić skrypt Javy do dokumentu HTML. 
Nauczyliśmy się również, w jaki sposób przy 
pomocy metody document.write() wyświe- 
tlić tekst na stronie WWW oraz jak posłużyć 
się obiektem Date(), aby umieścić na stronie 
bieżącą datę i czas systemowy naszego kom- 
putera. Dziś ciąg dalszy odpowiedzi na nie- 
które pytania, na przykład: 

W jaki sposób wyświetlić rysunki? Moż- 
na tego dokonać przy pomocy metody 
write(), która rozpoznaje i interpretuje ety- 
kiety HTML. Wystarczy podać znaną z ję- 
zyka HTML etykietę określającą rysunek: 
Document.write(„img src= 
»rysunek.gif"); 

Ponadto można wykorzystywać wszyst- 
kie etykiety służące do formatowania 
i definiowania tekstu lub grafiki. 

Jaka jest różnica pomiędzy write() 

i writeln()? Obie metody wyświetlają 


174 


tekst w taki sam sposób. Różnica polega 
na tym, że writeln() dodaje do tekstu znak 
końca linii. W przypadku tekstu niesfor- 
matowanego znak ten jest ignorowany 
przez przeglądarkę, jeśli jednak jest on 
poprzedzony etykietą <pre>, przeglą- 
darka potraktuje go jako rozkaz rozpo- 
częcia nowego wiersza. 

Co zrobić z przeglądarkami, które nie ob- 
sługują JavaScript? Niestety, do tekstu 
pierwszej części niniejszego cyklu wkradł się 
błąd. Użycie mylnie podanej sekwencji 
<!....> nie rozwiązuje tego problemu. 
W celu ukrycia kodu JavaScript przed prze- 
glądarkami, które go nie obsługują, należy 
oznaczyć cały skrypt jako komentarz 
HTML. Blok komentarza otwiera etykieta: 
<!—komentarz, 
zaś zamyka go linia: 

—>. 

Znacznie więcej możliwości w tym za- 

kresie oferuje JavaScript. Interesującym 


Workshop w skrócie 


CHIP 5/97: podstawy JavaScript, 
wyświetlanie tekstu na stronie 
WWW, funkcja daty 

CHIP 6/97: funkcje, zmienne, 
formularze, funkcja eval() 

CHIP 7/97: obliczenia naukowe 
z wykorzystaniem obiektu math 
CHIP 8/97: praca z ramkami 
CHIP 9/97: wykorzystanie cookies, 
rozważania nad przyszłością 
JavaScript 


przykładem jest wbudowany w stronę 
WWW kalkulator, który wykonuje ope- 
racje na wprowadzanych liczbach. Poka- 
żemy, jak zaprogramować prosty kalkula- 
tor, z którego będzie mógł skorzystać 
każdy odwiedzający naszą stronę gość. 


Najpierw formularz HTML 
Autorzy stron WWW używają zwykle for- 
mularzy po to, by pobrać dane od użyt- 
kownika, a następnie przesłać je do serwe- 
ra, gdzie zostaną przetworzone przy uży- 
ciu specjalnych programów. Dla przecięt- 
nego internauty formularze te wydają się 
bezużyteczne, ponieważ HTML nie posia- 
da żadnych wbudowanych funkcji do ob- 
róbki danych, a niewiele osób ma w domu 
własny serwer internetowy. 

Kalkulator z polami do wpisywania 
wyrażenia arytmetycznego i wyświetlania 
wyników oraz przyciskiem „Oblicz” 
stworzymy na bazie formularza (patrz 
ramka „Krótki opis formularzy HTML"). 
Wartość wprowadzonego równania ma- 
tematycznego obliczy funkcja eval() języ- 
ka JavaScript. 

Działanie programu jest następujące: 
użytkownik wpisuje w polu wejściowym 
wyrażenie typu „3 * (43 + 2)”. Po kliknię- 
ciu myszką na przycisku „Oblicz” w polu 
wynikowym powinna pojawić się wartość 
„135. Za chwilę dowiemy się jak to działa. 


Metoda eval() 

Oferowana przez JavaScript metoda eval() 
oblicza wartość przesłanego do niej teksto- 
wego wyrażenia matematycznego, na przy- 
kład „3 * (43 + 2)”. Przypomnijmy z pierw- 
szej części: metoda jest funkcją przypisaną 
do określonego obiektu. W przypadku 
eval() wygląda to trochę inaczej — można ją 
określić jako metodę obiektu „aplikacja”, 
czyli po prostu przeglądarki WWW. 

Aby przekazać funkcji eval() zawartość 
pola wejściowego, należy umieścić w na- 
wiasie jego nazwę. Nie wystarczy jednak 
zapis: eval(Wyrażenie). Trzeba jeszcze — 
zgodnie z zasadami języka obiektowego — 
określić, do jakiego nadrzędnego obiektu 
należy pole „Wyrażenie”. W tym przy- 
padku należy więc podać dodatkowo na- 
zwę formularza „Kalkulator”. Przekaza- 


Czerwiec 6/97 


SYZ 


EINIERKNEHJ 
JavaScript — część 2 


Mianem formularza określa się ob- 
szar strony WWW, na którym znajdu- 
ją się pola do wpisywania tekstu i/lub 
przyciski, pozwalające użytkowniko- 
wi na wprowadzanie danych. 
Etykieta <form> 

Etykiety <form> i </form> oznacza- 
ją odpowiednio początek i koniec for- 
mularza. Jeżeli na stronie znajduje 
się kilka formularzy, należy każdemu 
z nich nadać nazwę za pomocą wta- 
ściwości name. 

Etykieta <input> 

<input> pozwala definiować pola do 
wprowadzania tekstu i przyciski 
w formularzu. Do najważniejszych 
właściwości etykiety <input> należą 
type, name, value i size. 
Właściwość <type> 

Type określa rodzaj pola formularza. 
Dla pola pozwalającego wprowadzić 
jedną linię tekstu należy mu nadać 
wartość „text”. Jeśli type nadamy war- 
tość „checkbox”, wówczas utworzone 
zostanie pole kontrolne, które będzie 
można zaznaczać i odznaczać klika- 
jąc na nim myszką. Z kolei wartość 
„button” powoduje stworzenie przyci- 
sku, z którym można powiązać okre- 


|< Netscape - [JavaScript dla każdego] 
File Edit View Go Bookmarks Opticns Directory Window Help 


=->|aj zj eje|zjajAj »| 


ślone wydarzenie. Możliwe są też inne 
wartości type. Kompletna lista znajdu- 
je się na serwerze WWW CHIP-a. 
Właściwość name przypisuje polu 
nazwę, za pośrednictwem której 
można odwoływać się do tego pola. 
Właściwość value wstawia do pola ty- 
pu text predefiniowany tekst. Jeśli po- 
le jest typu button, wówczas value 
określa napis na przycisku. Właści- 
wość size definiuje szerokość pola ty- 
pu text. 

Pole mieszczące 20 znaków i noszą- 
ce nazwę „Wyrażenie” należy zdefi- 
niować w następujący sposób: 


<input type="text" name= 
»Wyrażenie” size=20> 

Przycisk z napisem „Oblicz” uzysku- 
je się wpisując: 

<input type="button” name= 
"»blabla” value="Oblicz"> 
Szerokość przycisku zależna jest od 
długości napisu. Właściwość size nie 
ma w tym przypadku żadnego zna- 
czenia. Formularz symulujący prosty 
kalkulator można uzyskać w następu- 
jący sposób: 


Location: file:///CIAT om/kalkulator.hlml 


whats New? | what's Cool? Destinałions | _NetSearch | People | Software 


Prosty kalkulator 


Wyrażenie 


Wynik 


ne metodzie eval() wyrażenia wpisanego 
w polu wejściowym formularza „Kalkula- 
tor” musi zatem mieć postać: 
eval(Kalkulator.Wyrażenie.value) 
Wynik operacji powinien pojawić się 
w polu wynikowym (Wynik). Oznacza 
to, że obliczona wartość musi być przeka- 
zana właściwości value (wartość) pola 
Wynik. Dokonuje się tego poleceniem: 
Kalkulator.Wynik.value = eval(Kal- 
kuator.Wyrażenie.value). 


Obsługa zdarzeń 
Przeliczenie zadanego wyrażenia i przekaza- 
nie jego wartości do pola wynikowego po- 
winno nastąpić po wykonaniu odpowied- 
niej czynności — w naszym przypadku po 
kliknięciu myszką na przycisku „Oblicz”. 
Do powiązania metody eval() z przyci- 
skiem wykorzystuje się tzw. program ob- 
sługi zdarzeń (event handler), który kon- 
troluje wszystkie wydarzenia zachodzące 
na stronie WWW. W zasadzie każdy 


Może się przydać: za pomocą 
formularza HTML i kilku poleceń 
JavaScript można zaprogramować 
prosty kalkulator 


obiekt posiada osobny program obsługi 
zdarzeń. Zdarzeniem jest na przykład 
kliknięcie myszką, a także pisanie lub mo- 
dyfikacja tekstu w formularzu. Zdarze- 
niem jest również załadowanie strony. 
Dzięki handlerom program napisany 
w JavaScript może reagować na określo- 
ne zdarzenia. Jeśli na przykład chcemy 
sprawdzić, czy w pewnym polu teksto- 
wym nie wprowadzono lub nie zmienio- 
no tekstu, możemy posłużyć się handle- 
rem onChange(). Kliknięcie na przycisku 
można wykryć przy pomocy onClick(). 
Zdefiniujmy uruchamiający wyliczenie 
wartości wyrażenia przycisk. Należy w tym 
celu umieścić w programie linie określają- 
ce jego wygląd oraz funkcję onClick(): 
<input type= button” 
name="blabla”" 


<form name="Kalkulator"> 
<pre> 

Wyrażenie <input type="text" 
name=”Wyrażenie” size=20> 
Wynik <input type="text" na- 
me="Wynik” size=20> 

<input type="button” name= 
»blabla” value=” Oblicz *> 

<pre> 

</form> 

Równomiernie rozłożenie poszcze- 
gólnych obiektów formularza na stro- 
nie może ułatwić etykieta <pre>. Po- 
woduje ona, że występujący po niej 
tekst traktowany jest jako tekst sfor- 
matowany. Oznacza to, że przeglą- 
darka uwzględnia spacje, tabulatory, 
puste linie i znaki końca linii. 

W sformatowanym tekście można 
posłużyć się znakami tabulacji, by 
pola wejściowe i wyjściowe umiej- 
scowione byty jedno pod drugim, 
niezależnie od długości nazw je po- 
przedzających. W linii, w której defi- 
niowany jest przycisk „Oblicz” tabu- 
lator jest pierwszym znakiem. 


value=" Oblicz ,, 
onClick="Kalkulator.Wynik.value 
= eval(Kalkulator.Wyrażenie.value)”>; 
Zdjęcie powyżej przedstawia komplet- 
ny listing kodu źródłowego strony 
WWW, który zawiera opisane elementy. 
Dziwić może tak dużo spacji w okre- 
ślonym polem value opisie przycisku 
„Oblicz”. Zostały one dodane jedynie ze 
względów kosmetycznych — dzięki nim 
przycisk ma szerokość równą szerokości 
pola tekstowego ponad nim. Liczbę spa- 
cji w nazwie trzeba dobrać doświadczal- 
nie, metodą prób i błędów. 
Własne funkcje ułatwiają 
programowanie 
W celu uczynienia struktury programu 
bardziej przejrzystą, stosuje się technikę 
programowania znaną w niemal wszyst- 
kich językach — funkcje definiowane 
przez użytkownika. Dzięki nim sekwen- 
cję instrukcji obliczających wartość moż- 
na zmieścić w jednej linii programu. 
JavaScript posiada szereg wbudowa- 
nych funkcji, nazywanych w terminologii 
języków obiektowo zorientowanych me- 
todami. Jedną z nich jest przedstawiona 
wcześniej metoda eval(), inną write(), 
która została opisana w pierwszej części 
kursu JavaScript. Programista JavaScript 
może również definiować własne funk- 
cje. Definicja ma postać: 
function nazwa_funkcji (argu- 
ment1, argument2,...) (blok poleceń); 
W nawiasie okrągłym podaje się 
(opcjonalnie) argumenty funkcji, zaś | 


177 


NS 2 EM EICFATWE HI 


JavaScript — część 2 


yje Netscape - [Source of: file://7C]/!T om/kalkulator.html] 


<html> 
<hend> 

<title>JavaScript dla każdego</title> 
</head> 


<body> 

<hi>Prosty kalkulator</hi> 
<foxm name="Kalkul avor "> 
<pre> 


Dyrażenie 
Wynik 


<input type=" 
value=" 
onClick="Kalkulator.Wynik.value = 
eval(Kalkulator .Myrażenie value] "> 


<SCRIPT LANGUAGE="J2UASCRIPT"> 
<!-- 

document .bglolor="blue" 

Fł=>> 

</SCRIPT> 


</pre> 
</£oxn> 


<fbody> 
</html> 


w nawiasie klamrowym — realizowane 
przez nią polecenia. Zgodnie z konwen- 
cją przyjętą w JavaScript, małe i wielkie 
litery w nazwie są rozróżniane. Dopusz- 
czalne są litery, cyfry oraz znak podkre- 
ślenia, przy czym nazwa musi rozpoczy- 
nać się literą. Funkcję można więc na- 
zwać „Oblicz _1”, ale nazwy „1 Oblicz” 
i „ Oblicz” są niepoprawne. 

Chcąc wykorzystać metodę eval() 
w funkcji o nazwie Oblicz(), jako argu- 
ment należy jej przekazać wartość wpisa- 
ną w polu wejściowym. W tym celu pod- 
czas definiowania funkcji określa się 
zmienną powiązaną z obiektem (patrz 
ramka „Zmienne”). Odpowiedni frag- 
ment programu ma postać: 
function Oblicz(Obiekt) 
4Obiekt.Wynik.value= 
eval(Obiekt.Wyrażenie.value) ); 

Teraz trzeba jeszcze poinformować 
program obsługi zdarzeń onClick o na- 
zwie funkcji, która zawiera pole wejścio- 
we i wynikowe — w tym przypadku jest to 
formularz „Kalkulator”: 
onClick="oblicz(Kalkulator)” 

Po kliknięciu myszką nazwa formula- 
rza (jako zmienna Obiekt) zostanie prze- 
kazana funkcji Oblicz(). Funkcja może 
wówczas przeprowadzić wszystkie wy- 
magane operacje. Pobiera ona wyrażenie 
arytmetyczne z pola wejściowego, oblicza 
jego wartość przy pomocy metody eval() 
i wyświetla wynik w polu wynikowym. 


Ostatnie pociągnięcia 
pędzla 

W ostatecznej wersji programu uwagę 
zwracają dwa szczegóły: umieszczenie 
funkcji w nagłówku strony HTML i para- 
metr this.form w wywołaniu funkcji 
Oblicz(). 

Poprawne umiejscowienie funkcji 
w tekście HTML wymaga wiedzy o tym, 
w jaki sposób przeglądarka przetwarza 
kod źródłowy. Wszystkie polecenia odczy- 


178 


Gotowy kalkulator: aby stworzyć 
formularz wystarczy kilka poleceń 
HTML. Komendy JavaScript 
onclick() i eval() przeliczają wyra- 
żenie matematyczne po kliknieciu 
myszką 


|< Netscape - [Souice ol: lilec/4/CI/! Tom/kalkulator. 


<html> 

<head> 

<title>JavaScript dla każdego</title> 
<SCRIPT LANGUAGE="JLVL5ZRIPT"> 


<!-- Ukryj JavaScrirt przed nieprzystosoranymi przeglądarxami... 
funetior Oblicz (Obiekt) ( 
Obickt.Wynik.valuc — cal (Obiekt. Wyrażenie .valuc) 
, 
// koniec obszaru "riewidocznego"” --> 
</SCRIPT> 


<flead> 


<body> 
<hl>Proztv zalkulatcr</h1> 


<form name-"Falkulator"x 
<piez 
wyrażenie <input type="cexr" name="nyratenie" s1ze=ż0><br> 
Wynik <input type="text" name="lynik" size=20><br> 
<input type="button" name="Licz" 
value=" Obli>2 " 
onClick="Chlicz (this. fozx) " 
</pre> 
</f1orm> 


</body> 
</html> 


Eleganckie rozwiązanie: funkcję 
korzystającą z metody eval() 
umieszczono w nagłówku strony HTML. 
Słowo kluczowe this przekazuje 
handlerowi onClick() wskazanie 
bieżącego obiektu (Kalkulator) 


tywane są kolejno i od razu wykonywane. 
Oznacza to, że interpreter musi znać funk- 
cję zdefiniowaną przez użytkownika za- 
nim zostanie ona wczytana. Z tego wzglę- 
du zaleca się definiować funkcje w na- 
główku strony WWW, a w każdym razie 
przed jej pierwszym wywołaniem. W prze- 
ciwnym przypadku przeglądarka wyświe- 
tli komunikat o błędzie. 

Eleganckim rozwiązaniem jest umiesz- 
czenie wykorzystującej metodę eval() 
funkcji w nagłówku strony HTML. Dzię- 
ki słowu kluczowemu this program ob- 
sługi zdarzeń onClick przekazuje infor- 
macje do obsługiwanych obiektów. 

Słowo this jest jednym z kluczowych 
słów języka JavaScript. Zawsze wskazuje 
ono na obiekt, który wywoływany jest 
przez metodę korzystającą z this. W na- 
szym przykładzie this wskazuje na formu- 
larz i z tego względu musi być połączony 
ze zmienną form: 
onClick="Oblicz(this.form)”; 
Przykład kalkulatora pokazuje nie tylko 
zastosowanie funkcji, formularzy, han- 
dlera zdarzeń onClick i metody eval(), ale 
przede wszystkim obrazuje możliwość 
wzajemnego uzupełniania się języków 
HTML i JavaScript. Dalsze przykłady 
współdziałania obu języków oraz więcej 


W JavaScript występują cztery typy 
danych: liczby, tańcuchy tekstowe, 
wartości logiczne i wartość null. 
Liczby mogą w zasadzie przyjmo- 
wać dowolne wartości. Dopuszczal- 
ne są trzy systemy notacji: 

System dziesiętny (podstawa 10) — 
powszechnie stosowane liczby cał- 
kowite bez zer na początku, na 
przyktad 726 

System ósemkowy (podstawa 8) — 
liczby catkowite z zerami na począt- 
ku, na przykład 056 

System szesnastkowy (podstawa 
16) — liczby całkowite, przed którymi 
dodaje się przedrostek Ox lub 0X, na 
przykład Ox2F lub OX2F. 

Łańcuchy tekstowe są zmiennymi 
tekstowymi. Podawane są w cudzy- 
słowie i mogą zawierać dowolne 
znaki alfanumeryczne. 

Zmienne logiczne mogą w Java- 
Script przyjmować jedną z dwóch 
wartości: „true” lub „false” 

Null daje w wyniku wartość zerową. 
Może być pustym ciągiem teksto- 


wym, takim jak „”, albo liczbą o war- 
tości O. W przypadku null nie wystę- 
puje żadna wartość, a zmienna tego 
typu nie jest definiowana. Java- 
Script zwraca wartość null, jeśli zo- 
stanie wciśnięty przycisk „Cancel”. 


Deklarować zmienne? Przed 
pierwszym odwołaniem się do 
zmiennej należy ją zadeklarować, 
czyli poinformować system o jej ist- 
nieniu. Służy temu etykieta var: 


var zmienna. 
Jednocześnie można 
zmiennej wartość, np.: 


przypisać 


var zmienna „Halo”. 

Nie trzeba podawać typu zmiennej. 
JavaScript ustali go automatycznie na 
podstawie przypisanej jej wartości. 
Deklaracja zmiennej za pomocą 
etykiety var nie jest konieczna. Sys- 
tem sam rozpozna zmienną pod- 
czas pierwszego odwołania się do 
niej. Istnieje jednak wówczas nie- 
bezpieczeństwo utraty kontroli nad 
wprowadzonymi zmiennymi. 


informacji na temat formularzy, pól tek- 
stowych i programów obsługi zdarzeń bę- 
dzie można znaleźć w kolejnej części 
warsztatu JavaScript. Pełna dokumenta- 
cja poleceń JavaScript dostępna jest także 
na serwerze Www redakcji 
(http://www.chip.pl). 

W następnym odcinku pokażemy, jak 
przy pomocy obiektu matematycznego 
można stworzyć rozbudowany kalkulator 
i umieścić go na stronie WWW. 

oprac. Tomasz Czarnecki (jp) 


[__ Uwsga — J<4Ą 


Dodatkowe informacje na temat języka 
JavaScript można znaleźć na CHIP-CD 
w dziale Software | JavaScript 


Czerwiec 6/97 


h 4 


ŁEAD I WDUW WW ZAW HE ZA 


Porady dla internautów 


MULTISTORE 


6 b 


Nie tylko WWW 


Jeśli mamy już doświadczenia w wędrówkach 

po „Światowej pajęczynie”, wiemy najlepiej, że często 
są uciążliwe, czasochłonne i kosztowne. W tym artykule 
znajdziemy obszerny zestaw porad, które sprawią, 

że nasze „surfowanie” będzie efektywniejsze, a więc 
itańsze. 


| ielu użytkowników Internetu ogra- 
nicza się z reguły do wędrówek po 
sieci WWW oraz do obsługi e-maila. Sen- 
sownym rozwiązaniem jest więc połącze- 
nie narzędzi do obu usług internetowych 
w jedną aplikację lub przynajmniej ścisłe 
powiązanie ich ze sobą. Tak właśnie uczy- 
niły już Netscape i Microsoft, a więc lide- 
rzy na rynku przeglądarek WWW. Zanim 
jednak sięgniemy po naszego ulubionego 
„browsera”, aby wysłać lub odebrać pocz- 
tę, musimy uporać się z kilkoma proble- 
mami konfiguracyjnymi. 


Przeglądarka WWW 
jako klient e-maila 


Netscape Navigator 3.01 geo 
W programie Navigator dostęp / 

do konfiguracji poczty elektronicznej 
umożliwia funkcja Options | Mail and 
News Preferences. Podstawowym wa- 
runkiem pozwalającym na korzystanie 
z e-maila jest dostęp do odpowiednich ser- 
werów. Odpowiednie adresy uzyskane od 
naszego operatora Internetu musimy więc 


180 


wprowadzić do rejestru Servers. Niektó- 
rzy dostawcy dysponują oddzielnymi ser- 
werami dla poczty wychodzącej (SMTP) 
i przychodzącej (POP). Ważne jest rów- 
nież, aby wprowadzić do programu po- 
prawną nazwę danego użytkownika e-ma- 
ila. Z reguły nazwą tą jest pierwszy 


Microsoft Internet 

Explorer 3.01 śe 
Jeżeli surfujemy po WWW 

za pośrednictwem Internet Explorera 
oraz przy jego pomocy chcemy wysyłać 
i odbierać pocztę, powinniśmy skorzystać 
z dodatkowej nakładki Mail and News 
firmy Microsoft. Pakiet ten możemy uzy- 
skać bezpłatnie na serwerze Microsoftu 
(bttp://www.microsoft.com). Wprawdzie 
e-mail funkcjonuje również wtedy, gdy 
przeglądarka nie posiada tego rozszerze- 
nia, ale wykorzystywany w tym przypad- 
ku systemowy program Exchange jest 
bardziej złożony i obszerny niż niezależ- 
ny mechanizm klienta poczty. 

Parametry konfiguracyjne programu 
Internet Mail udostępnia funkcja Poczta 
| Opcje. Najważniejszą rolę odgrywają 
tu rejestry Serwer i Potączenie. Podob- 
nie jak w przypadku Navigatora, także i tu 
w rejestrze Serwer należy wpisać nazwę 
użytkownika, jego adres e-maila oraz ad- 
resy serwerów dla poczty przychodzącej 
i wychodzącej. W polu Konto POP3 mu- 
simy podać nazwę konta użytkownika, 
a więc ten element adresu e-mailowego, 
który poprzedza znak ©. W kolejnym po- 
lu powinniśmy wpisać jeszcze własne ha- 
sło do skrzynki pocztowej. 

Aby łączność e-mailowa mogła funkcjo- 
nować bez zakłóceń, należy jeszcze uzupeł- 
nić dane dotyczące połączenia z Interne- 
tem. W rejestrze Połączenie znajdziemy 
do wyboru następujące opcje: Używam 
potączenia LAN, Łączę się samo- 
dzielnie oraz Używam modemu, aby 
uzyskać wiadomości e-mail. W więk- 
szości przypadków odpowiednim rozwią- 
zaniem jest wariant ostatni. Parametry ta- 
kiego połączenia należy zdefiniować 
w standardowym programie Windows 95 
Dial-up Networking. Wszystkie utworzone 


połączenia są dostępne na liście Użyj > 18: 


człon osobistego adresu poczty elek- 
tronicznej, umieszczony przed sym- 
bolem ©. 

Jeśli więc pełny adres 
e-mailowy brzmi np. max(Qma- 
il.dostawca.pl, to w polu POP3 
User Name należy wpisać max. 
Zanim przystąpimy do wymiany ko- 
respondencji, musimy jeszcze wy- 
pełnić rejestr Identity. Wprowadza- 
ne w tym miejscu parametry są bar- 
dzo proste: chodzi tu o własną na- 
zwę użytkownika, jego adres 
e-maila i adres, pod który ma trafiać 
poczta zwrotna. Własny adres e-ma- 
ila oraz adres zwrotny mogą się róż- 
nić od siebie tylko wówczas, gdy poczta 
przychodząca jest gromadzona na innym 
koncie niż wychodząca. 


[ News 


Preferences EJ 


Appearance | Composition Servers |identiy | Organization | 
Mail 


Qutgoing Mail (SMTP) Server. 

Incoming Mail (POP3] Server: bbschpphł 0 
POP3 User Name: min o 
Mail Directory: [E:Program Files Netscape NavigatońMal | 
Masimum Message Size: 6 Nans | © Sie | KB 


Messages are copied from the server to the local disk, then: 
%_ Riemoved from the server (© Left on the server 


10 minutes © Never 


Check for Mail: © Every: 


News [NNTP) Server: |news.onet.pl 
[C:Program FilestNetscapeNavigatońNews 


Get: 100 Messages at a Time (Max 3500] 


News RC Directory: 


Anuluj Pomoc 


Netscape Navigator: Aby poczta elek- 
troniczna mogła dobrze funkcjonować, 
musimy wprowadzić poprawne nazwy 
serwerów 


Czerwiec 6/97 


następującego połączenia Dial-Up 
Networking. Do definiowania nowych 
pozycji służy dodatkowa opcja Dodaj. 


Rozwiązania 
alternatywne 


Eudora Light 

Na rynku znajdziemy obecnie gcD 
szereg różnych programów / 
pocztowych stanowiących alternatywę 
dla modułów e-mailowych dostępnych 
w przeglądarkach Netscape'a i Microso- 
ftu. Zaskakująco dużą część tego oprogra- 
mowania stanowią produkty freewarowe 
i sharewarowe, a zdecydowanym liderem 
jest legendarny już program Eudora 
(bttp:/jwww.eudora.com). _ Najnowsza 
wersja tego produktu nosi numer 1.5.4 
i funkcjonuje w środowiskach Windows 
3.x 1 Windows 95. 

Eudora wyróżnia się dużą szybkością 
pracy oraz zaawansowanymi funkcjami do 
zarządzania skrzynką pocztową. Wygod- 
nym rozwiązaniem są tzw. nicknames 
(przydomki) czyli zdefiniowane przez użyt- 
kownika skróty adresów e-mailowych, 
które przy wysyłaniu wiadomości są auto- 
matycznie zastępowane pełnymi adresami. 
Eudora umożliwia również tworzenie wła- 
snych katalogów, w których można umie- 
ścić (oraz swobodnie przemieszczać) prze- 
syłki pocztowe. Na życzenie użytkownika 
program może także przechowywać kopie 
zapasowe usuniętych wiadomości. 

Najbardziej przydatna okazuje się jed- 
nak funkcja do pracy w trybie off-line. 
Dzięki niej użytkownik może przygoto- 
wywać różne przesyłki bez połączenia 
z siecią, a dopiero później wysyłać je „hur- 
tem”. Takie rozwiązanie pozwala na za- 
oszczędzenie sporej kwoty z tytułu opłat 
telefonicznych. Podobna reguła obowią- 
zuje także przy odbiorze poczty. Elektro- 
niczne przesyłki można odbierać grupo- 
WO, a następnie — już w trybie off-line — 
spokojnie czytać je i przygotowywać 


jg” Eudora Light - [Qut] 


<Q File Edit Mailbox Message (Transłer Special Tools window Help 


Opcje EJ 


Wysyłanie | Czytanie Serwer | Czcionki | Pisownia | Podpis | Połączenie | 


Organizacja:  |CHIP 
Adres e-mail:  |martinQ©chip.vogel.pl 


Serwery 


Wychodząca poczta (SMTP): |chiplnuxvogell | 
Przychodząca poczta (POP3] |Bbschipl 


Konto POP3: martin 
Hasło: MIES 
Ustawienia zaawansowane... 


Microsoft Internet Explorer: Najważ- 
niejsze parametry e-maila znajdziemy 
w rejestrach Server i Verbindung 


odpowiedzi. Wersja Light programu Eu- 
dora jest dostępna na rynku jako freeware. 
Dużą popularnością cieszy się ścD 
program Pegasus Mail 2.53 / 
(bttp://www.pegasus.usa.com), podobnie 
jak Eudora dostępny w wersji bezpłatnej. 
Dysponuje on kilkoma dodatkowymi 
funkcjami, którymi Eudora w wersji Li- 
ght nie może się pochwalić. Użytkownik 
ma tu np. możliwość zdefiniowania reguł 
(rules) określających proces automatycz- 
nego przetwarzania poczty. Profesjonali- 
stów zainteresuje poza tym możliwość 
współpracy z mechanizmem Netware 
DHS, dzięki czemu Pegasus Mail może 
także funkcjonować w sieci NetWare. 
Za pomocą funkcji MultiPOP można 
ponadto równolegle przeglądać kilka 
skrzynek pocztowych POP3, znaj- 
dujcych się na różnych serwerach. Użyt- 
kownicy korzystający z kilku kont pocz- 
towych są więc w stanie jednocześnie 
sprawdzać ich zawartość. Program Pega- 


sus Mail jest dostępny zarówno w wersji 
16-, jak i 32-bitowej. 


Pegasus Mail 


Eudora Light: Ten po- 


m|Bl*|9|*| sj g|w| 


webmasterfcanon. 14:13 06.01.97 
jensgefmsn. com 14:34 08.01.97 
alexffalcon.spb. 17:33 10.01.97 
ariadnekafaol.co 18:08 18.01.97 
Wilhelmshavenftk 19:55 21.01.97 
yvonneofmicrosof :14 23.01.97 


zwonne 2:35 24. 


+|+|+|+|+|+ 


H 


1 Alte Handbuecher 
1 Lino Eudora 

1 928 drivers Win 3.x 
1 Adressaenderung 
1 Adressenaenderung 
Linoleum 


+| 1|Kóppel 


[- Putit on the recipient list 


pularny program e- 
mailowy pozwala 
nadawać odbiorcom 
poczty przydomki 
(nicknames), co wy- 
raźnie przyspiesza 
proces adresowania 


Tvonne 12:35 24.01.97? + 1 Verpackung fertig przesytek 
Yvonne 12:36 24.01.97? + 1 Kóppel-Nachricht war alt -- bi 
agenturffichtner 10:44 25.01.97 + 1 Navigator 05/2 
prizedrawfvideol 15:22 25.01.97 + 1 [rpa [7] 

what do you wish to callit? 

[ispl 


Wśród nowych programów poczto- 
wych na wyróżnienie zasługuje Pronto 
96, dostępny w wersji 3.05 dla Windows 
95 (bttp://www.commtoucb.com). Bez- 
pośrednio na serwerze producenta uzy- 
skamy 30-dniową wersję testową progra- 
mu oraz okrojony wariant freeware owy 
Pronto Lite. 

W komercyjnej wersji Pronto 96 po- 
zytywne wrażenie sprawia zwłaszcza za- 
awansowany system obsługi reguł oraz 
mechanizm poczty głosowej. Z poziomu 
programu możemy uruchomić moduł 
Voice Recorder i nagraną za jego pośred- 
nictwem wiadomość dołączyć do trady- 
cyjnej przesyłki. 


Microsoft Exchange — 
uniwersalny moduł 
pocztowy 


Program Exchange, pełniący rolę „cen- 
trali informacyjnej” systemu Windows 
95, może być nie tylko wykorzystywany 
do komunikacji z siecią Microsoft Ne- 
twork oraz do obsługi faksów. Dzięki kil- 
ku zabiegom konfiguracyjnym za pomocą 
tego narzędzia można również uzyskać 
łączność z kontami pocztowymi w Inter- 
necie i sieci CompuServe. 


Internet 

Aby uzyskać dostęp do skrzynki pocztowej 
założonej u operatora Internetu, musimy 
nawiązać połączenie sieciowe z jego serwe- 
rem. Gdy już takie łącze zostanie ustano- 
wione, informacja o tym trafi automatycz- 
nie do programu Exchange. Należy zdefi- 
niować w nim dostęp do systemu poczty 
elektronicznej. W tym celu uaktywniamy 
funkcję Narzędzia | Ustugi i klikamy 
przycisk Dodaj. Musimy wybrać opcję In- 
ternet Mail i wprowadzić informacje doty- 
czące konta e-mailowego i serwera poczty. 
W rejestrze Połączenie należy ponadto wpi- 
sać zdefiniowane wcześniej parametry łącza 
komunikacyjnego z Internetem. 

Na szczególną uwagę zasługuje tu opcja 
Pracuj bez podłączenia i użyj pocz- 
ty zdalnej. Jeśli ją uaktywnimy, program 
Exchange będzie wyświetlał tylko same 
nagłówki wiadomości. Pracując w trybie 
off-line mamy jednocześnie możliwość 
określenia procedur, którym zostaną pod- 
dane wybrane przesyłki w momencie na- 
wiązania łączności z serwerem poczto- 
wym. Jest także możliwe „hurtowe” przy- 
gotowanie kilku wiadomości, umieszcze- 
nie ich w folderze poczty wychodzącej 
i późniejsze wysłanie ich razem w świat. 


CompuServe 


Sieć usługowa Compu$Serve oferuje swoim 
użytkownikom bezpłatne oprogramowanie, | 


183 


z 


Porady dla internautów 


Połączenia pocztowe 
z innymi serwisami 
sieciowymi 


Chociaż serwisy ustugowe online 
nie należą do sieci Internet, z ich 
użytkownikami można skontakto- 
wać się za pośrednictwem interne- 
towego e-maila. W większości przy- 
padków adres pocztowy takiego 
użytkownika można tatwo utworzyć 
na podstawie ogólnie obowiązują- 
cych reguł. Pierwszą część adresu 
stanowi identyfikator danej osoby, 
po którym umieszcza się znak ©. 
Drugim elementem adresu jest na- 
tomiast nazwa tzw. gatewaya, czyli 
komputera tączącego dany serwis 
z siecią Internet. Ogólny schemat 
adresu pocztowego można zatem 
przedstawić w postaci <użytkow- 
niko©gateway>. 

W przypadku konkretnych serwi- 
sów onlinowych wykorzystuje się 
następujące zasady szczegółowe: 


CompuServe: Użytkownika tego 
serwisu identyfikuje się za pomocą 
przypisanego mu numeru, np. 
123456,7890 (przecinek stanowi za- 
wsze integralną część identyfikato- 
ra). Aby przekształcić ten numer na 
adres e-maila, przecinek należy za- 
stąpić kropką i dołączyć do niego 
nazwę gatewaya compuserve.com: 
<ident.CompuServe> ©compuse- 
rve.com 


AOL: Do nazwy identyfikatora ser- 
wisu AOL wystarczy tylko dołączyć 
symbol © oraz nazwę gatewaya. 
Duże i małe litery zawarte w nazwie 
nie są rozróżniane: 

<nazwa AOL>GQaol.com 


Microsoft Network: Obowiązuje tu 
analogiczna zasada jak w przypad- 
ku serwisu AOL: <nazwa 
MSN>©msn.com 


T-Online: W przypadku tego serwi- 
su niemieckiej firmy Telekom iden- 
tyfikacja użytkownika odbywa się 
albo za pośrednictwem jego identy- 
fikatora, albo nazwy alternatywnej 
(alias): 

<nazwa T-Online> ©t-online.de 


Sieć D2: Poczta elektroniczna może 
docierać również do użytkowników 
telefonii komórkowej, którzy korzy- 
stają z systemu SMS (Short Messa- 
ging Service). W sieci D2 schemat 
adresu wygląda następująco: 
49172<numer telefonu> 
©©sms.netcs.net 


Sieć E-Plus: Również i ta sieć ko- 
mórkowa wykorzystuje system 
SMS. Schemat adresu ma w tym 
przypadku postać: 

49177 <numer telefonu> Gegate. 
artcom.de 


184 


umożliwiające wysyłanie przesyłek 
pocztowych z poziomu programu 
Exchange. Za pomocą polecenia GO 
CSMAIL uzyskamy dostęp do katalogu 
zawierającego oprogramowanie Com- 
puServe Mail 1.1 for Microsoft Exchan- 
ge. Program ten zapisany jest w postaci 
samorozpakowującego się pliku archi- 
walnego, który po skopiowaniu należy 
uruchomić. W celu wywołania procedu- 
ry instalacyjnej musimy następnie użyć 
polecenia SETUP. Pierwszy problem, 
z jakim się zetkniemy, dotyczy modułu 
Dialer. Jeśli do tej pory łączyliśmy się 
bezpośrednio z serwisem CompuServe 
i nie zainstalowaliśmy jeszcze Dialera, 
musimy teraz nadrobić te zaległości. Je- 
żeli jednak z naszą skrzynką pocztową 
w sieci CompuServe zamierzamy kon- 
taktować się poprzez operatora Interne- 
tu lub inny serwis połączony z Interne- 
tem, to moduł Dialer będzie już zbytecz- 
ny. 

Trzeba następnie odpowiedzieć na py- 
tanie, czy mechanizm CompuServe Mail 
ma zostać wprowadzony do standardo- 
wego profilu programu Exchange (De- 
fault Profile). W tym miejscu należy też 
koniecznie wypełnić pola parametrów 
konta serwisu CompuServe. 


Przesyłanie plików 

pocztą elektroniczną 

W sieci Internet możliwe jest dołączanie 
do poczty dodatkowych plików, np. zdjęć, 
dokumentów Worda lub całych progra- 
mów. W skład plików binarnych wchodzą 
jednak znaki o kodach z przedziału 0-255, 
natomiast Internet obsuguje tylko kody 
znakowe z zakresu 0-127 (tzw. zestaw 
znaków ASCII). Znaki, których wartości 
przekraczają tę granicę, nie będą więc po- 
prawnie transmitowane. 

Aby jednak mimo to zbiory binarne 
mogły być przesyłane Internetem, są one 
przekształcane w pliki tekstowe. Do wy- 
konywania takich operacji wykorzystuje 
się dwa standardowe programy: Uuen- 
code (do konwersji na tekst) oraz Uude- 
code (do odkodowania tekstu). Posiada- 
nie tego oprogramowania stanowi mini- 
malny warunek, który musimy spełnić, 
jeśli nie chcemy przesyłać Internetem 
tylko najprostszych tekstów. 

Program Uuencode nie tylko dokonuje 
konwersji znaków, ale dzieli pliki danych na 
64-kilobajtowe segmenty. Rozwiązanie to 
okazuje się niezbędne w przypadku niektó- 
rych sieci, które dopuszczają transmisję wia- 
domości o maksymalnej długości 64 KB. 
Za pomocą programu Uudecode adresat 

przesyłki konwertuje otrzymane dane 


General Connection | Default Send Options | Advanced | 


CompuServe Mail Settings |x| 


[ Connection Information 


Phone Number. 

Preferred - 

tapi line: [IBM 14.4 Data Fax mit DAA PCMCI -] 
Network: | LompuServe Re: ] 


(© windows Modem Settings 


© Winsock Connection Configure 
Canfigue | 


(©. Direct Connection 


CS Mail for Exchange: Dzięki temu mo- 
dułowi rozszerzającemu program pocz- 
towy Exchange uzyskuje możliwość pra- 
cy jako klient serwisu CompuServe 


W samym programie Exchange musimy 
przejść do parametrów konfiguracyjnych 
(funkcja Narzędzia | Ustugi | Compu- 
Serve Mail). Aby ustawić odpowiedni ro- 
dzaj komunikacji sieciowej należy kliknąć 
przycisk Właściwości. W rejestrze Con- 
nection określamy, czy połączenie będzie 
odbywać się poprzez modem (Windows 
Modem Settings), istniejące łącze Win- 
sock (Winsock Connection), czy też 
przez bezpośrednie łącze z siecią Compu- 
Serve (Direct Connection). 


Abbrechen | Eemehm | Hife | 


do postaci pierwotnej. Na rynku poja- 
wiło się również oprogramowanie dla 
Windows, umożliwiające wykonywanie 
tych procedur. Dzięki temu nie musimy 
już męczyć się z niezbyt wygodnymi 
konwerterami dosowymi i parametrami 
ich wywołania. Do konwerterów win- 
dowsowych należą np. programy Win- 
Code oraz UuDeview, które akceptują 
nie tylko tradycyjny format Uuencode, 
ale także drugi, coraz bardziej popular- 
ny standard pocztowy MIME (patrz na- 
stępny punkt). Oba programy można 
uzyskać np. w Internecie pod adresem 
bttp://www.tucows.com. 


Format MIME 
Tradycyjny format tekstowy ASCII ma 
jeszcze tę wadę, że nie pozwala na przesy- 
łanie informacji o atrybutach tekstu (ro- 
dzaj czcionki, pogrubienie, kursywa). 
Możliwości takie przewiduje natomiast 
nowa specyfikacja MIME (Multipurpose 
Internet Mail Extension). Technika ta jest 
już często stosowana w najnowszych pro- 
gramach pocztowych do konwertowania 
sformatowanych tekstów i innych danych 
binarnych. W tej sytuacji dodatkowe opro- 
gramowanie Uuencode/-decode staje się 
po prostu zbyteczne. Mechanizm taki po- 
zwala także na umieszczanie w przesył- 
kach pocztowych elementów graficznych. 
Podobnie jak w przypadku programu 


Czerwiec 6/97 


ŁAD I WDU WWZAIW IZA KEZZZNZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNEEA 


> 18. 


A 4 


Porady dla internautów 


Uuencode, standard MIME umoliwia do- 
łączanie do wiadomości wszystkich typów 
zbiorów binarnych (np. plików dźwięko- 
wych czy programów). Adresat takiej 
poczty musi oczywiście dysponować od- 
powiednim programem pocztowym, ak- 
ceptującym format MIME. 

Popularnym standardem programu 
pocztowego pozostaje w dalszym ciągu 
Eudora (patrz rozdział „Rozwiązania al- 
ternatywne”). Pakiet ten oferuje wygod- 
ny interfejs użytkownika (Windows lub 
Macintosh) i dysponuje wbudowanymi 
mechanizmami Uuencode i MIME. 

W związku z pojawieniem się możliwo- 
ści przesyłania danych binarnych istotnego 
znaczenia nabiera kwestia długości trans- 
mitowanych wiadomości. Sformatowane 
teksty oraz programy wykonywalne mogą 
bowiem poważnie zwiekszyć objętość 
przesyłanej poczty. Wprawdzie podczas 
standardowej pracy fakt ten nie powinien 
stanowić żadnego problemu, jednak cza- 
sem mogą wystąpić pewne komplikacje. 
W podstawowej sieci Internet (Kernel In- 
ternet) poczta docierająca do adresata po- 
siada prawie zawsze oryginalną wielkość. 
Reguła ta dotyczy przesyłek o przybliżonej 
objętości nie przekraczającej 2 megabaj- 
tów. Większe wiadomości muszą być nato- 
miast podzielone na kilka elementów. 

Problemy sprawiają także tzw. podsieci, 
czyli duże systemy sieciowe podłączone do 
Internetu. Do grupy tej mogą należeć za- 
równo duże sieci lokalne firm, jak i własne 
sieci serwisów online. Łączność z Interne- 
tem zapewniają im specjalne komputery 
pośrednie (tzw. gateway'e), które mogą 
stanowić poważną przeszkodę dla trans- 
misji danych. Część gateway'ów uniemoż- 
liwia bowiem przesyłanie dużych plików, 
co ma zapobiegać przeciążeniu własnych 
podsieci. Z, reguły stosowana jest w tym 
przypadku ogólna zasada, zgodnie z którą 
gatewaye przepuszczają pocztę o rozmia- 
rach nie przekraczających 64 KB. 

W celu zapewnienia sobie możliwie 
bezproblemowej transmisji poczty wraz 
z dołączonymi plikami, powinniśmy dane 
te poddać wcześniejszej kompresji. Mo- 
żemy tu wykorzystać popularne „pake- 
ry”, np. PKZIP, ARJ czy LZH. Programy 
archiwizujące muszą zatem również nale- 
żeć do standardowego wyposażenia każ- 
dego internauty. Narzędzia te bez więk- 
szych kłopotów odnajdziemy w Interne- 
cie i innych serwisach sieciowych (patrz 
ramka informacyjna na końcu artykułu). 


Newsgroups, czyli 
dyskusje w Internecie 
Drugim dużym serwisem usługowym, który 
oferuje sieć Internet, jest tzw. Usenet, dyspo- 
nujący tysiącami grup dyskusyjnych (news- 


groups). Zasada działania takiego serwisu 
jest podobna do ogromnej tablicy ogłoszeń, 
na której kazdy może umieścić swoją kartkę 
z informacją. Zakres tematyczny sieciowych 
dyskusji jest praktycznie nieograniczony, 
a zagadnienia techniczne stanowią tylko 
pewną część oferowanych tu informacji. 
Użytkownicy serwisu Usenet dyskutują bo- 
wiem o literaturze i gospodarce, oferują do 
sprzedaży swój hardware, wymieniają prze- 
pisy kulinarne oraz wzywają politycznych 
aktywistów do kolejnych akcji. Jak więc wi- 
dać oferta jest niezwykle bogata. 

Z tego też względu Netscape i Micro- 
soft włączyli do swoich przeglądarek nie 
tylko funkcje obsługi poczty, ale również 
mechanizm Newsreader dla grup dyskusyj- 
nych Usenetu wykorzystujących protokół 
NNTP. Ocenia się, że na całym Świecie 
działa już ponad 20 tysięcy grup dyskusyj- 
nych. Jeśli nawet będziemy chcieli regular- 
nie korzystać z usług tylko 50 takich grup, 
musimy dysponować bardzo wydajnym 
oprogramowaniem i sporą ilością czasu. 
Gdy uda nam się poprawnie skonfiguro- 
wać posiadaną przeglądarkę, to zarówno 
Navigator, jak i Internet Explorer mogą 


ŁAD I W OU WW ZAW ZA KEZNZZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNE 


(NNTP) Server, znajdujące się w reje- 
strze Servers. W polu News RC Di- 
rectory znajdziemy nazwę katalogu, 
w którym Navigator będzie przechowy- 
wał pliki informacyjne dla serwera 
News. Przeglądarka Netscape'a może 
obsługiwać kilka serwerów, przy czym 
dla każdego z nich musi być utworzony 
oddzielny profil. Z uwagi na fakt, że 
w niektórych grupach dyskusyjnych pa- 
nuje ruch znacznie większy od przecięt- 
nego, istnieje także możliwość określe- 
nia liczby wiadomości, które chcemy 
jednocześnie otrzymywać. Ustawienie 
tego parametru na rozsądnym poziomie 
uchroni nas przed utonięciem w powo- 
dzi informacji. 


Microsoft Internet Explorer 3.01 

Do uruchomienia modułu Newsreader, 
wchodzącego w skład bezpłatnego pakietu 
dodatkowego Mail and News, służy ikona 
Poczta. Za pomocą opcji Czytaj grupy 
dyskusyjne uzyskamy dostęp do serwisu 
Usenet. Podstawowe parametry konfigu- 
racyjne znajdziemy w menu Grupy dys- 
kusyjne | Opcje. Wśród dostępnych 
tam rejestrów najważniejsze 
znaczenie mają opcje Ser- 


wer i Zaawansowane. 


W rejestrze Serwer musi- 
my wprowadzić adres inter- 
netowy serwera News. Jest 
to najważniejsza informacja, 
bez której niemożliwe jest 


nawiązanie _ komunikacji. 
Z uwagi na fakt, że moduł 
Microsoft Newsreader prze- 
chowuje na dysku lokalnym 
odczytane wiadomości, nale- 
ży je koniecznie co pewien 
czas usuwać. 


E Informacje o tym, jak czę- 


Netscape Navigator: Funkcja obsługi serwisu News 
może z powodzeniem zastąpić specjalny program 
klienta newsgroups. Jedyną niedogodnością jest brak 


możliwości pracy w trybie off-line 


całkowicie zastąpić specjalne programy 
obsługujące klientów newsgroups. 


Netscape Navigator 3.01 

Standardowa konfiguracja modułu 
Newsreader jest stosunkowo prosta. Do- 
stęp do podstawowych parametrów pro- 
gramu zapewnia nam funkcja Options 
| Mail and News Preferences. Po- 
dobnie jak w przypadku e-maila kluczo- 
we znaczenie ma tu kwestia nawiązania 
połączenia z serwerem News. Właściwy 
adres sieciowy otrzymamy od swojego 
operatora serwisu. Odpowiednią infor- 
mację musimy wpisać w pole News 


sto ma się to odbywać oraz 
kiedy pliki News powinny być 
kompresowane, zapisane są 
w rejestrze Zaawansowane. 
Nie ma ogólnych reguł okre- 
ślających, jakie wartości tych 
parametrów są najlepsze; z reguły jednak zu- 
pełnie wystarczające okazują się ustawienia 
domyślne. Interesujące możliwości kryje 
w sobie natomiast przycisk Porządkuj te- 
raz. Za jego pomocą możemy uruchamiać 
procedury usuwania i kompresji danych do- 
tyczących wybranych serwerów i grup dys- 
kusyjnych. 


Przeglądarki grup 
dyskusyjnych w ofercie 
sharewarowej 

Rynek oprogramowania sharewarowego 
jest nadal znakomitym miejscem, w któ- 
rym można uzyskać interesujące narzędzia | 


187 


h 4 


Porady dla internautów 


internetowe. Bogata oferta obejmuje tak- 
że pakiety Newsreader. Stosunkowo no- 
wym produktem z tej grupy jest program 
Newsxpress 2.0 for - Windows 
(bttp://www.malch.com/nxfaq.btml). 


informacje. Podczas kolejnego połączenia 
z serwerem wybrane wiadomości zostaną 
w całości skopiowane do lokalnego kom- 
putera, gdzie — znów w trybie off-line — 
można je spokojnie odczytywać i udzielać 
ewentualnych odpowiedzi. Pro- 
gram Free Agent dostępny jest 


w wersji dla Windows 3.1 oraz 


Windows 95. Pakiet ten jest roz- 
prowadzany bezpłatnie jako 
okrojona wersja komercyjnego 
produktu o nazwie Agent. 


Listy wysyłkowe 


(mailing lists) 

Listy wysyłkowe stanowią kom- 
binację poczty elektronicznej 
i grup dyskusyjnych. Jeśli chcemy 
stać się uczestnikiem takiej listy, 


Microsoft Internet Explorer: Podobnie jak w pro- 
gramie Navigator, także i tutaj podzielone okno 
serwisu News zapewnia lepszą przejrzystość 


Ten prosty w obsłudze moduł dysponuje 
wszystkimi podstawowymi funkcjami do 
obsługi Usenetu i może być szczególnie 
przydatny dla początkujących użytkow- 
ników serwisu. 
Nieco dłuższym rodowodem niż ścD 
Newsxpress może pochwalić się 
program WinVN  (bttp://www.ksc. 
nasa.govlsoftwarelwinvn.btml). Ten bez- 
płatny pakiet funkcjonuje we wszystkich 
wersjach Windows i można go skopiować 
wraz z kodem źródłowym. Wyróżnia się 
łatwym w obsłudze, przejrzystym i nie 
„przedobrzonym” interfejsem użytkowni- 
ka. W środowiskach wielozadaniowych 
program WinVM może komunikować się 
z kilkoma serwerami jednocześnie. 
Poważną wadą wchodzącego pen 
w skład Navigatora modułu / 
Newsreader jest konieczność pracy w try- 
bie online. Normalna praca z wiadomo- 
ściami serwisu Usenet możliwa jest tylko 
przy aktywnym połączeniu internetowym, 
co z finansowego punktu widzenia nie jest 
zbyt korzystne dla użytkownika. Kłopoty 
te może jednak rozwiązać program Free 
Agent, produkt firmy softwarowej Fort. 
Na życzenie użytkownika Free Agent 
1.1 łączy się z wybranym serwerem News, 
wyszukuje w odpowiednich grupach dys- 
kusyjnych nowe tytuły i kopiuje je na dysk 
lokalny. Po wykonaniu tych operacji po- 
łączenie z serwerem jest przerywane. 
Użytkownik może teraz w trybie off-line 
przejrzeć uzyskane pozycje, zaznaczając 
do skopiowania wszystkie interesujące go 


WinVN 0.99 


Free Agent 1.1 


188 


musimy wysłać e-mailem odpo- 
wiednie zamówienie pod adre- 
sem tzw. listservera. Funkcję tę 
pełni specjalny komputer, zajmu- 
jący się administrowaniem daną 
listą. Po poprawnym przeprowadzeniu 
procedury zgłoszeniowej nowy abonent 
będzie otrzymywał e-mailem każdą wiado- 
mość, która została napisana przez innego 
uczestnika listy. Mechanizm ten działa 
również w drugą stronę: jeśli wyślemy ja- 
kąś informację do listy, to zostanie ona tak- 
że rozesłana do wszystkich abonentów. 
Standardowe polecenie umożliwiające 
zgłoszenie abonamentu danej listy ma po- 
stać SUBSCRIBE nazwa _listy na- 
zwa_własna. Linię zawierającą takie wy- 
rażenie należy umieścić w tekście wiado- 
mości. Temat informacji (Subject) nie jest 
w tym przypadku istotny. Rezygnacja 
z abonamentu danej listy odbywa się za po- 
mocą polecenia UNSUBSCRIBE na- 
zwa_listy nazwa_własna. Wybrany ser- 
wer usuwa wówczas nasz adres wysyłkowy 
z nadesłanego przez nas zgłoszenia. Prze- 


SH Free Agent - [alt. architecture. int-design] 
32] File Edt Online Post Nayigałe Group Message Opiions Window Help 


gląd wszystkich dostępnych poleceń uzy- 
skamy za pośrednictwem funkcji HELP. 
W chwili obecnej na świecie funkcjo- 
nuje już ponad 3000 aktywnych list wy- 
syłkowych. Aby zapewnić możliwość 
szybkiego odnalezienia określonego te- 
matu, w sieci WWW utworzony został 
odpowiedni katalog, tzw. list of lists 
(bttp:/|catalog.com/vivian/interest-group- 
searcb.btml). Poszukiwanie odpowied- 
nich list dyskusyjnych umożliwia także 
indeks bttp://www.tile.net/listserv. 


Dodatki do Navigatora 
(Plug-ins) 

Przeglądarki WWW stają się stopniowo 
coraz bardziej złożonymi i potężnymi na- 
rzędziami. Wynika to częściowo z faktu 
pojawienia się na rynku bogatego zestawu 
tzw. Plug-Ins, przeznaczonych dla Netsca- 
pe Navigatora. Pod tą tajemniczą nazwą 
kryją się opcjonalne programy rozszerza- 
jące możliwości przeglądarki, opracowa- 
ne zarówno przez samego Netscape 'a, jak 
i inne firmy. 

Moduły Plug-Ins umożliwiają otwieranie 
plików danych najróżniejszych typów, doty- 
czących takich dziedzin jak grafika 3D i ani- 
macje, multimedia, aplikacje finansowe i na- 
rzędziowe. W przeciwieństwie do innych 
programów pomocniczych dodatki Plug- 
-Ins w pełni integrują się z graficznym inter- 
fejsem przeglądarki. Oznacza to, że ich uru- 
chomienie nie powoduje otwarcia na ekra- 
nie żadnego dodatkowego okna. Przez dłuż- 
szy czas Netscape Navigator był jedyną prze- 
glądarką akceptującą moduły Plug-Ins. 
Obecnie możliwościami takimi dysponuje 
również Internet Explorer firmy Microsoft. 

Z uwagi na fakt, że na rynku dostęp- 
nych jest już ponad 100 modułów Plug- 
-Ins, nie jest tu możliwa prezentacja kom- 
pletnego zestawu tych programów. Do 
najważniejszych dodatków tego typu nale- 
żą Sbockwave (animacje) i Cooltalk (te- 
lefonia internetowa) firmy Netscape, 


ESKABEEENSEISEEEMA|kic 


Live3D (VRML i Acrobat Reader firmy 


alt. arts.ballet 
alt.arts.bujnkan 
alt.arts.contortion 5 
alt arts.nomad 
alt.arts.origami 
alt.arts.storyteling EJ 
alt.ascii-art 
alt.ascii-art.animation 
alt. asian-movies 
alt.astrology 


5 Wood La 

B [+1] Criagóo 
4 Your Hon 

183 Charges 
s 5 Architect 
5 B [+1] Exclusivd 
4 interior di 
28 ecole Bo| 
47 252400 d 

7 CHIEF A 


FAII Groups 'EJ|Status [ Subject] ; s : 

alt. archimedes. bugs a B [+2] Re: PY s Adobe, Powerpoint Animations Player 

NG ROEPA z ine poj Microsoftu i przeglądarka graficzna 

ż 41_ alt. architecture. int-desii 6 Low-cost| . 

u -akaomahaapy 11, | 12 Re: Cole] CMX  Corela. Aktualną listę wszyst- 
alt. art.colleges 27 Re: bridi . 7 . . 
al art makełplace kich modułów Plug-Ins znajdziemy na 
alt.art.scene FM 37 windows N , btt (b 
lt. art.vidi 37 Re: WE s. 
akatydeo mo ziewej serwerze Netscape'a  (bttp://home. 


netscabe.com|/comprod/mirror/nau- 
components(download.btml). 


Wyszukiwanie 
w sieci WWW 


Free Agent: Ten program serwisu 
News umożliwia zaznaczanie wybra- 
nych wiadomości w trybie off-line, 

a następnie importowanie całego zesta- 
wu danych. Rozwiazanie to pozwala za- 
oszczędzić na czasie oraz opłatach te- 
lefonicznych 


Niezwykle pomocne przy wyszukiwa- 
niu określonych informacji w sieci 
WWW okazują się różne narzędzia wy- 
szukiwawcze, np. Altavista, Yaboo czy 
Lycos. W niektórych jednak sytuacjach 
dostarczają one znacznie więcej danych 
niż tego  oczekiwaliśmy. Dopóki 


Czerwiec 6/97 


ŁAD I WDUWVWVZAIW IZA KEZZZZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNE 


> 1a 


k 4 


Porady dla internautów 


odpowiednio nie sprecyzujemy zapytania, 
liczba wyszukanych informacji będzie zbyt 
duża, aby można je było sensownie wyko- 
rzystać. Na pytanie złożone z jednego sło- 
wa kluczowego możemy otrzymać wiele 
tysięcy odpowiedzi, których nie będziemy 
w stanie w całości przejrzeć (np. gdy zada- 
my pytanie Football). 


kilku różnych narzędzi. Zadanie to moż- 
na wykonać w sposób „manualny”, uru- 
chamiając kolejno poszczególne serwisy, 
ale nie jest to rozwiązanie najwygodniej- 
sze. Alternatywę stanowią tzw. metaser- 
wisy (np. Metacrawler, Savvy Search lub 
Internet Sleuth), które automatycznie wy- 
konają za nas „czarną robotę”. Katalog za- 


Qa Er 8 


Sat Szakei  Uukione - Braki 


Caeerka _ Focza 


wierający takie narzędzia pomocni- 
cze znajdziemy pod adresem 


ŁAD I WDUWVWVZAIW IZA KEZZZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNEEA 


wyszukiwanie przy użyciu kilku dużych 
serwisów i indeksów wyszukiwawczych, 
a następnie łączy w jedną całość uzyskane 
odpowiedzi. Istotna różnica polega jednak 
na tym, że Fast Find usuwa automatycznie 
powtarzające się pozycje, kolejne adresy 
sortuje według podanych priorytetów i do- 
piero tak uzyskany rezultat prezentuje 
użytkownikowi w postaci oddzielnego, 
bardzo przejrzystego dokumentu. 


the largest directories of special interest group. 
the desczption of aa nistinz madlng ste or to 2% 


nie złożone - Microsoft Internet Explorer 
dok Przejdź Ulubione 


Jak odnaleźć 
EI innego użytkownika 


Read my subseriprion instructions ifyou are not 
lists 


Feenliac wich the pr 


Paper, paper and more paper... 


Other Ways to Look At the List 
[i fi 


Ten indeks wyszukiwawczy „List of 
Lists” umożliwia szyhkie ounalezienie 
interesującej nas listy dyskusyjnej 


Wyszukiwanie [web =] iwyfwietlanie rezultatów 
Kryteria wyboru: Wykorzystaj składnię złożonż: (AND, OR, NOT, NEAR). 
CHIP AND Magźzyn AND Korpulerowyj El 


w formie standardowej 7] 


E 
Rezultaty Ranking Kryteria: dokumenty zawierajce te słowa znajckt się na poczetku listy. 
El 
[7 
Data poczetkowa: Data końcowa: np. 21/Mar/96 


"Wpiawiaci/4 zapytanie złożone. 


Internetu 

Niemal każdy z nas zetknął się 
już z problemem wyszukania 
w sieci adresu e-mailowego in- 
nego „internauty”. Jeśli adresu 
tego nie możemy otrzymać bez- 
pośrednio od danej osoby, po- 
mocne mogą czasem okazać się 
specjalne indeksy wyszukiwaw- 
cze. Wprawdzie zawierają one 


Wzwianka prawna „FAQ „Dodanie TRL . Napisz do nas „ Tylka tekst 
oai 


głaszaj się w AltaVista 


głównie adresy międzynarodo- 


IEXTIEFJ corsnikt © 1907 Diziat Fopipinan Camparation All rights reseryei 


we, ale czasami można natrafić 
zl 
BEZ 


Wyszukiwanie musi więc zo- 
stać odpowiednio zawężone przy 
użyciu operatorów logicznych. 
Większość systemów  wyszuki- 
wawczych wykorzystuje operatory AND, 
OR, NOT oraz NEAR. Na przykładzie 
programu Altavista pokazana zostanie 
idea złożonego wyszukiwania danych. 
W innych narzędziach wyszukiwawczych 
procedura formułowania zapytań wyglą- 
da bardzo podobnie. 

Szczegółowe informacje dotyczące da- 
nego języka zapytań możemy uzyskać ko- 
rzystając z funkcji pomocy danego syste- 
mu. W przypadku Altavisty dostęp do za- 
awansowanych mechanizmów wyszuki- 
wawczych zapewniają ikony Advanced 
i Help. Jeśli np. jesteśmy zainteresowani 
wyszukaniem wszystkich dokumentów, 
w których występują słowa Football i En- 
gland, wpiszmy po prostu do pola Selection 
Criteria wyrażenie Football AND England. 
W wyniku takiego wyszukiwania otrzyma- 
my już mniejszy zbiór odpowiedzi. Jeżeli 
zamiast słowa AND wpiszemy operator 
AND NOT, na liście wyszukanych doku- 
mentów znajdą się pozycje zawierające ha- 
sło Football, ale nie zawierające słowa En- 
gland. W ten sposób można dalej manipu- 
lować wyrażeniami logicznymi, uzyskując 
coraz bardziej szczegółowe odpowiedzi. 


Automatyczne 

łączenie serwisów 
wyszukiwawczych 

W celu uzyskania kompletnej odpowiedzi 
na dany temat często warto przeprowa- 
dzić to samo wyszukiwanie za pomocą 


190 


Serwis wyszukiwawczy AltaVista: Za pomocą opera- 
torów logicznych AND, OR oraz AND NOT możemy 
tatwo zawęzić obszar poszukiwań 


na jakieś „swojskie” konto e- 
mailowe. Do najważniejszych 
indeksów tego typu należy Four 
11  (http://www.four11.com), 


Four11: ten amerykański indeks 


wyszukiwawczy dysponuje 


-| jednym z największych wykazów 
adresów e-mailowych 


18 1904, 1955, 1996 Foust l Corp, 
„All Right 


Netscape Navigator: jeśli liczha moż- 
liwych potączeń z serwerem interne- 
towym będzie zhyt duża, odbije się to 
niekorzystnie na przepustowości 
transmisji 


bttp://lwww.yaboo.com/Computers_ 
and __ Internet/Internet(World_Wide_Web 
/Searching_ tbe_Web/All_in_One_Search 
Pages. 

Także i ta metoda wyszukiwania ma jed- 
nak swoje wady. Uzyskane wyniki są często 
mało przejrzyste i zawierają wiele powta- 
rzających się pozycji. Bardziej eleganckie 
rozwiązanie oferuje natomiast zaprojekto- 
wany przez firmę Symantec program Inter- 
net Fast Find dla Windows 95 i NT 
(bttp://www.symantec.com). Ten dostępny 
w cenie 50 dolarów pakiet przeprowadza 


Preferences [2] 


Cache Connections | Provies | Piotocałs | Language: | 


Network Connections 


Netscape can open more than one connection at a time to an intemeł server. This 
allows it to simultaneously bring in text and images. More connections mean more 
simultaneous files, but can also slow down the speed of each individual connection. 


p 


The network buffer size determines the amount of dała that can be received in a 
network data transmission. Larger bufłers mean more data, but can also sałurate the 
computer. 


Number of Connections: 


Network Buffer Size: |32 Kilobytes 


Whowhere  (bttp://www.wbowbere.com) 
oraz Bigfoot (bttp://www.bigfoot.com). 
We wszystkich tych katalogach kryterium 
wyszukiwawczym jest nazwa danej osoby. 
Obszar poszukiwań można jednak w wielu 
przypadkach ograniczyć do wybranego re- 
gionu geograficznego lub organizacji. 
Inna możliwość polega na wykorzysta- 
niu archiwum adresów e-mailowych po- 
chodzących z zasobów grup dyskusyj- 
nych 


Czerwiec 6/97 


(bttp://usenet-addresses.mit.edu). > 19: 


A 4 


Porady dla internautów 


zwyczaje i obyczaje 
w poczcie elektronicznej 


Wśród użytkowników sieci Internet 
wykształciły się z czasem pewne 
ogólne reguły postępowania, zwane 
Netiquette (etykieta sieciowa). Z uwa- 
gi na fakt, że komunikacja w Sieci 
ograniczała się pierwotnie tylko do 
danych tekstowych, reguły te dotyczą 
głównie postaci tekstu, z którego 
składa się wiadomość. Wymienione 
tu zwyczaje mają także zastosowanie 
w przypadku serwisów online. 

Poglądy: Ze względu na to, że wy- 
miana wiadomości w przypadku 
poczty elektronicznej, grup dysku- 
syjnych czy dialogów (chats) nigdy 
nie odbywa się w sposób bezpo- 
średni, częściej niż podczas trady- 
cyjnych rozmów można się tu spo- 
tkać ze skrajnymi poglądami lub na- 
wet obraźliwymi epitetami. Adresat 
takich wiadomości może jednak po- 
czuć się tak samo urażony jak przy 
zwykłej dyskusji. Przy wymianie ko- 
respondencji sieciowej powinniśmy 
więc zachowywać odpowiedni umiar 
w eksponowaniu swoich emocji. 
Właśnie pewna anonimowość panu- 
jąca w sieci wymaga od użytkowni- 
ków większej rzeczowości i zwięzło- 
ści prezentowanych poglądów. 

Jawność: Jeśli dołączamy jakąś 
wiadomość do grupy Usenet, musi- 
my mieć świadomość tego, że staje 
się ona ogólnie dostępna. Do grup 
dyskusyjnych należy więc wysyłać 
tylko takie teksty, które zdążyliśmy 
dobrze przemyśleć. 

Pisownia: Wiadomości e-mailo- 
we, podobnie jak każdy list, powin- 
ny być redagowane przy zachowa- 
niu normalnych zasad pisowni 
z uwzględnieniem dużych i małych 
liter. Używanie samych małych liter 
jest dopuszczalne, o ile nie prze- 
szkadza to adresatowi wiadomości. 
Jeśli jednak wykorzystujemy tylko 
duże litery, będziemy uważani za 
KRZYKACZA, osobę NATRĘTNĄ 
i NIEGRZECZNĄ, gdyż duże litery 
oznaczają w tym przypadku krzyk. 
Ponadto wiadomość pisana samy- 
mi dużymi literami jest dużo mniej 
czytelna. 

Problemy może sprawiać również 
stosowanie symboli specjalnych, 
np. polskich znaków diakrytycz- 
nych. Sieć Internet wykorzystuje 
bowiem standardowy zestaw zna- 
ków ASCII, w którym nie występują 
żadne symbole narodowe. W zależ- 
ności od systemu operacyjnego wy- 
korzystywanego przez adresata 
wiadomości znaki specjalne będą 
widziane w postaci różnych, zwykle 
nieczytelnych symboli  („krzacz- 
ków”). Jeśli więc chcemy używać 
w poczcie elektronicznej polskich 
„ogonków”, upewnijmy się, że zo- 
staną one zakodowane zgodnie 
z normą ISO 8859-2, czyli oficjal- 
nym standardem kodowania pol- 
skich znaków diakrytycznych. 


Prawdopodobieństwo znalezienia w tlym 
wykazie osoby, która w latach 
1991-1996 uczestniczyła aktywnie 
w dyskusji serwisu Usenet, jest stosunko- 
wo duże. Katalog ten zawiera już obecnie 
ponad cztery miliardy pozycji. 


Uruchamianie przegląda- 
rek w kilku oknach 

Zaletą nowoczesnych systemów operacyj- 
nych w rodzaju Windows 95 jest wieloza- 
daniowość, pozwalająca na równoczesne 
wykonywanie kilku różnych procesów. 
Funkcję tę wykorzystują również przeglą- 
darki Netscape Navigator oraz Internet 
Explorer. Programy te są w stanie otwo- 
rzyć jednocześnie kilka niezależnych od sie- 
bie okien. Takie rozwiązanie może być bar- 
dzo przydatne, gdy np. połączymy się 
z mocno obciążonym serwerem, którego 
strony WWW będą wyświetlane w ślima- 
czym tempie. Warto wówczas otworzyć 
nowe okno browsera i rozpocząć równole- 
gle inne wyszukiwanie. Po pewnym czasie 


ŁAD I W OU WW ZAW ZA KEEZZZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNE 


(Favorites). Obie nazwy oznaczają two- 
rzoną przez użytkownika listę wybranych 
adresów serwerów sieciowych, do któ- 
rych chce on posiadać szybki dostęp z po- 
ziomu głównego menu przeglądarki. 

Najprostszy sposób utworzenia nowego 
odsyłacza polega na wybraniu odpowied- 
niej funkcji, gdy przeznaczona do zareje- 
strowania strona WW/W jest właśnie wy- 
świetlona na ekranie. W programie Naviga- 
tor służy do tego celu opcja Bookmarks | 
Add Bookmark, natomiast w Internet 
Explorerze — Ulubione | Dodaj do Ulu- 
bionych. Aby nie utracić przejrzystości, li- 
stę taką powinniśmy koniecznie podzielić 
pod względem tematycznym, przypisując 
kolejne pozycje do odpowiednich kategorii. 
Obie przeglądarki dysponują funkcjami 
umożliwiającymi przegrupowywanie odsy- 
łaczy, usuwanie ich oraz zmianę nazw. 
W Navigatorze musimy wybrać w tym celu 
opcję Bookmarks | Go to Bookmarks, 
natomiast w Explorerze — Ulubione | 
Uporządkuj Ulubione. 


gs BookMarkManager 


Przydatnym _ narzę- 
2x 


Enter Destination 
Favorites: 


D:AwIN95AFavoriteri 


T7. Generate new Subfolder 


Bookmark: Je: wina2appiNetscape bookmark.htm Browse... | 


syłaczy jest również Bo- 
okmark Manager 2.0 
(bttp:/lourworld.compu- 
serve.com/bomepages 

/Edgar_Hofer/ BookMM. 


dziem do obsługi list od- 


Bookmarks ==> Favorites 


Favorites ==> Bookmarks | 


marks) a Internet Explorera (Ulubione) 


możemy powrócić do pierwszego okna, 
które prawdopodobnie zostało już w pełni 
odtworzone. W programie Netscape Navi- 
gator wykorzystywana do tego celu funkcja 
nosi nazwę File | New Web Browser, 
natomiast jej odpowiednik w Internet 
Explorerze — Plik | Nowe okno. 

Netscape Navigator posiada możli- 
wość zdefiniowania maksymalnej liczby 
równoczesnych sesji. Do tego celu służy 
funkcja Options | Network Preferen- 
ces | Conneciions. Z uwagi na fakt, że 
duża liczba równoległych połączeń wpły- 
wa negatywnie na szybkość transmisji da- 
nych, wartość tego parametru nie powin- 
na być zbyt wysoka. Domyślna wartość 4 
jest jednak w przypadku szybkiego połą- 
czenia z Internetem ustawieniem bardzo 
asekuranckim. 


Obsługa odsyłaczy 
(bookmarks) 

W programie Netscape Navigator odsyła- 
cze noszą nazwę Bookmarks, natomiast 
Microsoft określa je mianem Ulubionych 


MERGE both together | 
wa ||| w | 


Program BookMark Manager umożliwia dwukierunkową 
konwersję pomiędzy odsyłaczami Navigatora (Book- 


btm). Program ten doko- 
nuje konwersji odsyłaczy 
Navigatora na ich odpo- 
wiedniki w Explorerze 
oraz odwrotnie. Dzięki 
takiemu rozwiązaniu 
możliwe jest równoległe 
wykorzystywanie obu 
przeglądarek dysponujących identyczny- 
mi listami odsyłaczy. 


Obsługa bufora Cache 
Zarówno Navigator, jak i Internet Explo- 
rer wykorzystują specjalny obszar na dys- 
ku, w którym przechowują całe pliki 
HTML oraz zbiory graficzne. Celem ta- 
kiego rozwiązania jest skrócenie czasu 
dostępu do stron WWW. Przy wielokrot- 
nym odwoływaniu się do tych samych 
stron przeglądarki nie importują ich za 
każdym razem z Internetu, lecz wykorzy- 
stują ich lokalne kopie. W wielu sytu- 
acjach technika ta przynosi znaczną po- 
prawę wydajności „surfowania”. 
Zawartość obszaru Cache jest z reguły 
zachowywana również po zakończeniu 
pracy z browserem. W konsekwencji po 
pewnym czasie na twardym dysku groma- 
dzą się już całe megabajty stron WWW 
i plików graficznych, które można edyto- 
wać przy użyciu specjalnych narzędzi. Da- 
ne możemy więc spokojnie przeglądać 
w trybie off-line, zapamiętując np. w celu | 


193 


h 4 


Porady dla internautów 


dalszego wykorzystania elementy tła, 
przyciski lub grafikę. Do wykonywania ta- 
kich zadań przeznaczone są specjalne 
programy, np. sharewarowe narzędzia 
MSIE Cache Explorer 1.21 lub Netscape 
Cache Explorer 1.20 (bttp:/lourworld. 
compuserve.com/bomepagesiM_Wolf). 

Oba te programy przypominają swoim 
wyglądem moduł Eksploratora Windows 
95. Wyświetlają one na ekranie listę 
wszystkich stron WWW, które są zgro- 
madzone w katalogu Cache. Zapamięta- 


gramy typu Ftp-Client. Narzędzia te, pra- 
cujące także w trybie graficznym, pozwa- 
lają np. na zaznaczanie do downloadu 
większej liczby plików oraz stosowanie 
techniki przeciągnij-i-upuść. 

Wśród programów klasy Ftp-Client na 
wyróżnienie zasługują np. WS-Ftp 
(bttp:/lwww.ipswitch.com/pd_wsftp.btml) 
oraz Cuteftp 1.8 (bttp://www.cuteftp.com). 
Możemy też skorzystać z pomocy pro- 
gramu FTP Explorer 1.0 dla Windows 
95 i NT  (bttp://jwww.ftpx.com), 


[r Bookmarks - bookmark.him 
File Eat ktem 


JA-IEJ] 


Pavia Bosko 
ESEJ 
grGa_NT Stes 
NT miana 

Welcome to Sznie Hon Pag 

R. Frdańsk Network Teołnobges 

LIOSSZO NYCH rocknak Properies 


(htdocsięfstpeople 
NK 


4--at Catępnlt 
Jet 


Netscape Navigator pozwala na 
hierarchiczne grupowanie wyka- 
zu odsyłaczy. Listę tę można 
tatwo modyfikować przy użyciu 


| mechanizmu przeciągnij-i-upuść 


Tee are ro lece to the Łockmark 


The Ofeil Rabels Herne Pagel 
The Geil Rabels Herne Page! 
Dane oe kityjeoding ui PPE zerowa 


J knuj_| _ Ponte 


LestVisłed: Tue Mar 1815:45591987 


„Addedor: Thu Bic! 03 15:53:46 1986 


Sprcial Edi 
Quo Warki Central Index 
kttp fr spieylnks comepicykust 
WAREZ RDBIN HOOD LET OF S 


=ummammmmamammmmamm 
śorsejeć” 


Netscape. 


Program MSIE Cache Explorer wy- 
świetla na ekranie wszystkie pliki, 
które Internet Explorer przechowuje 
w swoim katalogu Cache i umożliwia 
ich edycję w trybie off-line 


ne dokumenty HTML możemy łatwo — 
przy użyciu myszki — otwierać, zapisy- 
wać, wysyłać e-mailem oraz sortować. 
Do dyspozycji pozostaje również funkcja 
i importowanie pli- 


wyszukiwania. 
ków — Archie i FTP cy 


W sieci Internet shareware, sterowniki 
i programy testowe dostępne są nie tylko 
z poziomu stron WWW. Wiele oprogra- 
mowania spoczywa na różnych serwe- 
rach w zwykłych katalogach hierarchicz- 
nych. Aby uzyskać dostęp do takich ser- 
werów, musimy skorzystać ze specjalne- 
go protokołu komunikacyjnego FTP 
(File Transfer Protocol). 

Za pośrednictwem FTP nawiązujemy 
bezpośrednie połączenie pomiędzy 
własnym komputerem a zdalnym ho- 
stem. Z, uwagi na fakt, że do takiego ser- 
wera należy się zwykle logować, wyko- 
rzystując nazwę użytkownika „anonymo- 
us” oraz swój adres e-maila jako hasło, 
często używa się także określenia „anony- 
mous FTP”. Popularne przeglądarki 
WWW umożliwiają wprawdzie obsługę 
FTP, jednak pełne możliwości tego pro- 
tokołu wykorzystują tylko specjalne pro- 


Wyszukiwanie 


194 


Fle Edt View Tools 2 

All Folders | Contents of 'www.netobjects.com' 

„ZE Cache Tite / Type URL File 
CI addoubleciick.net jabout_Usjpg| image/jpeg _ hltp://www... cache 
© go.compuserva.de EG BuiteyNOF.gif_— image/git http://www...  cache2! 
© wew.akademie3000.de |] Communityjpg  image/jpeg — hltp//www... cachel 
O] www.alavista digital. com [Ef] Control_Panel.... image/ait http://www....  cached 
O www.dinooniine.de EG dot_clear.gif  image/git http://www...  cachel 
© ww wa com Homejan23.git _ image/gił http://www...  cache3! 
a a jajciey IEBlie_arimatedgi image/gł hiip//www... cacheś 
z netnowa.gł  image/git http://www...  cache2! 
© www.kodak.com | 
GA wwa mediaselide [8] NetObiects H... text/html http://www....  cachel 
(GB www.microsoft. com (ŻŃNetObjects_H... image/ipeg _ hltp//uwww... cachel 
DB ootconchwń di (BflNetObiect_M.. image/jpeg  hltp://www... cached! 
i ESTEE lgProducts.jpa _ image/jpea http://www... cacheś 
CJ www.peak-media.com [Ell supportipg image/jpeg http://www...  cachel 
Dai 


/$, MSIE Cache Explorer - Unregistered Version 


przypominającego w obsłudze standar- 
dowy moduł Eksploratora. 

Bez dodatkowych narzędzi pomocni- 
czych nie ma jednak możliwości sprawne- 
go przeglądania całego zasobu danych 
zgromadzonych na serwerach FTP. Na 
szczęście jednak istnieje program Archie, 
będący faktycznie ogromną bazą danych 
dotyczącą zawartości serwerów FTP. Ba- 
za ta jest fizycznie umieszczona na róż- 
nych komputera, a dostęp do niej zapew- 
nia wygodne oprogramowanie wyszuki- 
wawcze Archie. W rezultacie użytkownik 
otrzymuje listę ogólnie dostępnych ser- 
werów, z których za pomocą Ftp może 
importować interesujące go pliki. 

Dobrymi narzędziami tej klasy są pro- 
gramy WS-Arcbie 1996-09-29 
(bttp://dspace.dial.pipex.com/town/ 
squarejcc83/wsarchie.btml) oraz File 
Ferret (bttp://www.vironix.com/netferret 


/fileferret.btm). 


Antywirusowy „wartownik” 
Możliwość swobodnego korzystania 
z dostępnych w Internecie ogromnych za- 
sobów bezpłatnego softwaru ma jednak 
i swoje słabe strony. Jeżeli bowiem nie bę- 
dziemy na bieżąco kontrolować wszyst- 
kich importowanych na nasz komputer 
plików, możemy szybko „podłapać” ja- 


kiegoś wirusa. Aby tak się nie stało, po- 
winniśmy zastosować skuteczne Środki 
zapobiegawcze. 

Z uwagi na to, że ręczne rozpakowy- 
wanie wszystkich archiwów i kontrolo- 
wanie ich za pomocą programu antywiru- 
sowego jest dość uciążliwe, opracowano 
wygodne narzędzie  Virusafe 2.1 
(bttp://www.eliashbim.com). Program ten 
współpracuje z popularnymi przeglądar- 
kami WWW i samodzielnie kontroluje 
wszystkie pliki importowane z Sieci. 

Program Virusafe można ponadto tak 
skonfigurować, aby automatycznie 
sprawdzał wybrane katalogi. Omawiany 
program radzi sobie również ze skompre- 
sowanymi danymi. Sam skaner antywiru- 
sowy jest programem bezpłatnym, nato- 
miast za dodatkową opłatą uzyskamy ak- 
tualizację biblioteki wirusów. 


Narzędzia monitorujące 
Niemal wszyscy narzekamy obecnie na 
bardzo powolny dostęp do Internetu. 
Jeśli chcemy to nasze subiektywne wra- 
żenie potwierdzić za pomocą konkret- 
nych danych, powinniśmy skorzystać 
z oprogramowania Starfisb Internetmeter 
2.0 (bttp://www.starfisbsoftware.com). 
Ten niewielki, bezpłatny program kon- 
troluje przepustowość i czas trwania 
danego połączenia sieciowego, reje- 
strując szczegółowo wszystkie dane, 
a w małym dodatkowym oknie znajdu- 
je się graficzna informacja o aktualnej 
liczbie bajtów przesyłanych łączem. 
Najnowsza wersja programu (dla Win- 
dows 95) może współpracować z prze- 
glądarkami Netscape Navigator i In- 
ternet Explorer. 


Rejestratory opłat 
pomagają w ograniczeniu 
kosztów połączeń 
Z uwagi na fakt, że taryfy telekomunika- 
cyjne nie należą do tanich, coraz większą 
popularnością cieszą się programy do re- 
jestracji opłat. Oferta rynkowa tego typu 
narzędzi jest już dość bogata. Chociaż te 
nieskomplikowane programy mierzą je- 
dynie czas połączeń onlinowych, mogą 
być bardzo przydatne dla wielu internau- 
tów. Naliczają bowiem i podsumowują 
bieżące opłaty telefoniczne i ewentualne 
należności dla operatora Internetu. 
Przykładowym narzędziem jest share- 
warowy program W-Online Pro (bttp:// 
members.aol.com/bilfe01/index.btm). 
Oprócz czasu trwania połączenia i wyso- 
kości opłat, oprogramowanie pokazuje 
również faktyczną szybkość danej sesji on- 
line. W znacznym stopniu standardowa 
konfiguracja programu W-Online okazuje 
się wystarczająca; jedynie tabelę opłat 


Czerwiec 6/97 


ŁAD I WDUWWZAIW IZA KEZZZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNEA 


> 19. 


4 ZLIAD I WDUWWVWZAIW IZA KOWNA 
Porady dla internautów 


s Intel - FTP Explorer 
Jearbelten Ansicht Extras Fenster 2 


oj hja|"|s| B[>|t|xlejF:: 


jest PGP (Pretty Good Privacy) 
autorstwa Philipa Zimmerma- 


na. Zastosowana w nim tech- 


nika szyfrowania jest na tyle 


dobra, że zdaniem amerykań- 


RecapVl.doc — Subaddt 


DELOLOCOL 


isy 
CI meski 


skiego rządu spełnia ona wy- 
mogi prawne przewidziane dla 
wojskowych kontraktów eks- 
portowych. Szybko zresztą 
wytoczono — Zimmermanowi 
proces, gdyż oferował swój 


QI mes36 =l 
PORTO41250101,15,4208 =| produkt w postaci freeware'u. 
PETR pu Zsjcontonaide Obecnie na rynku istniej 
EO AAC p REA for /pub/H.323/contributionsfindex.txt (876 bytes). = p y Ą J ą 
226 Ti r jlete. Z 
alien wa ESEE =| trzy zasadnicze wersje progra- 


ASotj G50H.| ©kow.| GJEwo.| ZąEwwe..| Gqono.| Gjewo.| EHvst. | Eieant.| Aore [me Ka toe| mu PGP: komercyjna 1 nieko- 


FTP Explorer: Programy klasy Ftp-Client wyręczają _ mercyjna dla Stanów Zjedno- 
użytkownika w obstudze skomplikowanych poleceń _ czonych i Kanady oraz nieko- 


FTP i utatwiają download danych 


musimy dostosować do własnych po- 
trzeb. Równie uniwersalny w obsłudze 
jest też program Comrate, który jed- 
nak nie dysponuje funkcją kontroli 
przepustowości. Oba narzędzia może- 
my uzyskać np. za pośrednictwem 
BBS-u CHIP-a. 


Poufność danych 

dzięki PGP 

Jakie są gwarancje poufności infor- 
macji (zwłaszcza wysyłanych e-ma- 
ilem), które krążą w Internecie? 
W rzeczywistości poziom zabezpie- 
czeń jest taki sam, jak w przypadku 
tradycyjnej pocztówki, którą teore- 
tycznie każdy może przeczytać. Sieć 
Internet przesyła bowiem pocztę 
elektroniczną w postaci normalnych 
plików tekstowych, nie stosując żad- 
nych mechanizmów szyfrowania. 
W sieci rozległej wiadomości e-ma- 
ilowe przekazywane są przez cały 
szereg komputerów, których administra- 
torzy mogą swobodnie „wyławiać” i od- 
czytywać wybrane dowolne informacje. 

Innym niebezpieczeństwem, które kry- 
ją w sobie transmisje sieciowe, jest możli- 
wość fałszowania informacji przez za- 
awansowanych hackerów. Ogólnie mó- 
wiąc, Internet stwarza niemal doskonałe 
warunki do wszelkiego rodzaju nadużyć. 

Jak jednak pokazuje praktyka, takie 
obawy są — na szczęście — z reguły nieuza- 
sadnione. Przy ogromnej liczbie wszyst- 
kich przesyłek e-mailowych, które każde- 
go dnia krążą po Sieci, nikt praktycznie 
nie jest w stanie odczytać choćby jednego 
procenta tych informacji. 

Jeżeli mimo wszystko faktycznie oba- 
wiamy się o zachowanie poufności na- 
szych wiadomości lub przesyłamy strate- 
giczne dane, powinniśmy zastosować me- 
chanizm szyfrowania e-maili. Jednym 
z bardziej znanych programów tego typu 


Session Details FT 


Bytes (ut | 21505] 
Bytes In | 8482 ie] 
Speed (Kb/s) — MEMEMEGE 


IP Address  KMAIEENEMNE 
Host Address  EMNINEFNUNNS 


Help | SIĘ i 
How to Upgrade | 


Program InternetMeter firmy Starfish 
zapewnia petną kontrolę przepustowo- 
ści transmisji sieciowych 


mercyjna międzynarodowa. Jeśli jesteśmy 
poważnie zainteresowani tym progra- 
mem, powinniśmy na wszelki wypadek 
zaopatrzyć się w wersję międzynarodo- 
wą. Tylko w tym przypadku nie istnieją 
bowiem żadne niejasności dotyczące 
praw patentowych. 

Program PGP dostępny jest już dla pra- 
wie wszystkich platform systemowych. 
Dla windowsowych pecetów podstawę 
stanowi wersja dosowa, którą można uzu- 
pełniać dodatkowymi modułami umożli- 
wiającymi eksploatację programu z pozio- 
mu „okienek”. Istnieje również specjalny 
moduł dla popularnego programu pocz- 
towego Eudora, udostępniający mecha- 
nizm PGP jako integralną funkcję pakietu. 


oprac. Marcin Pawlak (jg, jp) 


197 


ZASTOSOWANIA 


Workshop: Worldgroup Manager 2.50 


zam 


Świat w zasięgu dłoni 


W porównaniu z innymi programami terminalowymi 
wykorzystującymi tryb ANSI czy RIPScript, 

Worldgroup Manager pozwala na wykorzystanie 
podczas połączeń z serwerem BBS-u grafiki o wysokiej 
rozdzielczości, multimediów oraz wielowątkowości. 


1 Pobranie Worldgroup 
LELECELE 

Przygodę z BBS-em rozpoczynamy od za- 
opatrzenia się w Worldgroup Managera 
2.50 (WGM). W tym celu łączymy się 
z stroną WWW BBS-u CHIP-a, bttp:// 
bbs.cbip.pl/ i klikamy odsyłacz hipertek- 
stowy Musisz koniecznie to przeczy- 
tać! Zapoznajemy się z krótkim opisem 
dotyczącym naszego serwera i ściągamy na 
lokalny dysk, do tymczasowego katalogu, 
plik WGMAN250.EXE (odsyłacz w punk- 
cie 4. opisu BBS-u), zawierający potrzeb- 
ny nam program terminalowy. 

Ponieważ transmisja zbioru przez Inter- 
net może trwać dość długo (plik ma ponad 
3,5 MB), w czasie jej trwania założymy so- 
bie konto w BBS-ie. W tym celu na stronie 
bttp:/lwww.chip.pl/bbs/pomoc.btm klika- 
my odsyłacz hipertekstowy formularz 
rejestracyjny, podajemy swoje dane oso- 
bowe, identyfikator konta oraz hasło 
i naciskamy przycisk Zatóż nowe konto. 
Jeśli wszystkie dane zostały wprowadzone 
poprawnie i nikt nie używa podanego 
przez nas identyfikatora (co zdarza się 
dość często) system poinformuje nas, że 
zostało założone konto w BBS-ie. 

Od tego momentu możemy zacząć ko- 
rzystać z „dobrodziejstw” redakcyjnego 


198 


Worldgroup Manager 
File Options Window Help 
EENITS 


© Novell LAN 


How to log on 


serwera. Bez wykorzystywania Worldgro- 
up Managera, bezpośrednio ze strony 
WWW, mamy dostęp tylko do bibliotek 
plików. Aby zapoznać się z ich zawartoś- 
cią, wpisujemy w używanej przez nas 
przeglądarce WWW adres http://bbs. 
chip.pl:8000/library/ (protokół HTTP) 
lub ftp://bbs.chip.pl/pub/ (FTP) i mo- 
żemy już zacząć pobierać oprogramowa- 
nie z naszego serwera. 

CHIP BBS to nie tylko darmowy softwa- 
re. Aby skorzystać z pozostałych możliwo- 
Ści serwera musimy zainstalować World- 
group Managera. W tym celu uruchamia- 
my ściągnięty ze strony WWW CHIP-a 
plik WGMAN250.EXE. W trakcie 


Worldgroup Managerze (WGM) 
pisaliśmy już w CHIP-ie ponad 
rok temu. W numerze 4/96, s. 106 
przedstawiliśmy workshop starszej we- 
rsji tego programu — 1.0 PL. Ponieważ 
sposób obsługi aplikacji zmienił się 
w niewielkim stopniu, w niniejszym ar- 
tykule opiszemy różnice w stosunku do 
poprzedniej edycji (z poprzedniego 
tekstu radzimy wykorzystać punkty: 
„Konfiguracja i uruchomienie”, „Tele- 
konferencja” i „Biblioteki plików”). 
Niniejszy opis przeprowadzimy na 
następującym przykładzie: wyobraźmy 
sobie, że wykupiliśmy prenumeratę 
CHIP-a, dzięki której będziemy mogli 
wysyłać z naszego BBS-u pocztę za 
pośrednictwem Internetu. W tym celu 
musimy samodzielnie założyć konto na 
serwerze i poprosić administratora syste- 
mu o rozszerzenie uprawnień (użytkow- 
nicy nie będący subskrybentami mogą 
przesyłać listy jedynie w obrębie BBS-u). 
Na koniec wstępu uwaga. Multime- 
dialne i wielowątkowe możliwości 
WGM można wykorzystać jedynie przy 
połączeniach z BBS-ami wykorzystujący- 
mi pakiet Worldgroup Server. W przy- 
padku łączenia się z serwerami pracują- 
cymi na innym oprogramowaniu WGM 
wykorzysta tryb terminalowy — ANSI. 


Z redakcyjnym BBS-em można się tączyć 
bez pośrednictwa WWW. W tym celu uru- 
chamiamy Worldgroup Managera, wskazuje- 
my ikonę CHIP BBS i wciskamy [AIt]+ 
[Enter] lub wybieramy opcję File | 
Properties... W sekcji How to connect 
wskazujemy typ potączenia (Modem lub 
Telnet), w oknie dialogowym odznaczamy 
opcję Log on as new user i wpisujemy swój 
identyfikator (User-ID) i hasto (Password). 
Gdy pozostawimy tę opcję włączoną, 
będziemy mieli możliwość założenia konta 
przy pierwszym połączeniu z BBS-em. 


przygotowywania aplikacji do pracy zo- 
staną zainstalowane plug-iny do używa- 
nej przez nas przeglądarki WWW (obsłu- 
giwane są Internet Explorer i Netscape 
Navigator w wersjach 3.0 lub nowszych). 
Po zakończeniu instalacji możemy zacząć 
łączyć się z BBS-em. W tym celu przecho- 
dzimy na stronę bttp://www.cbip.pl/bbs| 
menu.btm i wybieramy myszą usługi 
naszego systemu. 


Worldgroup Managera 2.50 oraz dokładny 
opis instalacji można znaleźć na każdym CD- 
-ROM-ie dołączonym do CHIP-a. Wykorzysta- 
nie tego źródła zaoszczędzi nam sporo czasu 
(i gotówki), który musielibyśmy poświęcić na 
ściągnięcie programu z Internetu. 


Czerwiec 6/97 


v 


Workshop: Worldgroup Manager 2.50 


2 Wysyłanie listów 


3 Message Center 


Ele List View Oplions Help 


H-JE3 


EJ 


Tak jak wspomnieliśmy na wstępie, 
spróbujemy wysłać list do admini- 
stratora systemu (konto Sysop) 
z prośbą o rozszerzenie naszych 


—|_ Pate 
Font to set 


[Font for writing plain-text messages 
[Font for reading plain-text messages 
Message list font 

[Thread list font 


Finm „Topic 


uprawnień. W tym celu uruchamia- 
my Worldgroup Managera i klika- 
my dwukrotnie ikonę CHIP BBS. 
Nastąpi próba połączenia z serwe- 
rem. Jeśli zakończy się sukcesem, po 
weryfikacji wersji używanego przez 
nas programu terminalowego (jeżeli 
na dysku mamy starszą wersję 
WGM, serwer automatycznie uak- 


tualni potrzebne pliki) pojawi się 
menu główne BBS-u CHIP-a. 
Wybieramy opcję Poczta i listy 


dyskusyjne. Spowoduje to wywołanie 
modułu Message Center, który służy do ob- 
sługi poczty elektronicznej i forum. Wska- 
zujemy opcję File | Write E-mail El, uru- 
chamiającą wbudowany w WGM edytor 
tekstu połączony z modułem mailowym. 
W oknie Write Message pozostawiamy 
domyślnego adresata listu (pole To:) — 
Sysopa, w polu Topic: wpisujemy krótki 
opis wiadomości (np. „Prośba o rozszerze- 
nie uprawnień”) i wciskamy OK. 
Możemy rozpocząć pisanie treści listu. 
Ponieważ chcemy rozszerzyć swoje 


Sample 
ocz 


Miatn | 


AaBbYyZz 


uprawnienia w naszym BBS-ie, podajemy 
numer prenumeraty (spisujemy go z ko- 
perty, w której otrzymujemy CHIP-a) 
oraz pełne dane osoby, na którą została 
dokonana wpłata. Podczas tworzenia 
treści listu możemy skorzystać z paska 
narzędzi, który pozwala na zmianę wiel- 
kości czcionki, atrybutów i koloru edyto- 
wanego tekstu. 

Przygotowany list wysyłamy do serwe- 
ra wybierając opcję File | Send (il lub 
umieszczamy go w wyjściowej skrzynce 
pocztowej Out Box IBl. Drugi sposób jest 
przydatny podczas przygotowywania 
większej liczby wiadomości w tzw. trybie 
off-line (bez połączenia z serwerem); 


Font: Font Style: Size 
IMS Sans Senit Regular 12 
? =] m po] —Cancei | 
[MS Sent talic 12 
|MS SystemEx — |Bold 14 
[MT Extra [Bold Italic 17 4 
|Myriad Roman zl 24 = 
p Effects q Sample 
7 Stikeout 
[7 Undetine AaBbYyZz 
Color: 
[_EE3 zj 


ZASTOSOWANIA EEEEEEEEEEEEZEZEZEEZNEEEENNNNEEA 


Dzięki opcji Options | Fonts mamy 
możliwość ustalenia domyślnego kroju 
pisma, używanego podczas czytania 

i pisania listów oraz przeglądania list 
dyskusyjnych 


w tym przypadku wszystkie listy wysy- 

łamy zaraz po połączeniu z serwerem, 

klikając Yes w okienku Outgoing 
mail (pojawi się ono tuż po połączeniu 

z BBS-em). „Oczekująca” poczta może 

być wysłana automatycznie; aby tak się 

działo, w Message Center, w menu 
głównym Options | Out Box należy wy- 
brać opcję Automaitically send all 
upon connect. 

Po weryfikacji danych zawartych przez 
nas w liście administrator BBS-u rozsze- 
rzy nam uprawnienia (otrzymamy spec- 
jalną wiadomość informującą o tym fak- 
cie, opatrzoną nagłówkiem „Class switch 
notification”). Od tego momentu może- 
my wysyłać listy do Internetu oraz sur- 
fować po Sieci. 

Komunikaty systemowe mogą być wyświetlane 
przez WGM po polsku. Ustawienie to możemy 
uzyskać wybierając z menu głównego 
BBS-u opcję Dane i edycja konta, klikając przy- 
cisk Advanced i w sekcji Language preferences | 
Permament zaznaczając opcję Pol_Bez/ANSI. 


v 


Workshop: Worldgroup Manager 2.50 


zs Message Center 
File List View Thread Forum Options Help 


FII-TEJ 


3 Przeglądanie list 

dyskusyjnych 
Po wysłaniu listu do Sysopa za- |masa 
poznajmy się z zawartością list 
dyskusyjnych (zwanych także 
forum) znajdujących się w re- 
dakcyjnym BBS-ie. Dostęp do 
nich jest możliwy na dwa spo- 
soby. Pierwszy z nich polega na 
wykorzystaniu dowolnej prze- 
glądarki newsów, wykorzystu- 
jącej protokół NNTP (np. MS 
Internet Mail 6 News Reader 
lub wbudowanej w Netscape 
Navigatora). W tym przypadku wystar- 
czy połączyć się z adresem mews:// 
bbs.chip.pl. Drugi sposób — zalecany — to 
wykorzystanie Worldgroup Managera, 
który umożliwia np. ściągnięcie wszyst- 
kich wiadomości z list dyskusyjnych na 
swój lokalny dysk i przeglądanie ich 
w trybie off-line, czyli bez połączenia 
z BBS-em (forum można także przeglą- 
dać będąc „na linii”). 

Aby to wykonać, z menu głównego 
WGM wybieramy opcję Poczta i listy 
dyskusyjne. Następnie z poziomu 
Message Centera wskazujemy opcję List | 
Offline forums. Komputer powiadomi 
nas, że na lokalnym dysku nie mamy żad- 
nych wiadomości i zapyta czy chcemy 


kanały IRC 
Pogadamy 


UWAGA !!! 


4 Korzystanie z Internetu 


Kiedy administrator systemu rozsze- 
rzy nasze uprawnienia (patrz punkt 
2), w menu głównym BBS-u pojawi 
się nowa opcja — Usługi interne- 
towe. Po jej kliknięciu ukaże się 
okienko, na którym umieszczono 6 
ikon, reprezentujących programy 
(usługi), umożliwiające prenumera- 
torom CHIP-a „wyjście” do Inter- 
netu. Aplikacje tu umieszczone 
można podzielić na dwa typy: pra- 
cujące w trybie klient-serwer i ter- 
minalowym. Podstawowa różnica 
jest taka, że program pierwszego rodzaju 
(jest nim klient usługi IRC) może praco- 
wać współbieżnie z innymi modułami 
Worldgroup Managera (pocztą, bibliote- 
kami plików itp.). Pozostałe aplikacje 
uruchamiane są w tekstowym trybie ter- 
minalowym (ANSI) i nie mogą wykony- 
wać się równocześnie z pozostałymi mo- 
dułami WGM (trzeba je wcześniej 
zakończyć). 

BBS CHIP-a udostępnia następujące 
usługi internetowe: logowanie na zdal- 
nych komputerach (protokoły telnet 
i rlogin), sprawdzanie, „kto jest kim” na 
zdalnej maszynie (finger), internetową 
wersję BBS-owej Telekonferencji (IRC), 


200 


EILIEEGRHEEWELLIEKG EE) 


Offline Forum: Helo Thread Topic: bez wgmana..... 


Msgs Date From Excerpt 


2 [EF] 18.04.97 IN:sasiadQchip.bbs.pl ernieQus.edu.pl napisał(a) w artykule <O1t 
2 [EF] 18.04.97 IN:ernieQus.edu.pl No wiesz... o rachunkach za telefon, to ja j 
Re: Robota dla informatyke 2 
Szukam rownych ludzi!!! 2 


1 


pobrać nowe listy z serwera. Odpowia- 
damy Yes. W oknie dialogowym Get 
Messages for Offline Use klikamy 
przycisk Setup, a następnie Select 
forums i wybieramy listy dyskusyjne, 
z których mają zostać pobrane wiadomoś- 
ci. Jeśli chcemy czytać tylko nowe listy, 
zaznaczamy opcję Show only | New 
messages. Jeśli chcemy zostać automa- 
tycznie rozłączeni z serwerem po pobra- 
niu wiadomości zaznaczamy opcję 
Disconnect when done. Wraz z lis- 
tami możemy ściągnąć na lokalny dysk 
dołączone do nich pliki. Aby tego doko- 
nać, zaznaczamy opcję  Include 
attachments. Powyższe ustawienia za- 
chowujemy klikając klawisz Save. Gdy 


aliasy internetowe (patrz ilustracja 
powyżej) oraz klienta FTP, który dokład- 
niej opiszemy poniżej. 

Załóżmy, że chcemy ściągnąć kilka pli- 
ków z serwera FTP CHIP-a. Po wybraniu 
opcji FTP z menu głównego Ustug 
internetowych, Worldgroup Manager 
przejdzie do trybu terminalowego i wy- 
świetli listę opcji, z których należy wy- 
brać pozycję Potącz się z serwerem 
(klawisz [F]). Następnie podajemy adres 
komputera, z którym chcemy się połą- 
czyć. Wpisujemy ftp.chip.pl. Za pomo- 
cą komend DIR (listing bieżącego katalo- 
gu), CD <nazwa> (zmiana katalogu) 
oraz GET <nazwa_pliku> (pobranie 


ZASTOSOWANIA EEEEEEEEEZEEENENENNENENENNNNNNEEA 


Wiadomości znajdujące się w listach 
dyskusyjnych można przeglądać we- 
dług ich tematyki. Aby wyświetlić listy 
w ten sposób, trzeba użyć ikony List 
Threads EJ, znajdującej na pasku 
narzędzi Message Centera 


wciśniemy OK Worldgroup Manager 
pobierze z serwera żądane dokumenty. 

Możemy teraz przeglądać wszystkie 
wiadomości. Trzeba tylko pamiętać 

o tym, aby podczas odpisywania na li- 
sty wysyłać je do Out Boxu, a nie bezpo- 
średnio na serwer opcją File | Send [l. 
Wszystkie wiadomości wysyłamy „gro- 
madnie”, klikając Send all w oknie Out 
Box, po połączeniu się z BBS-em. 

Na koniec uwaga dotycząca modułu 
pocztowego BBS-u. Każdy list (nie doty- 
czy to forum) jest przetrzymywany na 
serwerze jeszcze przez 60 dni po jego usu- 
nięciu. Aby zapoznać się z treścią skaso- 
wanych dokumentów należy użyć opcji 
List | Post Office. 

Jeśli chcemy, aby wszystkie wiadomości 

z list dyskusyjnych adresowane bezpośred- 

nio do nas byty umieszczane w skrzynce 

pocztowej Message Centera, musimy wią- 
czyć opcję Options | Server | Show forum 
messages to you in E-mail. 


Każdy z prenumeratorów CHIP-a może 
zmieniać swój identyfikator konta. Aby 
tego dokonać, należy wywołać opcję 
Usługi internetowe | Aliasy interneto- 
we. Zdefiniowany nowy przydomek 
(alias) będzie identyfikowat wszystkie 
listy wysyłane przez użytkownika za 
pośrednictwem Internetu („wewnątrz” 
BBS-u obowiązuje zawsze identyfikator 
określony przy zakładaniu konta) 


zbioru) ściągamy pliki do wirtualnego 
katalogu, znajdującego się na serwerze 
BBS-owym. Następnie rozłączamy się 
ze zdalnym komputerem komendą 
BYE. Z menu FTP CHIP-a wybieramy 
opcję Download zaznaczonych pli- 
ków (klawisz [D]) i ściągamy zbiory na 
lokalny dysk (transmisję uruchamiamy 
komendą File | Download z menu 
głównego terminala). Po jej zakończeniu, 
zamykamy sesję FTP klikając [X], co spo- 
woduje zakończenie trybu terminalowe- 
go i powrót do menu głównego Usługi 

internetowe. 
Wojciech Wrzaskała 


Zbiory pobrane z serwerów FTP są usuwane 
z wirtualnego katalogu BBS-u CHIP-a po za- 
kończeniu sesji z redakcyjnym serwerem. 
Dlatego też należy koniecznie je ściągnąć na 
lokalny dysk zaraz po ich pobraniu ze 
źródtowej lokalizacji. 


Czerwiec 6/97 


Tm SERWIS 


Forum 


Czytelnicy piszą — 
CHIP odpowiada 


M1. Jak sprzętowo połączyć 
dwa komputery w celu wza- 
jemnego korzystania z zaso- 
bów (bez użycia kart siecio- 
wych)? 

2. Czy istnieje możliwość pod- 
łączenia dwóch komputerów 
do PC-ta i równorzędnego ko- 
rzystania z obu? 

3. Mam znajomego, który za- 
stanawia się nad wyborem 
monitora 14” LRNI, a marko- 
wym telewizorem o tej samej 
przekątnej w porównywalnej 
cenie. Bardzo zaciekawił mnie 
taki pomysł. Mam więc kilka 
pytań: 

Jak podłączyć telewizor do 
PQ? Czy pracując przed tele- 
wizorem w charakterze moni- 
tora potrzebny jest filtr? Czy 
aby odbierać programy telewi- 
zyjne w PC potrzebuję tunera, 
plus ewentualnie karta do od- 
bioru telegazety. 


[S Jeśli pracujemy w Windows 
możemy posłużyć się kablem 
równoległym lub szeregowym. 
Możemy także skorzystać z sie- 
ci np. Lantastic. Jedna z wersji 
tego pakietu do utworzenia sie- 
ci wymagała jedynie portów 
szeregowych lub równoległych. 
Komfort pracy obniża jednak 
wolne działanie tego połączenia 
oraz cena oprogramowania. 
Mimo wszystko lepszym roz- 
wiązaniem byłoby zakupienie 
kart sieciowych (nawet tanich — 


np. Genius ISA, ok. 90zł), co po- 
zwoli nam na wykorzystanie sie- 
ci wbudowanej w Windows 95. 

Aby podłączyć do peceta 
więcej niż jeden monitor musi- 
my posłużyć się rozdzielaczem 
oraz wzmacniaczem sygnału 
karty graficznej. 

Zanim zdecydujemy się na 
podłączenie do komputera tele- 
wizora zamiast zwykłego moni- 
tora, powinniśmy wziąć pod 
uwagę kilka czynników. Zale- 
cane do pracy odświeżanie ob- 
razu to minimum 72 Hz, tym- 
czasem telewizor oferuje od- 
świeżanie 50 Hz z przeplotem 
(są wyświetlane dwa półobrazy, 
co druga linia). Telewizor za- 
pewni rozdzielczość 640x480 
punktów, a do pracy w Win- 
dows jest to trochę za mało. 
Obraz na ekranie będzie o wie- 
le gorszej jakości niż na (nawet 
tanim) monitorze. 

Jeśli chcielibyśmy oglądać 
program telewizyjny na pececie 
musimy zaopatrzyć się w kartę 
tunera telewizyjnego. Najprost- 
sze karty pozwalają na wyświe- 
tlanie programu tv wyłącznie 
w trybie pełnoekranowym. 
Karta tego typu kosztuje około 
400 zł (test — CHIP 5/97). 


M Bardzo ciekawy i przydat- 
ny okazał się artykuł „Pulpit 
Windows 95”, dzięki które- 
mu ulatwiłem sobie pracę 


REGULAMIN FORUM CZYTELNIKÓW 


1. Listy z problemami powinny posiadać dopisek FORUM. 
2. Redakcja nie odpowiada listownie na pytania (odpowiedzi publi- 


kujemy tylko na łamach CHIP-a). 


3. Nie odpowiadamy na pytania, na które odpowiedź można zna- 


leźć w instrukcjach obsługi. 


4. Są problemy, z którymi również my nie potrafimy sobie pora- 
dzić. Wszystkie pytania, w których będą one występować, umiesz- 
czamy w BBS-ie; może któryś z użytkowników będzie mógł na nie 


202 


z Windows. Mam jednak dwa 
pytania: 

1. Czy do „Dźwięki :Właści- 
wości:Dźwięk” można dodać 
wlasne pliki dźwiękowe, w od- 
powiednim formacie, aby 
przypisać je odpowiednim 
zdarzeniom? 

2. Czy jest możliwe stwo- 
rzenie wlasnych ikon (w jakim 
formacie) które można by do- 
dać do skrótów znajdujących 
się na pulpicie? 


SW Windows można doda- 
wać własne dźwięki (format 
WAV), jak i własne ikony. Iko- 
ny (plik z rozszerzeniem ICO) 
można stworzyć np. za pomocą 
programu shareware Icon Edit. 
Dźwięki można nagrywać za 
pomocą rejestratora dźwięku 
umieszczonego w Windows, 
lub któregokolwiek z progra- 
mów do nagrywania i obróbki 
plików WAV. Za pomocą ta- 
kich aplikacji można miksować 
dźwięk, dodawać echo itp. Ist- 
nieją płyty CD-ROM z szero- 
kim wyborem dźwięków oraz 
ikon, więc nie powinno być 
problemów ze zindywidualizo- 
waniem pulpitu _ Windows 
i dźwięków systemowych. 


M Posiadaczem komputera je- 
stem od 6 lat. Rekonfigurowa- 
łem swój sprzęt już wielokrot- 
nie. Obecnie posiadam pen- 
tium 133 z dyskiem Seagate 
2,1 GB. Dysk ten mam po- 
dzielony ma 4 partycje. 
W związku z tym mam pyta- 
nie: czy jest to możliwe, że 
jedna partycja (tylko niekiedy) 
pracuje znacznie głośniej niż 
pozostałe. Norton _ Disc 
Doctor nie wykazuje żadnych 
blędów ani uszkodzonych sek- 
torów. Czy jest to „problem” 
który kwalifikuje dysk do wy- 
miany? Mam na niego gwa- 
rancję, lecz nie chcę go wymie- 


Codziennie do redakcji 
CHIP-a trafia sporo listów 
z prośbami o pomoc 

w rozwiązaniu problemów 
pojawiających się przy 
pracy z komputerem. Ru- 
bryka Forum poświęcona 
jest wszystkim czekają- 
cym na naszą pomoc; 
wszystkim, którzy nie mo- 
gą poradzić sobie z insta- 
lacją, konfiguracją i dzia- 
taniem swoich urządzeń. 
Piszcie do nas: 
Redakcja Magazynu 
komputerowego KlHkiF 
Plac Czerwony 1/3/5 
53-661 Wrocław 


HOT-LINE: każdy poniedziatek 
od 9% do 11% 

tel.: (0-71) 73 44 75 w. 129 
MASZ PROBLEM — DZWOŃ 
e-mail: HotlineQchip.vogel.pl 


HOT-LINE końpuiery 


W każdy poniedziatek i wtorek, 
w godzinach 9-107 na pytania 
Czytelników CHIP-a odpowiada 
biegły sądowy w zakresie prawa 
komputerowego — 

Andrzej Niemiec. 

tel.: (0-71) 72 94 53 

fax: (0-71) 48 16 60 


niać, gdyż mam na nim swoje 
cenne dane (zajmuję się robie- 
niem muzyki na AWE 32). 


[A Przy podziale dysku na kilka 
partycji, gdy dokonuje się zapi- 
su na jednej, a program jest uru- 
chamiany z innej, głowice dys- 
ku muszą pokonywać odległość 
fizycznie dzielącą dane na tale- 
rzach magnetycznych dysku. 
Może to prowadzić do charak- 
terystycznego stukania. Gdy 
programy diagnostyczne nie 
pokazują żadnych błędów, to 
nie ma się czym martwić. 

Mira Horudko, Jarosław Praczyk 


Redakcja nie ingeruje 
w treść i formę listów. 
Zastrzega 


pr 


av 


Czerwiec 6/97 


Z okazji jubileuszu napływa wiele listów 


z gratulacjami i życzeniami. Wszystkim 
ich autorom składamy z tego miejsca 
serdeczne wyrazy podziękowania. 


M Kiedy kilka miesięcy temu 
po raz pierwszy pojawiłem się 
na kanałach IRC, od razu zafa- 
scynowałem się tym niezwy- 
kłym miejscem w sieci. Dziwi- 
ło mnie jednak bardzo, że tak 
wspaniała rzecz, jaką jest moż- 
liwość prowadzenia bezpośred- 
niej rozmowy z ludźmi na ca- 
łym świecie, jest niemalże cal- 
kowicie ignorowana przez pol- 
ską prasę komputerową. Wiel- 
ka więc byla moja radość, kie- 
dy otrzymałem lutowy numer 
Waszego miesięcznika. Naresz- 
cie, pomyślałem, jedno z naj- 
lepszych pism komputerowych 
w kraju stanęło na wysokości 
zadania. Wreszcie coś o IRC! 
Z radością zabrałem się do czy- 
tania artykulu. 

Jakież było moje zdziwie- 
nie, gdy po kilku słowach 
wprowadzenia dowiedziałem 
się, że „atrakcyjność IRC za- 
czyna dziś powoli maleć”, 
gdyż „w dobie graficznych sys- 
temów operacyjnych, biper- 
tekstu i World Wide Web czy- 
sto tekstowy system przekazy- 
wania informacji wydaje się 
być już co najmniej ubogi, na- 
wet jeśli ma on służyć tylko do 
rozmowy”. 

Otóż ja w najmniejszym 
stopniu nie zgadzam się z tym 
zdaniem. Jestem pewien, że 
rozmowy w czasie rzeczywi- 
stym w WWW jeszcze długo 
nie zdobędą tak wielkiej po- 
pularności co tradycyjny tek- 
stowy IRC. Przemawia za 
tym wiele niepodważalnych 
argumentów. 

Aby dostać się do kanałów 
IRC, nie potrzebujemy wyszu- 
kanego sprzętu, który niestety 
jest konieczny w przypadku 
chęci wykorzystania wszel- 
kich zalet Webu. Wystraczy 
nam zwyczajny terminal 
z monitorem monochroma- 
tycznym. Jest to niezwykle 
ważne szczególnie wtedy, kie- 


204 


dy udajemy się do Cyberka- 
wiarni. Pomijajac fakt, że ce- 
ny tam obowiązujące są zde- 
cydowanie za wysokie, i tak 
terminal tekstowy jest o poło- 
wę tańszy niż graficzny. 

Za tekstowym IRC przema- 
wia również fakt niezwykle 
prostej obsługi. Wystraczy na- 
uczyć się kilku komend syste- 
mu IRC II, a w przypadku uży- 
wania programów  okienko- 
wych, takich jak np. mIRC, ob- 
sługa ogranicza się do wodze- 
nia kursorem po ekranie i „kli- 
kania” na interesujących nas 
pozycjach z menu. 

Istotną sprawą jest również 
to, że całkowicie pełne wykorzy- 
stanie IRC nie wymaga żadnych 
dodatkowych opłat, pomijając 
oczywiście opłatę za połączenie 
modemowe lub koszt wstępu do 
Cyberkawiarni. 

Poza tym IRC jaki znamy ma 
swój niepowtarzalny urok. 
Urok cichych kanałów, na któ- 
rych dyskutuje się o wzniosłych, 
poważnych rzeczach, tudzież 
tłocznych, pełnych niespokoj- 
nych użytkowników miejsc, 
gdzie stale toczy się walka 
o „opa”, lecą wyzwiska, ktoś 
kogoś „kopie”, „banuje” etc. 

Osobiście nie widzę zadnej 
przewagi obecnych rozmów 
przez WWW nad IRC. Poza cie- 
szącą oko grafiką, tak samo 
wpisujemy tekst w okienku, 
a on pojawia się na ekranach 
użytkowników po drugiej stro- 
nie kabla. Prawie nic ponadto, 
co oferuje tradycyjny IRC. 

Być może kiedyś, gdy Inter- 
net naprawdę szeroko rozpo- 
wszechni się w naszych do- 
mach, standardowa prędkość 
transmisji danych wzrośnie, 
możliwe będzie dla każdego 
np. przesyłanie obrazu wideo 
między wieloma użytkownika- 
mi na raz w czasie rzeczywi- 
stym (choć tajemnicza anoni- 
mowość panująca na IRC jest 


Nasz adres: 


Magazyn 
komputerowy CHIP 
53-661 Wrocław 

pl. Czerwony 1/3/5 


na pewno swego rodzaju zale- 
tą), można będzie mówić o za- 
niku atrakcyjności tekstowego 
IRC. Jestem jednak pewien, że 
jeszcze nie teraz. 

Liczę na większe zaintereso- 
wanie IRC z Waszej strony 
w przyszłości (przydałby się ja- 
kiś konkretny artykuł, opisujący 
ten „czysto tekstowy system 
przekazywania _ informacji”), 
aby każdy mógł tam się udać 
i zasmakować wielkiej przyjem- 
ności płynącej z „IRCowania”... 

Łukasz Sojka, Bydgoszcz 


ES Oto list zagorzałego fanaty- 
ka! Gratulujemy  żarliwości 
w obronie swojego ulubionego 
systemu i z pełną satysfakcją 
publikujemy Pański list. Co do 
istoty rzeczy — nasz artykuł bar- 
dziej diagnozował istniejący 
stan rzeczy, niż do czegokol- 
wiek zachęcał czy zniechęcał. 
Zapewne będzie tak, że rzeczy- 
wistość okaże się silniejsza od 
naszych wszelkich chciejstw 
i sama podyktuje warunki. 
Czas pokaże. Jeśli w wyniku 
rozwoju sytuacji będzie Pan 
miał za kilka lat z kim „polR- 
Cować”, to będziemy się z tego 
jedynie cieszyć. Warto mieć 
jednak jasność co do tendencji. 
Może się zdarzyć i tak, że IRC 
przejdzie jednak do historii, do 
której zapewne przejdą i owe 
Cyberkawiarnie — w miarę po- 
pularyzowania się Internetu. 
Według ostatnich badań, prze- 
prowadzonych na sporej, bo 
20 tysięcznej próbce Ameryka- 
nów, 20% tamtejszego społe- 
czeństwa jest już „online”. Ta 
tendencja dosięga i nas. 


M Mieszkam we Włocławku 
i jestem stałym Czytelnikiem 
Waszego pisma, które prenume- 
ruję. Chcialbym na jego lamach 
poruszyć pewien problem, 
związany z miejscem mojego 
zamieszkania. We Włocławku 


istnieją dwie rozgłośnie radio- 
we: Radio „W” oraz Radio 
HIT, a w żadnej z nich nie ma 
audycji „CHIP w eterze”, któ- 
ra, jak myślę, wspaniale uzu- 
pełnia Wasz miesięcznik. 
Chciałbym, aby się to zmieni- 
ło, gdyż ja i inni mieszkańcy 
Włocławka mamy problemy 
z odbiorem Radia Las Vegas 
nadającego z Ciechocinka, 
a w którym nadawany jest 
Wasz program. 
Artur Cz. Włocławek 


[S Ponieważ podobny problem 
może się pojawić również w in- 
nych częściach kraju, podpo- 
wiadamy rozwiązanie. Nasza 
audycja, emitowana obecnie 
przez 42 komercyjne rozgło- 
śnie w całej Polsce, jest do ku- 
pienia — i to niedrogo. Powin- 
niście namówić swoją ulubioną 
rozgłośnię, by ją kupiła. W tym 
celu powinna się ona zgłosić do 
agencji, produkującej i dystry- 
buującej naszą audycję. A oto 
adres Wrocław, Agencja IN- 
TERART, telefon 071 
228015, dyr. Jacek Jędras. 


M Jestem stałym czytelnikiem 
waszego magazynu. Moje słowa 
uznania za ciekawe pismo. Nie 
wiem, czy mógłbym wam coś 
sugerować, ale oczekiwałbym 
od was więcej porad na temat 
konfigurowania „peceta”, po- 
rad dla osób samodzielnie skła- 
dających ten typ komputera itp. 

Dariusz Sucborab, Kielce 


Temat rozważany był przez 
redakcję CHIP-a w ostatnim 
czasie i możecie się Państwo 
w niedługim czasie spodziewać 
pierwszych rezultatów w dzia- 
le „Zastosowania”. 


Z powodu pomyłki dystrybutora — 
firmy JTT Computer — błędnie po- 
daliśmy model drukarki opisanej 
w CHIP-ie 5/97. Wszystkie wyniki 
testów parametry dotyczyły dru- 
karki Citizen Prodot 810X, a nie, 
jak podaliśmy, Prodot  450L. 
JTT Computer nie jest też produ- 
centem tej drukarki. 


Redakcja nie ingeruje w treść 
i formę listów. Zastrzegamy 
sobie jedynie prawo do ich 


Czerwiec 6/97 


[mi 


SERWIS KEEEKKNNNNNNENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNA 


Publikacje elektroniczne: WWW, CHIP-CD, BBS 


Dziennik Targowy CHIP 


W trakcie tegorocznych targów Infosys- 
tem realizowany „na żywo” na stoisku 
CHIP-a Dziennik Targowy prezentowany 
był (i jest nadal) również w Internecie. Wy- 
starczy wpisać adres bttp://www.infosys- 
tem.pl/, a po 10 czerwca bttp://infosys- 
tem.chip.pl/, aby dowiedzieć się, co pre- 
zentowano i co wydarzyło się w trakcie 
targów. Przez cały czas na stoisku CHIP- 
a zainstalowana była kamera, z której ob- 
raz widoczny był na stronie głównej serwi- 
su; tym samym wszyscy zainteresowani 
mieli możność zobaczyć, jak przebiegają 
prace nad Dziennikiem Targowym. 


Zawartość CHIP-CD 6/97 


Poza nową szatą dźwiękową przeglądarki 
oraz okolicznościowym filmem, ukazują- 
cym się na ekranie tuż po włożeniu płyty do 
napędu, CHIP-CD 6/97 posiada zmoderni- 
zowaną strukturę. Oprócz tradycyjnie po- 
jawiających się opcji Software, CHIP- 
-offline, Rozrywka i Narzędzia (zwanej 
dawniej Serwis), 
na nowym krążku 
znaleźć można po 
raz pierwszy sekcje: 
Know-how, Sztu- 
ka i komputery 
oraz Prezentacje. 
Pierwsza z wy-mie- 


43 CHIP-CD 6/97 


Historyczna transmisja 


W trakcie targów Infosystem odbył się 
koncert „unplugged” zespołu Perfect, 
który był — za sprawą firm Positive Char- 
ge, Perfekt, Trio Studio oraz naszej re- 
dakcji — transmitowany na żywo przez 
Internet na stronie Dziennika Targowe- 
go CHIP. Najprawdopodobniej była to 
pierwsza — a zatem historyczna — bezpo- 
Średnia transmisja internetowa w na- 
szym kraju. 

Wszyscy Ci, którzy nie widzieli te- 
go koncertu, mogą go nadal obej- 
rzeć. Znajduje się on pod adresem 


bttp:/(infosystem.chip.pl/. 


Królewna, demonstracja Atlasu Miejscowo- 
ści Polskich, trzy interesujące aplikacje firmy 
Corel: WEB.DATA 1.1, WEB.DESIGNER 
1.5 i WEB.SiteManager 1.1, wersja demon- 
stracyjna opisywanego w poprzednim nu- 
merze pakietu do tworzenia prezentacji mul- 
timedialnych Scala MultiMedia MM100 
oraz najnowsza (i pełna!) polskojęzyczna 
wersja (3.02) MS Internet Explorera. Część 
użytkowników za- 
interesuje też za- 
pewne 30-dniowa 


wersja pakietu 

NAVO Firma, de- 
Dźwięki . 

wem monstracja progra- 


C Efekty dźwiękowe 


mu _ graficznego 
Graf2000 4.1 oraz 


€ Bez dźwięku 


nionych _ zawiera 30-dniowa edycja 
materiały _ uzupeł- testowa _ szkiele- 
niające do  arty- towego systemu 
tykułów z „papiero- CHIPŚCD ekspertowego PC 
wego” CHIP-a, uka- 6/97 Sbell 2.15. 

zujące się do tej CHIP-CD 6/97 — oprócz atrakcyjnej zawarto- Do  niewątpli- 
pory w różnych ści, hoyatszej szaty dźwiękowej i okoliczno- wych atrakcji 


miejscach CHIP-CD 
(tym razem prezen- 
tujemy garść informacji na temat telefonów 
GSM - patrz test w poprzednim numerze — 
oraz o technologii ActiveX — patrz s. 166 
bieżącego CHIP-a); w skład drugiej wcho- 
dzą fragmenty serwisów WWW Centrum 
Sztuki Współczesnej oraz Magi i Jula Do- 
najskich, zaś trzecia gromadzi prezentacje 
trzech produktów: nowej linii monitorów 
ADI, kopiarko-drukarko-faksu Gestetner 
3220 oraz AutoCAD-a 14 (krótki test wer- 
sji Preview we wnętrzu numeru). 
Największym wzięciem cieszyć się jed- 
nak będą zapewne jak zwykle wersje testo- 
we komercyjnych aplikacji. Do najciekaw- 
szych tym razem należy Encyklopedia 
Świata — Ameryka Poludniowa z udziałem 
znanego podróżnika — Tony Halika — w ro- 
li głównej (wersja testowa zawiera informa- 
cje jedynie na temat Kolumbii), ograniczo- 
na edycja bajki multimedialnej Śpiąca 


206 


ściowej animacji — posiada nową strukturę 


CHIP-CD 6/97 na- 
leży zestaw 50 naj- 
ciekawszych aplikacjj z redakcyjnego 
BBS-u (zdaniem SysOpa systemu — patrz ar- 
tykuł wewnątrz tego numeru) oraz zestaw 
rozmaitych dodatków do Windows (wyga- 
szaczy ekranu, kursorów, czcionek, ikon, 
bitmap, dźwięków, narzędzi i różnych ga- 
dżetów), o które upominali się od jakiegoś 
czasu nasi Czytelnicy. Uzupełnieniem dzia- 
łu Shareware jest zestaw pożytecznych 
narzędzi internetowych. 

Jak zwykle miłośnikom rozrywki pro- 
ponujemy kilka gier; na szczególną uwagę 
zasługuje zestaw map do Quake 'a oraz naj- 
nowsza edycja klienta Quake Worlda 
(1.55). Wszystkich niezdecydowanych, 
gdzie spędzić tegoroczny urlop, zaprasza- 
my do przejrzenia zawartości kilku serwi- 
sów WWW, które zgromadziliśmy na na- 
szym krążku — może tam znajdziecie miej- 
sce, które odwiedzicie w czasie wakacji...? 


Poniższe zestawienie obejmuje najpopularniejsze aplika- 
cje ostatniego miesiąca. W nawiasach podajemy liczbę 
downloadów każdego z programów w ciągu ostatnich 30 
dni oraz od chwili ich umieszczenia w BBS-ie. 

1. Award Modular BIOS Crack (237/237) — program siu- 
żący do modyfikowania BIOS-u komputera; pozwala np. 
na wyłączenie hasta zabezpieczającego komputer. 

2. S3 PCI (211/319) — prosta aplikacja wyświetlająca pa- 
rametry techniczne kart graficznych z procesorem S3. 
3. Sinclair ZX Spectrum Emulator 'Z80” 3.05 (138/153) 
— emulator zapomnianego już prawie przez wszystkich 
„gumiaka” w wersjach 48K model 2 i 3 oraz 128K. 

4. MKS_Vir 5.33 demo (137/137) — wersja demonstracyjna 
najpopularniejszego w Polsce skanera antywirusowego. 
5. Full Screen Testcard for Windows (130/191) — aplika- 
cja generująca różne obrazy kontrolne; idealna do usta- 
lania kontrastu i barw monitora. 

6. Faktura 1.7 (129/212) — arkusz w formacie 
MS Excela 5.0, pozwalający na wydruk faktur VAT, 
rachunków uproszczonych, dowodów wpłaty, poleceń 
przelewu/pobrania i przekazów pocztowych. Przelicza 
kwoty słownie. 

7. 4-speed 2.0 (125/125) — program do mierzenia szyb- 
kości pracy twardego dysku. Wyświetla wykres zależno- 
ści prędkości transferu od wielkości przesyłanych plików. 
8. PipeLoop (121/121) — aplikacja pozwalająca posiada- 
czom procesorów Cyrix na bezproblemowe wykorzysta- 
nie programu 3D Studio. 

9. S3 Fix (113/157) — nakiadka usuwająca problemy wy- 
stępujące przy wykorzystywaniu kart graficznych S3 
Trio64 V+, pracujących w trybie VESA 2.0. 

10. Modem Speed-Meter 2.0 (112/112) — program obra- 
zujący szybkość transferu danych przez aktualnie używa- 
ny modem. 


Poniżej prezentujemy wybór najciekawszych nowości, ja- 
kie znalazły się na naszym serwerze w ciągu ostatniego 
miesiąca: 

Biblia 1.0514 — plik w formacie pliku pomocy dla Win- 
dows, zawierający część Starego Testamentu. 
BraveHeart Theme — temat Pulpitu dla Windows 95 opar- 
ty na kanwie filmu „Waleczne Serce”. 

DeeP97 9.1 — edytor map (xWAD) do Dooma, Hexena, 
Heretica i Strife'a; wersja dla Windows 95/NT. 

Dr. Hardware Syslnfo 3.50e — program analizujący po- 
prawność działania komputera oraz zainstalowanego 
oprogramowania; program przeprowadza wiele testów 
szybkościowych. 

KALKULATOR 1.50 — bardzo rozbudowany kalkulator 
naukowo-inżynierski; program dostępny jest w wersji 
16- i 32-bitowej. 

P.I1.M. for Word — nakładka na MS Worda 7.0, pozwalają- 
ca tworzyć książki adresowe; program współpracuje 
z Delriną WinFax Pro 7.0. 

PC Baby 4.1 — doskonaty program dla miodych rodzi- 
ców; pozwala zapisywać historię rozwoju dziecka od mo- 
mentu poczęcia aż do osiągnięcia petnoletniości. 
PowerDesk Utilities 2.0 — zbiór naktadek na Windows 95, 
rozszerzających w znacznym stopniu funkcjonalność te- 
go systemu; pakiet zawiera m.in. wbudowaną przeglądar- 
kę plików różnych formatów. 

PrivateEXE 1.2 — program umożliwiający ochronę ha- 
stem dowolnej aplikacji Windows 95/NT. 


RAR 2.01 dla DOS — najnowsza wersja doskonatego 
archiwizera, wyposażonego w petnoekranowy interfejs 
graficzny. 


Ripper 5.00 — program do „wyciągania” z aplikacji plików 
w formacie WAVE, MOD, S3M itp.; obstugiwanych jest 
prawie 100 różnych standardów! 

The Palace 2.1 16-bit — klient umożliwiający podłączenie 
się do serwera usługi 3D Chat (kombinacja tekstowego 
IRC i rzeczywistości wirtualnej). 

VGA-COPY/386 6.22 — program do kopiowania i forma- 
towania dyskietek; obsiuguje praktycznie wszystkie for- 
maty dyskietek (w tym DMF z Windows 95) i umożliwia 
kontrolę antywirusową kopiowanych dysków. 

Wedding 5.0 — aplikacja pomagająca dokładnie zaplano- 
wać narzeczonym dzień ich ślubu. 

WinSpeech 3.0 — program czytający angielskie teksty 
z różnych aplikacji Windows; w BBS-ie znajduje się 
16- i 32-bitowa edycja tej aplikacji. 


Czerwiec 6/97 


rm 


Gieida CHIP-a 


Sprzedam... 


E Hardware 


> Aktualnie najnowsze komputery 
kieszonkowe PDA z Windows CE oraz 
inne, roczna gwarancja. Petna oferta 
listownie lub telefonicznie, tel. (0-71) 35 
44 253 w. 20. 


>-Bardzo tanio Pentium 200 MHz Intel, 64 
MB RAM, SVGA ATI, HDD 3,1 GB, FDD 
1,44MB, CD-ROM 12x Toshiba, Sound 
Blaster 32, karta video, monitor 21 cali 
Daewoo, klawiatura, myszka, głośniki. Dru- 
karka Lexmark + CD-ROM-u z Windows 95, 
MS Office, Corel i kilkanaście gier strate- 
gicznych i symulacyjnych. Cena 8000 zł. 
Dawid Kuboszek, ul. Bielska 7, Chybie, 43- 
520 Żabiniec. 


> Drukarkę półtoraroczną Epson Stylus 
Color w bardzo dobrym stanie. Andrzej 
Matuszczyk. Cena do uzgodnienia. Tel. 
(0-32) 191 45 75 w godz. 16-20. 
Sosnowiec, ul. Będzińska 50. 


> Karta graficzna mirovVideo 20SV — S3 
Vision 968, 2 MB VRAM, sprzętowa 
akceleracja MPEG + najnowsze 
sterowniki (Direct Draw) oraz 
oprogramowanie narzędziowe dla 
Windows 95. Cena — 390 zł. Rzeszów, tel. 
(0-17) 336 61 po 20. 


)- Kartę muzyczną Gravis Ultrasound 
Classic z pełną dokumentacją i oprogra- 
mowaniem. Cena - 240 zł. Andrzej Mysza- 
kowski, ul. Chodkiewicza 34/7, 47-400 Ra- 
cibórz, tel. (0-36) 415 95 10. 


> Komputer Hyundai 386SX/20L, 2 MB 
RAM, SVAG, FDD 5,25” i 3,5” — 500 zł. 
Michał Tomaszewski, Ostrów 
Wielkopolski, tel. (0-64) 38 24 62. 


> Monitor Nokia Trinitron 15” Xi - 
1370+VAT, 17” Xi — 3000+VAT, Philips 
15” 105B - 1150+VAT, 105A - 
1300+VAT. Gwarancja 2 lata. Tel. (0-22) 
621 41 53 w godz. 9-17. 


>-Sprzedam nowe karty do obróbki filmów 
video: miro Video DC20 (info CHIP 5/96) 
— 1900 zt, miro Video DC 30 (info CHIP 
1/97) — 2700 zł, Fast Movie Machine Il 
Power Pack- 1900 zł oraz nagrywarkę CD- 
ROM JVC X-W2010 - 1100 zł. Cezary 
Konieczny, Poznań, tel. do pracy: (0-61) 
76 00 11 wew. 249, tel. domowy (0-602) 
30 81 90. 


) Sprzedam skaner płaski Umax Vista 
S6E wraz z kartą SOSI II. Nowy, bardzo szyb- 
ki, prawie nieużywany.. Współpracuje z Win- 
dows i Mac. Cena 1200 zł. Krzysztof Majda, ul. 


REGULAMIN GIEŁDY 


Poznańska 3/26, 44-335 Jastrzębie Zdrój, tel. 
(0-36) 471 98 65. 


>- Sprzedam drukarkę Star LC 200 color 
(9 igieł, druk w kolorze) — cena 300 zł. 
Ziemowit Brysiak, ul. Podwale 27/35, 
Wrocław, tel. 44 28 09. 


> Sprzedam notebook Epson ActionNote 
866C, 486 DX 66-75 Mhz, 4 MB RAM, 340 MB 
HDD, color dual scan, Tracking Pad, gniaz- 
do PCMCIA oraz Docking Station + torba 
z zasilaczem. Cena — 3700 zł. Piotr Kluska, 
tel. (0-6475) 26 02 po godz 20.00. 


© Software 


)- „ATOMBIT” to: usługi w zakresie opro- 
gramowania — Visual Basic, szkolenia, 
konsultacje, instalacje: DOS, MS Win- 
dows, Novell, DTP, opracowania w zakre- 
sie ochrony powietrza atmosferycznego. 
Biuro Technik Komputerowych i Ochrony 
Środowiska „ATOMBIT”, Zielona Góra, tel. 
(0-68) 25 50 96. 


)- CD-ROM-y: wersje pełne i shareware. 
Najnowsze polskie i zagraniczne 
programy multimedialne, gry, programy 
użytkowe, 'marzędziowe, biurowe, 
edukacyjne, nauka języków, bajki dla 
dzieci, dźwięk, erotyka oraz wiele innych. 
Sprzedaż wysyłkowa. Ceny już od 16 zł. 
Marcin Szczerbowski, ul. Wt. Jagielty 
33/55, 14-100 Ostróda, tel. (0-88) 46 94 
57 w godzinach 19-22. 


> Doskonałe udogodnienie w pracy na 
Twoim PC w domu i w biurze! Nowy 
Commander do obsługi plików i nie tylko, 
32 bitowy dla Windows 95. Cały w języ- 
ku polskim. W programie m.in. moduł do 
odtwarzania muzyki CD, WAV, MIDI i na- 
grywania plików WAV. Pełna, całkiem 
legalna wersja wraz z całą możliwą 
dokumentacją tylko 10 zł + koszt 
przesyłki. Zadzwoń, a w ciągu minuty 
rozmowy przekonasz się, że to wszystko 
prawda! Patryk Woźniak, tel. (0-71) 63 63 
60. Powyżej 10 sztuk rabat! 


> LOTTO - najczęściej oraz najwięcej 
wygrywające kombinacje liczb w Multi- 
Lotku - generator zestawów od jednej do 
dziesięciu liczb — sprawdzanie wygra- 
nych - 10 PLN;  demo:http:// 
www.ci.pwr.wroc.pl/—merena/lotto.html 
Mirosław Merena, Sąsiedzka 5/6, 53-031 
Wrocław 


>- Programy dla sklepikarzy i hurtowni- 
ków, np. Kupiec v. 4.019 pl, Podatkowa 
księga przychodów i rozchodów; leka- 
rzy, np. MEDI v. 6.01x pl, płyty CD oraz 
kilkaset dalszych propozycji (sprzęt 


1. Listy (lub kartki) z ogłoszeniami do giełdy powinny posiadać do- 
pisek GIEŁDA. 
2. Prenumeratorzy mogą opublikować jedno ogłoszenie bezpłatnie. 
3. Ogłoszeniodawcy, którzy nie prenumerują CHIP-a, płacą 5 zł za 
jedno ogłoszenie. 
4. Ogłoszenie ukazuje się raz po zgłoszeniu. Jeśli np. prenumerator 
chce, aby ogłoszenie ukazywało się przez kilka miesięcy, musi je 


208 


i oprogramowanie) z gwarancją niskich 
cen oferuje wysytkowo: firma Czyścio- 
szek-Software, mgr Roman Kowalkow- 
ski, 43-100 Tychy, ul. Orzeszkowej 41/36, 
tel. (0-32) 117 00 79. 


)- Sprzedam oryginalne gry na CD: 
CommandśConquer, Mortal Kombat 3, 
Road Warrior, Under a Killing Moon, 
Warcraft II, Civilization Il. Cena 40 zi/szt. 
Mirosław Nastał, 62-406 Lądek k. Konina, 
ul. Pyzderska 20, tel. (0-63) 41 9151 w 12. 


> Sprzedam Novell 3.12 na 5 stanowisk 
z licencją. Stanisław Puchula, tel. (032) 
126 26 35. 


)- Wysyłkowa sprzedaż shareware, CD- 
-ROM-ów, oprogramowania (również sys- 
temy finansowo-księgowe) i literatury in- 
formatycznej. Aby otrzymać bezpłatny peł- 
ny katalog proszę o przesłanie dyskietki 
HD i znaczka za 60 gr oraz zadresowanej 
zwrotnie koperty. Atrakcyjne warunki za- 
kupu oprogramowania i komputerów (ra- 
ty), co miesiąc nowości shareware. REMIX, 
04-087 Warszawa, ul. lgańska 15b, tel. 10 
85 34. Zapraszamy do współpracy lokal- 
nych dystrybutorów oprogramowania i li- 
teratury informatycznej - korzystne warun- 
ki współpracy. 


+ Inne 


>- Elektroniczny wykrywacz metali firmy 
ARMAND do poszukiwań złota, skarbów, 
militariów zamienię na sprzęt 
komputerowy lub sprzedam. Wojciech 
Oksieńciuk, ul. Ryszarda 44, 05-806 
Komorów, tel. (0-22) 758 73 48. 


> Poszukujemy osób zainteresowanych 
współpracą przy sprzedaży oprogramo- 
wania CAD. Wysoka prowizja. Tel. (0-22) 
625 78 22. 


> Czarny tusz do drukarek atramento- 
wych po super atrakcyjnych cenach 
oferuje producent. Ink-Pol, ul. Canalet- 
ta 30-10, 51-650 Wrocław, tel. (0-71) 48 
99 09, fax 72 21 80. 


>- Przedsiębiorstwo Informatyczne EXCO- 
GITO s.c. — kompleksowa komputeryzacja 
przedsiębiorstw, kursykomputerowe, szko- 
lenia, wdrożenia, nadzór eksploatacyjny, 
zintegrowane programy sieciowe. ul. Staw- 
kowska 12, 31-014 Kraków, tel. (0-12) 21 75 
21, fax/modem (0-12) 21 56 88. 


>- Sieci LIGHSTONE, komputery PC, dru- 
karki, akcesoria, oprogramowanie licencyj- 
ne, CD-ROM-y, shareware — sprzedaż wy- 
syłkowa. Najniższe ceny. Katalog na dys- 
kietce (2.80 + wysyłka). INVEST PRO, ul. 
Krasickiego 41/13, 65-512 Zielona Góra, 
tel./fax (0-68) 24 31 20. 


>) Sprzedam telewizor czarno-biały 
Neptun 671, 21” - 110 zł, kolumny 
głośnikowe Mazurek 110 (80W, nie 
używane) — 250 zt, amplituner Radmor FM 
5412 (35W srebrny) + 12 kaset 
magnetofonowych - 230 zł, walkman Sony 
— 140 zł, elektroniczny notes Casio 
(telefony prywatne, firmowe, zegar, 
kalendarz, kalkulator, przelicznik walut, 
alarm, notes) — 145 zł, suszarka do papieru 
fotograficznego jednostronna SF 11 
(420*520 mm, nie używana) — 50 zł, 
maskownica do papieu fotograficznego 
(180*240 mm, nieużywana) -35zł. Dariusz 
Kisielnicki, ul. Czerniakowska 40/40, 00- 
714 Warszawa, tel. (0-22) 40 37 23. 


)- Sprzedam literaturę komputerową: Se- 
krety Windows 3.1 (3 tomy), Borland C++ 
2.0 (2 tomy), Corel Draw 2.0, Programowa- 
nie w Borland C+ +, Turbo Pascal 5.5, Tur- 
bo Pascal 6.0. Sprzedam także OS/2 Warp 


SERWIS KEEKZKENENENZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNZZNNNNA 


Trial Wersion na CD oraz Katalog oprogra- 
mowania 96 CHIP-a z CD-ROM. Smiejek 
Przemysław, ul. Markoszowska 21, 44-178 
Przyszowice. 


)- Notebooka — oferty z dokładnym opi- 
sem i ceną proszę kierować — Rafał Wit, 
ul. 1-go Maja 162c/1, 40-237 Katowice. 


> Oryginalną grę Woodruff. Grzegorz Jąka- 
ła, Os. Różane 22b/7, 58-200 Dzierżoniów. 


> Poszukuję dostawców podzespołów 
komputerowych. Oferty z cenami kierować 
naadres: Studiokomputerowe „Pastel”, skr. 
Poczt. 14, 18-100 Łapy. 


> Archiwizacja danych na płytach CD-R. 
Atrakcyjne ceny już od 50 zł. Z VAT (ce- 
na płyty wraz z usługą). Realizacja zamó- 
wień w ciągu 24 godz. Również wysytko- 
wo! Usługi komputerowe NEWS, Byd- 
goszcz, e-mail: officeQ©rubikon.net.pl, 
tel. (0-601) 62 33 83. 


> BBS Żyrardów, tel. (0-46) 855 34 19 
(godz. 22.30 — 7.00) i (0-46) 855 47 99 
(godz. 22.30 — 14.00) 


)- CompactStudio Katowice-nagrywanie, ar- 
chiwizacja, duplikacja zbiorów komputero- 
wych na płytach kompaktowych CD-ROM 
IBM/Amiga, 40-145 Katowice, ul. Józefowska 
114/67, tel./fax (0-3) 106 27 68, czynne 15-19. 


)- Doradztwo i opieka nad sprzętem, 
nauka obsługi systemów i programów 
komputerowych, nauka programowania 
w Pascalu, korepetycje z matematyki. 
Piotr Sikorski, ul. Gagarina 132/29, 87- 
100 Toruń, tel. 54 38 98. 


Kopiowanie płyt CD-ROM. Wszystkie for- 
maty. Cena usługi wraz z płytą 59 zł. Rów- 
nież wysyłkowo. MIRIADA, ul. Kościelna 22, 
60-538 Poznań, codziennie 10-18, sobota 
10-14, tel. (0-61) 10 34 55. 


> Komputery PC — dowolna konfiguracja, 


akcesoria — montaż, modernizacja. 
Rachunki VAT, gwarancja. Jarosław 
Ząbczyk, ul. Graniczna4/919, 00-130 


Warszawa, tel. (0-22) 38 93 50 


>- Monitory — naprawa. CTV-Service, War- 
szawa, ul. Nowogrodzka 6a/1. Tel. (0-22) 
627 39 75. 


)- Nauka obsługi PC: systemów i aplika- 
cji - DOS, Win 3.1, Win 95 oraz progra- 
mowania w Turbo Pascalu, ściąganie in- 
formacji i oprogramowania z Internetu, 
najnowsze wersje BIOS-u. Piotr Sikorski, 
ul. Gagarina 132/29, 87-100 Toruń, 
tel. 54 38 98. 


> SIC! BBS zaprasza wszystkich posia- 
daczy modemów. Nie zwlekaj- zadzwoń: 
(0-22) 651 53 63. 


)- Jeśli masz komputer PC (lub dostęp do 
niego) możesz prowadzić dochodowy 
biznes, pracując w domu w dowolnym 
czasie. Informacje otrzymasz po przesła- 
niu dyskietki 3,5” i znaczka. Andrzej Po- 
lasik, skr. 537, 80-958 Gdańsk 50. 


>- Zatrudnię humanistę z zacięciem kom- 


puterowym. Wydawnictwo Croma, skr. 
pocztowa 311, 50-950 Wrocław. 


Czerwiec 6/97 


ww NADIĘRIMYII MNUNIEFKLCK. KZZZNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNJ 


karty dźwięko- 
we były prze- 


znaczone wy- 
łącznie dla co 
bardziej 
zasobnych 
w gotówkę 


amatorów gier, o tyle 
trudno sobie 
wyobrazić nowy komputer bez 
karty dźwiękowej. Wybór modelu 


nie jest tu bynajmniej zadaniem prostym — 


liczba odmian i stosowanych rozwiązań tech- 
nicznych jest ogromna. Prezentowany test kart 
dostępnych na polskim rynku powinien pomóc dobrać 
najodpowiedniejszą dla naszych potrzeb. 


A ponadto: 


w. Przegląd komputerowych map 


i atlasów 


vw. Polskie wyszukiwarki internetowe 


w. Internet Explorer 4.0 


v Zasada działania joysticka 


v Programy shareware'owe 


dla Internetu 


w Budowa formatu graficznego GIF 


w. Konfigurowanie BIOS-u 


w. Programy do projektowania etykiet 


Redakcja zastrzega sobie możliwość zmian 


Spis ogłoszeniodawców 


Applause 

Apple 

AutoCont 
Autodesk 

Baza 

Best Power 
Boss'a 

Cadena Systems 


California Computers 


CD Factory 
Comes 
Companion 
Compoll II 
Computer 2000 
Corel 

Croma 

Dell 

Digitland 

DTK 

Elmark 
Eltrade 

Eta 

ETECH 

Euro Color 
FAST 

FF Computers 
FIC 

Fiskars 
Format 
Gambit 
Graf-Soft 

Grot 
Hewlett-Packard 
Human Soft 
Intel 
Intergraph 
1SD Spore 
Janbit 

JTT Computer 
KSK 

L8L Telco 
Lambda 


210 


strona 
65, 76, 137, 167, 203 


39, 79, 209 
80 
111 


firma 
Maxcom 
Megabajt 
Microcom 
rosoft 
Microtech Krosno 
Mikom 
Minolta 

Mis 

MSD 

MSP 

MTM Digital 
Multicomp 
Multimedia 
Navo 

NTT 
Optimus Nexus 
Optimus Pascal 
Orvaldi 
Pablo 
Panasonic 
Pomarex 
PrintMark 
Proabit 
Progel 
proGram1 
River 
Samsung 
Scientific 
Servodata 
Siemens 
Soft-Tronik 
Spinel 
Statsoft 
Stratus 
System 3000 
System Optimus 
TCH 
Techmex 
Tornado 
Tulip 
Typhoon 
Unia 

US Robotics 
Vadim 
Veracomp 
Vobis 
WaPro 
Wimal 

YDP 

ZiP Soft 
ZPR Express 


strona 


115, 165 


Adres redakcji: 

53-661 Wrocław, Plac Czerwony 1/3/5 

tel.: (0-71) 73 44 75 

fax: (0-71) 55 73 61 

BBS: (0-71) 55 49 62 (3 linie), http://bbs.chip.pl, FTP://bbs.chip.pl 
WWW: http//:www.chip.pl 

e-mail (Internet): chipQvogel.pl 


Redakcja: 

Marek Zimnak (Redaktor naczelny) — ZimnyQchip.vogel.pl 
Ewa Dziekańska (Sekretarz redakcji, Magazyn) — EwaQchip.vogel.pl 
Adam Chabiński (Zastępca sekretarza redakcji, Aktualności) — 
AdasChQchip.vogel.pl 

Tomasz Czarnecki (Laboratorium) — TomQchip.vogel.pl 

Piotr Kubiszewski (Software) — Qb/Qchip.vogel.pl 

Jerzy Michalczyk (Hardware) — IrzinQchip.vogel.pl 

Marcin Pawlak (Zastosowania) — Martin©chip.vogel.pl 
Jarosław Praczyk (Serwis) — JarekPQchip.vogel.pl 

Wojciech Wrzaskała (Sysop BBS-u, Software) — 
WojtekWQchip.vogel.pl 

Mira Horudko (Korekta) 


Redakcja graficzna: Piotr Wądołkowski — PiotrWQchip.vogel.pl 
Redakcja techniczna: Małgorzata Chabińska 

Okładka: Maciej Glinka, Paweł Kubisz” (cover photo) 

Publikacje elektroniczne: Piotr Kubiszewski, Marcin Pawlak, 
Bartosz Potoczny, Wojciech Wrzaskała, Piotr Wyrzykowski — 
ELPubQvogel.pl 

CHIP SPECIAL: Jaromir Łański — JaromirQchip.vogel.pl 


Autorzy niemieccy: 

Jan Kleinert (jk), Joachim Pich (jp), Harald Schendera (hs), Peter 
Nikolay (pn), Andreas Schimpf (as), Tom Ruess (tr), Gerhard Bader 
(gb), Michael Mickels (mm), Pia Grund-Ludwig (pg) 


Stali współpracownicy: 

Robert |. Bielecki, Marcin Bieńkowski, Ziemowit Brysiak, 

Marek Budny, Janusz Chołodecki, Robert Dec, Romuald Gnitecki, 
Marek Janota, Witold Kamienobrodzki (Kraków), Artur Kellner, 
Tomasz Niemiec, Aleksander Nowacki (Gliwice), Lidia Papierowska, 
Piotr Parafiniuk (Warszawa), Tadeusz Piotrowski, Maciej Rzepka 
(Poznań), Bartosz Senger, Krzysztof Sokołowski, Andrzej Szymaszek, 
Janusz Weryński, Marek Wróbel (Warszawa), Tomasz Zaród, 

Janusz Zmudziński 


Oddział stołeczny: 

Radosław Pelc (Aktualności) — RPelc©ikp.atm.com.pl 
Jerzy Dobrowolski (Marketing) 

02-785 Warszawa, ul. Surowieckiego 4 

tel.:(0-22) 644 78 21, 644 78 61, 644 78 62, fax: 644 79 83 


Dział Marketingu i Reklamy: 

53-661 Wrocław, Plac Czerwony 1/3/5 

tel.: (0-71) 73 44 75 

fax: (0-71) 55 73 61 

Marcin Hutnik (wew. 153) — MarcinQchip.vogel.pl 

Marzena Tuszyńska (wew. 166) — MarzenaQchip.vogel.pl 
Małgorzata Dobrowolska (wew. 172) — GosiaQchip.vogel.pl 
Beata Mańdziak (wew. 171) — BettyQchip.vogel.pl 

Paweł Garlak (wew. 137) — PawelQchip.vogel.pl 

Rafał Stańczak (wew. 138) — Rafal©chip.vogel.pl 

Marzena Deja (wew.119) — DejamQchip.vogel.pl 

Filip Hernacki (wew.121) — FilipQchip.vogel.pl 

Krzysztof Paszkowski (wew.120) — KrzysiekQchip.vogel.pl 
Magdalena Sola (wew.170) — MagdaQchip.vogel.pl 


Sprzedaż reklam za granicą: 

Austria: Vogel Dialog Verlag GmbH, 

tel.: (01) 36 98 06 70, fax: (01) 3 69 80 68 22 

Holandia: S.l.P.A.S., tel.: (029 97) 13 03, fax: (029 97) 15 00 
Korea: Seoul Media Int'!, tel.: (02) 313 19 52, fax: (02) 312 75 35 
Niemcy: G. Groitzsch, tel.: (0931) 418 23 35, fax: (0931) 418 20 90 
USA/Kanada: Vogel Europublishing, 

tel.: (209) 533 35 55, fax: (209) 533 95 55 

Szwajcaria: Hans Freiman, tel.: (056) 74 21 23, fax: (056) 74 20 03 
Tajwan: Taiwan Bright International, 

tel.: (02) 755 79 01-5, fax: (02) 755 79 00 

Wielka Brytania: German Media Service Ltd., 

tel.: (071) 221 54 62, fax: (071) 229 07 95 


Kolportaż: 
Andrzej Jaensch (0-71) 73 44 75 wew. 131 


Prenumerata: Marianna Mizera (0-71) 73 44 75 wew. 157 

— Prenumerata©chip.vogel.pl 

Prenumerata za zaliczeniem pocztowym: Beata Szuman 
(0-71) 73 44 75 wew. 133 


Wydawca: Vogel Publishing sp. z 0.0. 

Członek Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Wydawców 
i Związku Kontroli Dystrybucji Prasy 

Prezes: Jerzy Karwelis — KarwelQchip.vogel.pl 


Licencja: 

Vogel International 
Verlagsgesellschaft GmbH 
Max-Planck StraBe 7/9 
D-97082 Wiirzburg 


<Q VOGEL 


© Copyright by Vogel Verlag und Druck GmbH 8 Co. KG 
8, Vogel Publishing 


CHIP jest wydawany w następujących krajach: Niemcy, Chiny, Czechy, 
Grecja, Indie, Polska, Rumunia, Słowacja, Turcja, Węgry, Włochy. 


Druk: Vogel Verlag und Druck GmbH 48 Co. KG 
Repro: RAG Studio DTP, Wrocław 
Wszelkie prawa zastrzeżone. 
Przedruk tekstów zamieszczanych na łamach 
Nakład: CHIP-a i udostępnianie materiałów publiko- 
100000 egz. wanych w mediach elektronicznych wyłącz- 
nie za zgodą redakcji. 
Pona rĄ Zastrzegamy sobie prawo do skracania 
nadestanych artykułów. Materiałów 
nie zamówionych nie zwracamy. 
Za treść reklam redakcja nie odpowiada. 


Czerwiec 6/97
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Chip 6/1997 (Polish)"

See other formats
